Ojgyn z Pniokow 24.09.2005

No, toz momy we kalyndorzu richtik podzim. Zawdy po gorkim lecie cowiek niy poradziol sie doczkac na tyn czos, kiej listecka na stromach napocznom tak ci sie fajniscie farbic, kiej kasztonce, ajchle lebo bukwice slatujom na palice, i kiej idzie przi gryfnyj launie zametlac sie we babskie lato. Tela, co latos tak na isto za gorko niy bolo a klara to dziepiyro lostatnie tydnie deczko grzola, i ino te, kiere sie  na szlus siyrpnia i napoczniyncie wrzysnia wykludziyli na wywczasy, mieli ci jesce mocka uciychy. Jo mom wiela, nale to wiela szykownych, sztramskich stromow kole mojij chalpy, i chocia jejich latos dosik trocha powyrzinali, to jesce jes na co kuknonc. Na te listecka jedne pozolkle, jedne scerwiynione, szarlatne, inksze juzas blank bronotne. A kiej jesce lekuski wiaterek zaduje, to aze cowieka zatyko nikiej  to tak wszyjsko gryfnie i cichusko slatuje na ziymia i na cescie wyglondo ci to blank choby ftos gryfny tepich lozciongnol.

Tak tyz jakosik na podzim pokwanckolech sie do Radia Katowice na telki konkurs we naszyj godce (bydzieto dwa lata tymu nazod). Poturnowolech we hazliku kole zdrzadla, to coch tam kciol jejim berac, i we jeden telki gryfny dziyn – jak to na podzim idzie uwidziec – pokwanckolech sie do Katowic. Wloz zech do banki, kiero fyrto lod Bytonia do Katowic i nazod. Dojechali my tom bankom do tego ci u nos Sztadijonu Slonskigo. Kuknolech na te gryfne, szykowne stromy, na drzewa. Blank ci mie tu  zacalbrowalo. Choby miesionczkorz, znacy lunatyk, wylozech ze tyj  banki i poszol zech piechty bez tyn nasz gryfny Panaziyntkowy Park Kultury i Wypoczynku (jak to sie kiejsik mianowalo).

Wiycie, wiesna to ci jes cosik gryfnego, bez lato jes ci we tym parku na isto fest  szykownie, szumnie, zima poradzi tak sniygiym wszyjsko zasuc i wszyjsko do imyntu  wysztiglowac, ize dych poradzi cowiekowi zasztopowac. Nale, dlo mie to drzywa, krzoki, no colko prziroda nojgryfniyjszo, nojpiykniyjszo, nojbarzij mom jom rod terozki  na podzim.

Takech tompol bez tyn park, zacalbrowany, czas sztopnol, zabrymzowol dlo mie. Widziolech sie ino jak za bajtla, po boskoku tyrali my po tych lisciach, kiere tak lekusko, cichusko slatujom na drogi, na cesty, na trowniole. Niyskorzij tyz juzas ujzdrzolech som sia we krotkich galotkach, ze rozfaklowanom kalfaskom w gracy ... swond lozhajcowanych lisciow w nocholu ... zarozki tyz spomnieli mi sie fojery, blandery, juz blank na lodwieczerz i kobzole, kartofle (kiere przodzij chablo sie, pichlo  pamponiowi ze pola za naszom szachtom na Pniokach) wyciongane, wyjmniynte ze  gluty palcyskami. Te ufifrane spolonymi kartofloma fresy mojich kamratow-spikoli z colkigo familoka.

I loroz poczulech sie telki lekuski choby papiyrzanny drach, kiery na podzim furgol w lufcie na szpagacie. Stykli dwa-trzi  patyki, lajstki, trocha modrego, zielonego abo cerwonego papioru, dobrze sknoltlowano woga i jesce ku tymu papiyrzanny logon (podany) nikiej keta na jedli, na chojnie bez Gody, przi Dzieciontku. A drach furgo, corozki dalszij, corozki mynszy sie robi a mie sie zdo, co jo do kupy sniym furgom choby ptok.

A sam podzim, na jesiyn, lo kieryj tyz jes pora powiadaczek, choby te:

Kiej jesiyniom pynko na mlodkach kora, zima jes festelno i niyskora.

Jesiynno slota – kwarytka dyszczu, kibel blota.

Podzim tego niy wywieje, cego wiesna niy zasieje!

A listecki slatujom, lekusko, cichusko nikiej sniyg bez zima. I bez te listecki, bez to co na isto momy podzim, przepomniolech, zaboczolech wszyjsko coch ci na tyn konkurs narychtowol. I takech sie czul choby stary klamot, stary kofer na gorze, kiery juz zodnymu sie na nic niy przido. Jak to juzech godol: za mody bolech na snik, a za stary na grzych. Bo na isto, telki wyciepniynty na pynzyjo (co jo godom?) na „swiadczynia przedemerytalne”, to tak jak ze mojim Starzikiym, kiery zawdy rzondziol co na starosc:

Sluch sie traci,

Slypia corozki slabsze

A ... pragliwosc ciyngiym rosnie !!!

