Ojgyn z Pniokow 05.02.2005

No, toz momy juz luty lebo – jak za pieronym starego piyrwyj, jesce we XIV wiyku godali – strompacz, ezli tyz (nale to ino kajsik na Podhalu) gromnicznik. Ludzie! Jak to slecialo! Przeca dziepiyro my pyndalowali na Zilwestra (no, fto pyndalowol, to pyndalowol) a sam juz lostatki do dzwiyrzy klupiom; „slydz” na karku. No, trza pedziec ino tela, co tyn latosny karnawal to bol zdziebko krotki. I tak momy ci ino jesce styry dni do tyj popiylcowyj strzody. Nale podwiyl co, musza ci sie sam gibko wrocic nazod do lonskij jesce soboty.

Wiycie! Uwijolech sie we ta zeszlotydniowo sobota wartko ze radijoka do dom, coby lobejrzec jak tyz tyn nasz Adam Malysz bydzie skokol we tym Zakopanym. Jo tam niy jes za teli kibic, nale co u nos, to u nos, i trza tyz wiedziec lo czym ze kmaratami niysorzij lozprawiac. Fandzolyli, fandzolyli (we telewizyji), i to bali i ta gryfno dziolcha, kiero terozki za tymi „skoczkoma” tyro po colkim swiycie, i godo choby nojynto, choby Bielicko, aze tu narozki tyn nojsrogszy angyjber, tyn chop, kierego juz blank niy idzie wykludzic, lodchlastnonc lod cedzitka, kiery ci sie na wszyjskim zno nikiej Einstein, i kierego alsdruki zodyn, nale to zodyn  srogi  profesor ze uniwerzityjtu (bali i Miodek) blank niy poradzi gynal spokopic, tyn colki Szaranowicz rzyknol ci na colko Polska: „ Atmosfera we Zakopanym nikiej we RIO”. Ludzie, telkij gupotych jesce niy slyszol. Ja, jo wiym, co Lon juz mocka alsdrukow wciepnol (bezmac som ludzie, kiere „prace diplomowe” ze Jejigo gupot szkrylajom) nale coby pedziec, ize we Zakopanym jes nizli we Rio, tego by ani tyn nasz  (ze Breka) „gutynmorgyn” (telki Miymiec ze lodzysku) ani zodyn nasz Waldus lochlapus niy wypokopiol. Poradzicie sie wystawic, poradzicie sie to  forsztelowac: te gryfne, szokuladowe dziolchy ze Brazylii ze jejich blank sagimi cyckoma, kiej tanciyrujom ta ichnio samba, logibajom sie na sniygu na tyj srogij „Krokwi” we naszym Zakopanym? Bo jo niy poradza! A mozno bolo by to gryfne? Fto wiy?  Tela co bolo by mi festelnie zol tych cycatych dziolchow.

Nale, dzisioj jesce momy lostatnio karnawalowo sobota, lostatnio balanga, i to bez colko noc. A kiej karnawal, to jesce idzie pospominac jak to piyrwyj bywalo. I tu mi sie spomniala gyszichta, kiero zech kajsik uslyszol, a jo jom sam rzykna tak blank po naszymu i tak choby sie to mie przidarzilo. Dejcie pozor!

Napytali ci mie kiejsik na telkie sroge „party”, na telko biesiada do jednygo telkigo  boltszaftu, do „ambasady”. Ja, ja, to niy wic, niy chichrejcie sie, to je na richtik, po prowdzie. Mie na isto roz downo, downo tymu napytali i tela. Wysztiglowolech sie choby ficywyrt we „Boze Cialo”; ancug, biolo hymda, szlips mozno fliga, lakszuly i poszolech. A tam wyfiokowane mamzele, co jedna to starszyjszo, jakiesik stare knakry tyz wybildowane nikiej terozki szucmany we chorzowskim magistracie, lebo te konskie wojoki na paradzie we Warszawie, i ino jejim te szwalby na rzici lod tych frakow, lod lodziynio, furgali przi kozdyj lokroncce. Parada nikiej we tyjatrze, kiej mo sie przikwanckac Prezidynt. Te babskie parfiny sie juz blank pometlali, pochechlali i kiejby tak szkyrtnonc sztrachecla to by to wszyjsko na isto wyfuklo. Nale, gawca tak naobkolo, jes, idzie olber ze tabletym. Biera jedna telko glaska... fuj cheba szampan ... biera drugo, ja, to jes to, richticzno zimno gorzola. Tak sie lajmza tam a nazod, bele kaj, tu szlukna jednego, tu drugigo, a naobkolo same telkie tam „parle franse”, „hol du ju du”, „szprechanie po dojczu”, „gawaritje po rusku” i co tam jesce. Muzykanty grajom ci tak blank  po cichusku telkie jakiesik „love story”. No, godom Wom, to sie niy idzie wystawic, to sie niy idzie na isto  forsztelowac, jak to tam wszyjsko gryfnie bolo zbajstlowane.

