Ojgyn z Pniokow 21.03.2005

No, toz momy dwa dni po Jozefie. Niy, niy co jo bych fajrowol „imieniny”, ino godom lo tym skuli tego, co jes mocka i powiarek, i mocka gryfnych, szykownych ludzi, kierym dali na krzcie miano Jozef. Na tyn prziklod moj Swigerfater, nale i pora jesce inkszych ludzi. I dejcie pozor!

Kiej na Jozefa boczon przibydzie, to ci juz sniyga dalszij niy bydzie.

Na Jozefa piyknie, zima chnetki puknie.

Dejcie pozor gospodorze, swiynty Jozef groch sioc koze.

He, he jesce bola telko gryfno sztrofka Teofila Lenartowicza, kiery ci bol juz chnet na  lostatek XIX wiyka pedziol:

Pocieszcie sie ludzie moi, stary Jozef skrzipki stroi”

Chocia ? Niy tak downo tuplikowol mi jedyn bez „internet” – bezmac Slonzok – co lon zawdy fajruje ino imiyniny, a to skuli tego, co lon sie ponoc tak na iste uploncnol, urodziol przi krzcie kaj mu dali miano. Tak ci metlol, tak bamonciol, izech blank niy poradziol spokopic ezli w tym dniu kiej go lokrzciyli bolo gynal tego swiyntego, kierego miano mo, lebo i niy, ino inkszego swiyntygo, co mi blank niy klapuje ze tym jejigo tuplowanym urodzyniym.

Nale, momy tyz juz lod dzisioj wiesna, pra? Moja Elza skludziyla juz pelcmantle i zimowe szczewiki a Swiekra to ci sie bali do golaca kacla coby sie wartko gryfnie wysztafirowac. Jo sie tyz we sobota powyciskol mitesry na kicholu i prziklyjbowol   flostry na plyskiyrzach. Ale nojgorzij to przi tyj wiesnie wyloz Jozik ze drugigo sztoku. Skuli tego, ize mu lojce dali na krzcie Jozef (bo sie urodziol we tego swiyntygo, a niy nikiej tyn gupielok coch przodzij spominol) terozki choby gorol fajruje do kupy geburstak i ku tymu Jozefa. Tak tyz bolo latos. Ida sie na wczorej   bez siyn a tu lejzie Jozik z dupnom ojlom na gowie.

– Co jes Jolzel ? Fto ci tako bula przirychtowol ?

– Wiysz, miolech gyburstak i trocha zech z kamratoma pochlistol. Niyskorzij przikwanckolech sie do dom a we siyni cma nikiej u nyjgra we dupie i takech sie zamamlasiol, izech styry godziny medikowol: przeca jo wiym, ize stoja przed mojimi dzwiyrzami .... ino niy poradza zmiarkowac cych jes jesce we siyni, ezli juz we antryju ?

– I lod tego mosz ta bula na cole ?

– Niy, ino lod tego, ize mie moja staro chlistla maslonkom !

– Maslonkom ? I lod tyj maslonki mosz tyn kalniok i ta ojla ?

– No ja. Ino zech ci niy pedziol, ze ta maslonka bola we bola we boncloku !!!

Wiesna, wiesna, Marzanka juz ci dzisioj bydzie tonkniynto, utoplano we wodzie (chocia tam deczko mroza jesce chyciylo) a wionki chnet puscone i niekiere na dicht juz zapodzione, stracone. Wiycie jak to jes ze tymi dodzymi dziolchoma, i ze jejimi wionkoma? Nale, kiej to u nos, wdycki wszyjsko jes na lodwyrtka. Przeca cheba jesce miarkujecie co dwa lata tymu nazod te nasze lochyntole, mondroki