Loroz cicho sie zrobiylo, wszyjskie gawcom na dzwiyrze a tam styrcy LONA. Tak pomiernie, lostrzymnie, grace slozone choby do rzykanio, piestrzonek ci srogi na palcysku i ...te szaty, cerwione, (co jo godom?) telkie jakiesik lilowe, aze do ziymi, lica farbiste, zymbole choby po tym pucojgu ze tym boberym, co to we telewizyji pokazowali. No, godom Wom, aze mie zatkalo, aze mie ci blank sztoplo. Kiej zech sie spamiyntol godom do sia:

– Ta, abo zodno! Musza sniom zatancowac, musza, przeca niy bolbych Ojgyn!

A ludzie ci sie tak jakosik rukli na boki ... a lona idzie ... idzie, lekusko choby we lufcie furgala. Jezderkusie, corozki blizyj ku mie. Jo jesce drabko szluknol ze dwa achtliki, gymba lobtar sznuptychlom (dobrze co mi jom Elza przodzij wyprala i  wybiglowala). Ida terozki i jo ku nij, po malusku, opaternie, coby ci tak jeji niy przelynknonc. Juz, juz zech jes kole nij. Te slypia choby sornik. Ludzie jo juz nic niy poradza uwidziec ino lona ... lona ...

– Bydom loni telko dobro i zatancujom sie symnom, ja? – godom, a dych mi chyto chobych sie szpritu naslepol.

– Niy, niy zatancuja – pado mi lona.

– Jezderkusie, a po jakiymu ? – niy poradza przijnsc do sia. Dadzom mi chocia jedyn gront na to, jedyn powod coby niy zatancowac!

– A ... wiycie, panie gryfny som aze trzi gronta, trzi powody – pado lona.

– A jake, jake, mogom mi loni pedziec, ja?

– Piyrszy to tyn, ize podwiyl zescie sam panie Ojgyn do mie niy prziszli, toscie sie panocku aze trzi razy lobalyli, praskli na tyn zol.

– Alech jak jo drabkoch  sie pozbiyrol, zarozki pochytol prowda?

– Ja, nale tuplowany gront to tyn, ize to co terozki grajom, to hymn francuski !!!

– Ja, a no toz niech bydzie tyn trzeci!

– Bo jo, wiedzom loni ... jo jes kardynalym!!!                                   

Gdy uderzyl wielki dzwon,

Objal w swiecie paczek tron.

Krol przez wszystkich ukochany,

Piekny, pulchny i rumiany.

W brzuszku wprawdzie mial on dziure,

Lecz w tej dziurze konfiture.

Tak gryfnie szkryflol jesce we polowinie szesnostego wiyka Jan Maczynski. A po jakiymu jo to godom ? Ano, skuli tego co my mieli jesce we lonski szczwortek, przedwczorej „tusty szczwortek”. Tusty, fetowny szczwortek ze tymi kreplami lod Maloty. Ludzie!! Jake gryfne, jake paradne, a kiej tak cowiek jesce zmiarkowol jako szykowno dziolcha je kulala? Do dzisioj mi ta dziolcha, ta Beata we slypiach lostala a ... niy te kreple we trownicy. Skuli tego to sie szlo blank zamamlasic, mocka zaslimtac, i aze ci sie kozdy normalny chop na isto poradziol zapomniec ... i blank ci niy poradza spokopic, ezli ta dziolcha, ta gryfno dziolcha to jes ci nasz  „cukiernik” lebo inakszij (tak jak by sie na dziolcha godalo – cukiernica)? A, a tak  niyskorzij te wszyjskie dziolchy, babeczki, stare i starki wlazowali na woga! Nale, lo tym juz niy byda fandzolol, bo kozdo baba aby roz do roka musi jakosik „dijyta” na sciepniyncie fetu bajstlowac. Kreple, kreplami a niyftore lochyntole, chopy, kierym zawdy jes przilezitosc coby cosik szluknonc, mogom miec lostuda nikiej moj kamrat, glacok Antek, kiery po tustym szczwortku sie mocka zniyskorzol (bo bol u jakisik modyj gdowy ze tymi kreplami). Przilazuje do dom i som, som cuje, co wonio jakimisik babskimi parfinami. Kiej ino wloz do chalupy zarozki gibnol sie wartko do kilszranku (kaj miol zawdy swoja halbecka skukano) i w te pyndy popyrskol sie tom gorzolom, coby go staro niy wywoniala, ize bol u jakisik inkszyj baby. Wlazuje opaternie do izby a sam staro na niygo z pycholym:

– Ty gizdzie diosecki, ty pieronski lochyntolu. Ty miarkujesz co jo jes telko gupio, telko kamela, raszpla, kiero niy poradzi sie pochytac, ja?