posly uradziyli coby blank zakozac tyj ichnij „pornografii”. No, wiycie, to skuli tego, ize tym niyftorym poslom tyz juz zacyno wyrcec (he, he, co Wy wiycie a jo miarkuja) i bez to sie wypokopiyli coby wszyskim do imyntu zakozac loglondanio tych rzecy. No i cheba majom ci loni recht, tela co terozki bez tyn diosecki internet to modzioki, co jo godom? dziecka przodzij wszyjsko sie naumiom bez komputra, nizli jejim jakisik kapelonek rzyknie to na katyjmusie (bo przeca niy modo rechtorka na „ wychowaniu do zycia we rodzinie”). Przeca terozicki kiej juz roztomajte ptoki ze tyj Afriki do nos slatujom, przifurgajom i lod samiuskiego ranca skrzecom i swiyrgolom, kiej dziolchy zacynajom coroz barzij calbrowac, slypia przewrocac i sciepowac ze sia te jejich pelcmantle, jakle, cwitry i galoty – a bez ta zima te jejich szlapska jesce urosli i cycki sie zrobioly take lobloncaste – to niy trza jesce tego wszyskigo we cajtogach lebo we telewizyji loglondac. Same miarkujecie przeca jak to jes. Frelki przed Jozefkom padajom do sia:

– Dziolchy ! Cycki sztram, bo chopcy z Pniokow do kosciola lejzom !!!

No, mozno jesce niy wczorej, bo zdziebko za zimno bolo. A zaisto karlusy ino sie za babskimi giyrami gawcom. Bo jak stary Myrcik zawdy godol:

– Jakie glajzy ... taki banhof ! No niy ???

Juz festelnie przodzij to ci jedna tako gryfno frela we telewizyji pedziala colkiym na richtik, ize Wiycie, to ze Ameriki prziszli do nos te posmiywne „walyntynki” a przeca my momy nasz polski zwyk, kiery sie nazywo „kaziuki”. Jezderkusie, ludzie, a dyc trzimejcie mie, bo telkich nudli to mi jesce zodyn na daklach niy wiyszol. Kaj Lwowiokom do slonskich zwykow ?                                  

Juzas jesce niyskorzij, we lostatnio niydziela przed „sledziym” to wszyjskie – nale ino te miymieckie lebo anglickie – telewizyje durch pokazowali tyn „karnawal we Rio”. A u nos? A u nos niy ! U nos naskwol to ci w kozdym dziynniku pokazowali ino jak naszygo Papiyza, kiery jes festelnie niymocny. Przeca to sie niy zdo, kiejby naszo telewizyjo robiola ganba i lostuda i pokazowala smarkatym najduchom gole, i do tego corne, dupy i cycki. Ludzie! Gole murzinki we telewizyji ! Toz to ino skoranie boskie i lobraza dlo kozdygo giyrtychowygo Poloka i bogobojnygo katolika.

Kiej zech sie juz uwzion na ta telewizyjo, to musza Wom pedziec, ize spodobol mi sie taki jedyn fal. Bezmac u goroli jes taki zwyk, ize wszyske frele, dziolchy a nojbarzij stare baby na Kristy (bo gorole fajrujom miano Krystyny) przeblykajom sie za heksy, strzigi i inksze zolzy (niyftore to sie bali na isto niy muszom ci sie  przblykac) i furgajom na Lyso Gora. Latos to tak jakosik malusko sie lo tym godalo. Take ci to czorcie nosiynie. Beztoz stary Zmorek zawdy godol, ize baba niy COWIEK. Kiej rykniesz na placu przed karasolym:

– Suchej cowieku ! To zawdy lobejrzi sie chop i niy baba (mozno jesce i telki ci u nos rajca kapelonek-profesjonalista – tak ci go kiejski mianowali – nale ino skuli tego, coby sie lobrazic, kiej sie na niygo rzyknie : cowieku).

Nale, to jes wiosna. Zefka lod Pytlinyj tak ci jamrowala kiejsik – tyz na wiesna – do swojij kamratki we magli u Piontkowyj :

– Wiysz Erna. Zeszly tydziyn mialach w kinie „Panorama” – bilet dostalach ze naszygo ferajnu we Chorzowie – takigo pecha, izech  musiala sie aze piync razy zwekslowac plac we tym kinie.