– Nale, dziubecku, co ci juzas jes, co ci sie niy zdo? – pyto sie falesznie Antek. – Stalo ci sie co, lebo jak?

– Ty strupie, ty lochlapusie! Myslisz, ize kiej sie popyrskosz parfinym to jo sie niy kapna cozes juzas gorzola slepol ????                                               

I tu my som przi naszym „sledziu” coby ino niy motlac lostatnij balangi przodzij popielca ze harynkiym, kierego zawdy idzie weckac, a kiery tyz jes dobry na tyn katzynjamer. To „zapustny” wtorek, lostatek szykownyj, gryfnyj zabawy, kieryj bolo zawdy festelnie zol i  lo kierym to wtorku na isto gryfnie szkryflol Wladyslaw Syrokomla:

I ostatni wtorek biezy

Choc sie dawno w glowie kreci

Rozhulany roj mlodziezy

Leci w taniec bez pamieci,

Strugi wina jak fontanny

Jak ulewne plyna deszcze

Choc zar w piersiach nieustanny

Wina! Wina! Wina jeszcze!

Tanca jeszcze!...

A niyskorzij to jakiesik hercklekoty, pile, szprice i skoranie boskie we naszych lazarytach, kaj juz po malusku zaboczyli jak tyz to sie tych „chorobkow” tych niymocnych  (po zabawie i gorzole) flyjguje. Bo niy zawdy nojndzie sie jakisik trzyzwy dochtor, kiery tych festelnie chyconych poradzi do sia przirychtowac.

A jo jesce bocza, kiej zech tyz wyglondol (co? Wyglondol? Czulech sie choby wypluty kanold) .... Tela co to bolo downo i niy byda spominol coby mi sam zodyn niy przeciep, co jo ino lo gorzole i lo slywokach, lochlapusach godom.

A terzoki blank ze inkszyj faski, blank ze inkszyj zorty. Fto to jesce ci do pozor na telkie sztrofki, na telkie slowecka:

Wiere snac z sejmu naszego

Nie slychamy nic dobrego,

Juz to kielka niedziel baja,

A w ni w czym sie nie zgadzaja.

Podobno jako i loni

Kazdy na swe skrzydlo goni,

Pewnie Pospolitej Rzeczy

Zadny tam nie ma na pieczy.

I coby mi sam zodyn niy przeciepowol, ize jo ciyngiym lo polityce lebo lo gorzole lozprawiom. Ta (i jesce pora inkszych a gryfnych) naszkryflol Mikolaj Rej. Gynal wczorej, szczwortego lutego pizlo razinku piynset lot kiej tyn poyta, tyn gryfcok (lod kierego sie biere mocka naszych, ja! ja  naszych slonskich slowecek) bol ci sie uploncnol we Zurawinie kole Halicza. Ja, we szczwortygo stycznia 1505 roka prziszol na tyn – jak to godajom – nojgryfniyjszy ze swiatow Mikoloj Rej. I jes mi terozki zdziebko markotnie, bo moj Tatulek (chocia bol festelnie szkolony, niy nikiej te posly co terzoki matura poradzom  za trzi tydnie zbajstlowac) niy dali mi downij, za spikola, za dziecka godac po naszymu, po slonsku. A wiela – to terozki miarkuja – nale, to wiela naszych slowecek, slowecek ze naszyj godki idzie nojnsc u tego Mikoloja Reja? We tyj sztrofce jo niy pometlol, niy majtnol, niy przelonacol  zodnego slowecka, niy chachnolech sie ani niy niy drzistnol! Tak tyn nasz srogi Polok pedziol; pedziol tak nikiej we tyj nojmondrzyjszyj sztrofce, ize:

A niechaj narodowie wzdy postronni znaja,

Iz Polacy nie gesi, iz swoj jezyk maja!

I my tyz, my Slonzoki, niy momy gansinego lynzyka, ino na isto naszo godka, pra?

A niyskorzij roztomajte angyjbery, mondroki tuplikujom mi, co idzie zbajstlowac jakisik „internetowy” lynzyk slonski. Ludzie, przeca kozdo godka mo jakiesik korzyni, mo jakosik domowizna, mo ludzi, kierzy flyjgujom ta godka i tropiom sie coby jeji blank modzioki niy przepomnieli; coby ta godka ciyngiym, sztyjc zola i coby we tyj godce jak nojwiyncyj ludzi godalo. I coby to ino byli jakiesik lebry we Americe to jesce poradza spokopic, nale sam u nos tyz som telkie ipty, kiere ci blank mozno slowek niy boczom, niy poradzom, niy erbli po jejich Starzikach – jedna literka przelonacom i zdo jim sie co to jes po naszymu –  nale szkryflajom po amerikonsku, choby tyn jedyn karlus we Logiewnikach (niy byda go mianowol, bo mi jes ganba, ize telkie sie sam u nos uploncli). Nale, Lone mozno miast do szkoly deptac, ciepali na nia kizlikoma i godali co loni „walczyli ze komunom”, niy dali sie logupic bez ta „komuna” – jak mi to tuplikowol jedyn telki Ted – i bajstlujom jakosik „republika slonsko”! Jo poradza, na isto poradza ci sie som  spomiarkowac roztomajte ferajny, kiere majom we mianie „Slonsk”, „slonski” telkie jak: Zwiazek Gornoslaski, Zwiazek Gornoslazakow bali i Ruch Autonomii Slaska (chocia som mom inksze miarkowanie, nale lostowmy polityka!) Bo to som samtyjsze, nasze ferajny, kiere jak poradzom tak tyz te nasze zwyki i ta naszo godka flyjgojom i bajstlujom wszyjsko coby tyz i do modziokow to trefiylo. Nale coby mie, i telkim jak jo, ftosik przeciepowol co idzie wypokopic jakosik stwora, jakigosik folgla i dziurdziocha, kiery ino tyro we „internecie” to mi jakosik niy wlazuje do mojigo filipa. A moznoch jes za gupi, kiej barzij mi sie zdo to co mie Starki i Staroszki naumieli, nizli to co jakisik amerikonski angyjber wypokopiol?

A mozno bez nos, Slonzokow, Polokow kajsik han-tam daleko przigaduje ta isto „niedbalosc polska” – jak to juz chnet piyncset lot tymu naszkryflol Mikolaj Rej we telkij gryfnyj sztrofce:

Ale zloto nie chce, wolaj wzdy kamienie,

A niech kazdego rusza poczciwe sumienie.

Bo wierz mi, on gospodarz na poly szaleje,

Co nie gasi, kiedy tle, az gdy gore – leje.

Mozno zdziebko ze jankorym godom, mozno – jak mi to juz tyz ftosik przeciep – ze zowisciom, niy poradza tego ci zmiarkowac, wiym ino jedne, ize to co sam szkryflom, to co sam godom, jak szkryflom, i jak godom, to jes ino „spuscizna” po mojich Lojcach, Starzikach i Staroszkach. I mom mocka uciechy, kiej mie ludzie  suchajom, kiej mie (niyftorzi, niyftorzi ino) cytajom, bo mozno i jakisik modziok juzas cegosik nowygo sie naumi, a mozno i jimu sie to bydzie niyskorzij festelnie zdalo, coby sam u nos, sam na tym naszym Slonzeczku flyjgowalo sie te nasze, samtyjsze zwyki, samtyjszo godka a niy coby to ino – wysztudiyrowane – furgalo we intrnecie podle amerikanskij mody. Bo te ichniyjsze wynokwianie to ci jes nikiej Rejowe kropidlo:

„Bo chociaj z ta postawa, z tym kropidlem kroczysz,

Wiem, iz mi nie pomozesz, jedno iz mie zmoczysz.”

I tak sie miarkuja co to mozno by styklo na dzisioj, po tym tustym szczwortku, po fetownych lukrowanych, marmeladowych kreplach i przed lostatkami, a jak tam bydzie po harynku to rzykna  za tydziyn. A terozki, na lostatek jesce jedna sztrofka tego poyty, kiery sie piyncset lot tymu uploncnol:

„Ile sluchamy o tych, co dalej niz w Polszcze bywaja, tedy postronni narodowie, jezyk (a podobno i dowcip) polski w malej pieczy maja, jakoz tez z laski bozej nie bardzo sie jest czym chlubic, gdyz niedbalszych ludzi nie masz jako Polacy, a co by sie w swym jezyku mniej kochali.”

Poradzicie sie to wystawic, ize chnet styrysta piyncdziesiont lot tymu tak gynal lo nos szkryflol tyn istny Mikoloj?

I tyz terozki lostoncie we gryfnyj lalnie, we szpasownym i wicnym humorze bez ta lostatnio karnawalowo sobota !

A berol, wynkwiol i lozprawiol nikiej we kozdo sobota

Ojgyn z Pniokow