– A co, ftosik bol taki loszkliwy i cie po cmoku macol kaj niy trza ?

– Ja, skuli tego –  pado Erna – skuli tego, nale zacon dziepiyro na piontym stolku. I niy jes ci to na isto pech ?

Przi tyj wiesnie to kozdymu gupoty przilazujom do leba. A mie sie spomniol fal, kiej zech bol przi wojsku, a moznoch i niy bol nale mi to ftosik lozprawiol, kierych sam juz cheba godol. Mieli my kaprala, kiery sie Cipok mianowol i na kozdo wiesna zacynol ryjda do nowygo rocznika. A miol ci lon jedyn alsdruk:

– Suchejcie koty ! Terozki deptocie na piyrszo przepustka. Wszyskie dziolchy to wom sie niy udo przeleciec ale ... mocie sie starac !!!

Skuli tego ize som to klachy z Pniokow musza Wom jesce naszkryflac lo tym jak ci to terozki we telewizyji wynokwiajom juzas lo tyj „reformie” (niy metlac lo galotach lod staryj Gerliszki) i kminiom ludziska lo lazarytach i knapszaftach (modziokom ekleruja, ize knapszafty to terozicki kasy chorych). Jo zech myslol coch juz w niebie, kieby niy te stare Olmy, kiere ciyngiym lamzom po dochtorach a terozki to juz niy taki szczysny fal dlo nich. Terozki trza miec gelt i srogi fart – to ci dziepiyro mozno sie przikwanckac do dochtora ! A kiej by niy mieli, to ino ZUS sie bydzie radowol bo niy bydzie musiol dalszij pynzyji bulic.A tak zolwizol wszyjskim nom pynzjonistom i telkim na „swiadczeniach przedemerytalnych” bierom juzas pora zlociokow na tyn ZUS, kierego ta colko, trzecio juz komisyjo syjmowo niy poradzi rozknoltlowac i pochytac jak ci to tam bol ze tom dioseckom prywatyzacjom.

Coby juz bol fajrant ze tom wiesnom musza Wom jesce naszkryflac kiej to niyftorym przi tyj wiosnie piere na dekel. Cum bajszpil, moze byc taki fal: Jakiesik tak lonskigo jesce roka, leba dwa lata tymu nazod mieli my telkigo synatora (niy byda go mianowol, bo jesce mi kajsik prasknie lebo do ryrichtu zasmycy), kiery juz i za ministra robiol, i za „dekomunizatora”, i za co tam jesce. Wtynczos lon ci dupnol taki flek, ize wazniyjsze dlo Polski som „wplywy”, znacy bulynie na wojsko, nizli na szkoly abo sluzba zdrowio. I to juz terozki skuli tyj haji we Iraku przerobiomy.  Kcieli my byc kamratami lod Amerikonow, toz somy. Ino beztoz po jakigo dioska my kcymy jesce dulary lod tego Busha? Wiycie, Starzik lozprowiali kiej to przed lostatniom wojnom wszyskie sie sklodali na te nasze wojsko. Jesce do dzisioj strzybne buksioki, zlote ringi lod biydokow lezom kajs we Poznaniu we muzyjom, a my wojska jak niy mieli, tak i niy momy, nale ... momy miec... ino kiej? Ale tyn istny mo recht. Polok mo byc mocny i podwiyl moge – gupi jak kync presowy. A tyn Synator i tak bydzie robiol kasa. I jak mi sie wydowo, mo poruch kamratow bali i u nos miyndzy rajcami. Tak ci to u nos leci: dochtory i flyjgery niy majom geltu; szkoly juz u nos zawiyrajom (chocia juzas bezmac gornicze majom lotwiyrac?). A wedle tego Synatora – wojsko wlazlo do NATO z palcym w dupie i jesce kamratom we Ojropie bajstluje na lostuda, bo sie dziyrzy galot tych ze Hameryki, kiere blank niy miarkujom kaj ta Polska richtik przinolezi?  

A wczorej my mieli Nidziela Palmowo lebo – nikiej to downij godali – Wiyrbno ezli tyz Kwiytno. Fajruje sie ta niydziela skuli zmiarkowanio, skuli boczynio jak to Ponboczek wjyzdzol do Jerozolimy na telkim maluskim yjzelku. Zawdy tyz jes przi tym bajstlowano telko procesyjo i swiyncynie palymkow. Napoczli to robic kajsik we szczwortym wiyku we Jerozolimie. Wszyjskie wiyrne zbiyrali sie na Gorze Oliwnyj i po przecytaniu ewangylii szli srogom procesyjom do kosciola Zmartwychwstania Panskiego. Na przodku jechol biskup na loslicy (czamu na loslicy ino niy poradza spokopic?) a ludzie ciepali asty ze palmow i wiskali gryfne spiywki. Jes to na isto gryfy zwyk chocia nasze mondroki „etnografy” godajom, ize tyn zwyk strojynio, sztafirowanio, sztiglowanio wiyrbnych lebo lyskowych rozkiscialych prontkow do kupy ze astkoma cisu, jalowca i farbistymi szlajfkami jes ci jesce staroslowianski. Skuplowany jes tyn zwyk ze piyrwyjszym swiyntym wiesny, kiery bol fajrowany kole rownonocy we marcu, nale tyz drugda kole Wielkijnocy. Mocka zech lo tym lonskigo i zalonskigo roka lozprawiol, toz ino terozki jesce spomna ino tyz zwyk lod blank starego piyrwyj sknoltlowany ze tom Wiyrbnom Niydzielom. Bol ci to teli Dymbowy Krystus, znacy wyrzezano, wystrugano we dymbinie figurka Krystusa na yjzlu, kiero ciongli lebo smycyli nojzocniyjsze ludzie we wsi, we dziydzinie. Jesce ci tym tuplym bajstlowali roztomajte widowiska, tyjatry. We drugij polowinie szesnostygo wiyka fratere, paulin Mikoloj ze Wilkowiecka naszkryflol ci bol telko gryfno sztrofka:

I po dzis dzien ludzie wierni

Po wszystkim swiecie nabozni

Wesela sie i raduja

Gdy to sobie spominaja...

I slonce teraz inksze

Wyzsze, cieplejsze, jasniejsze

Owa wciornastko stworzenie

Czuje Panskie Zmartwychwstanie...

Krom gryfnych kosciylnych zwykow byli tyz i inksze, barzij wicne i szpasowne. We roztomajtych szynkach, dworach, we wiyjskich chalpach, tak nikiej we zapusty, pokazowali sie roztmajte przeblykance kiere berali, lozprawiali, sznokwiali szykowne sztrofki  kwiytnoniydziylne blank ci ze kosciolym nieskuplowane nikiej ta:

Ja maly zaczek skoczylem na krzaczek,

A z krzaczka na wode, stluklem sobie brode,

Ja z brody do baby, lecz babo bom slaby,

Baba do mnie z kijem, ja z baba sie bijem,

Uderzam babe o piec,

Jaz wyskoczyl z baby malowany chlopiec,

Z tego chlopca baran i owca,

A z tego barana mliko i smietana,

A z tyj smietany kosciol murowany.

Nale to sie  naszym biskupom niy spodobalo i juz za czasow Augusta III jedyn kapelonek we kosciele Swiyntego Krziza Sliwicki zakozol tego zwyku.

I dejcie terozki tyz pozor! Jes telko gryfno prziowiarka:

Kiej w Palmowo Niydziela klara swiyci,

Polne bydom stodoly, faski i sieci.

Tela, co lonskigo roku Palmowo Niydziela trefiyla szczwortego kwiytnia a latos mieli my jom wczorej, znacy jesce we marcu. A jako pogoda bola to wszyjskie miarkujymy, pra?

A tak blank na lostatek jesce jedna powiarka:

I wiesna by tak niy smakowala, kiejby przodzij zimy niy bolo.

No, i to by bolo na tela a berol, lozprawiol – terozki juz zawdy we pyndzialek –

Ojgyn z Pniokow