Ino, niy poradza spokopic co moja staro, moja Elza medikowala, kiej do somsiodki – do naszyj staryj Gogolinki, godala, ize:

– Chop na pynzyji to gynal tak choby szrank na pojstrzodku izby; festelnie go

loblazowac trza, a wyciepnonc zol ! Abo, tyz tak jakosik co to bezmac:

– Chop na pynzyji to tak juzas choby szolka bez ucha; chycic niy ma za co, a i wyciepnonc tyz srogo mierzoncka !!!     

Nale, to coch sam rzondziol lo mojij babie i lo jejij godce ( i niy dejcie sie sam  zbalamoncic!) to przeca jes na isto psinco skuli tego co naszkryflol bol ci kiejsik nasz wywolany poyta Kazimierz Przerwa Tetmajer:

Nie uwazuj na to, chociaj glowa siwa!

Popod starym bukiem twardy korzen bywa!

Nale, niy ma co zwazowac na babskie godanie bo juz kiejsik downo tymu nazod jedyn mondrok pedziol, ize Baba to ci jes pora godajoncych cyckow, i tela !!!!

E, tam szkoda godac kiej za loknym listka corozki barzij slatujom, corozki barzij kolorowo i na stromach, i na drodze. I beztoz  na lostatek lostawiolech sie jesce jedyn fal. Kasztany znocie, dymbionki, ajchle znocie, pra?  A jo spomniol przodzij lo bukach. Jo jesce za bajtla miol rod bucynki lebo bukwice – nikiej inksi godali – , wiycie telkie ajchle, kiere na bukach zdrzejom. Festelnie ci lone, zdrzale mi , i niy ino mie, smakowali. Poradziolech pod bukami lajzic godzinoma, zbiyrac i choby ziorka slonecznika luskac i wcinac.

A buczyna, buk to je drzewo, kiere zawdych miol nojbarzij rod. Im wyzij lone rosnom (we gorach) tym barzij te drzewa przipominajom ludzi, tym barzij sie trzimiom ziymi powykrziwianymi korzynioma, kiere wystowajom nad ta ziymio, nikiej wylazujonce ze pnioka grace, ryncyska lolbrzyma, wielgoluda. I te srogie drzywa, stromy dowajom telkie maluskie ajchle, ajchelki  z kierych juzas nowe wyrosnom, i to jesce  srogsze drzewa. A na podzim cheba ino buki majom tak gryfne liscie, ize idzie gawcyc sie na nie colkimi godzinoma, richtik ciyngiym.

Kiej tak godom lo tym gryfnym czasie, kiej juz przikwanckala sie ta szykowno, gryfno „polsko jesiyn” to mi sie spomnialo kiejech kole mojij siyni trefiol jedna moja somsiodka. A podle raji to bolo tak:

– No, toz juzas my sie trefiyli, pra? A cozescie sie Majzlino tak wczorej na lodwieczerz festelnie chichrali ze waszym Bercikiym ?

– A wiedzom, panie Ojgyn, to skuli tego, ize bol ci u nos bercikowy kamrat, kiery po piyrszyj halbeczce napocznol nom stare wice lozprawiac.

– Niy godejcie Majzlino, to wyscie jakosik gorzola swojimu starymu fondnyli?

– A dyc dejcie pokoj, panie Ojgyn, tymu gizdowi przecamc bych niy postawiola; kamrat ze sia przismycol, mozno ci jejigo staro lokminiol. Nale, kiej juz ta halba na stole stola, to trza jom bolo bogobojnie wyslepac, boby sie kamrat mog na nos pogorszyc, a tak to my chocia zdziebko szpasu mieli.

No, ja. Dobry wic zawdy je we wercie, tela ino co go trza poradzic richtik dobrze, lopedziec. Bo trza boczyc, ize colki konsztik lozprawianio wicow to som trzi telkie przikozania: szpas musi byc blank krotki, fajniscie, wartko i ze festelnym cwekiym lopedziany, a zodyn niy moge sie spodzioc, kiej bydzie szlus. Tak nikiej we tym wicu, kierych kiejsik slyszol we kabarycie u Bogusia Smolenia:

– Ecik, a przajesz ty mi chocia, lozynisz sie symnom – pyto sie frela jejigo karlusa i gawcy sie na wiyrch, na jejigo gymba?

– A toc, ize ci przaja, nale coby sie zarozki zynic?

– No, to slazuj symie, ty gizdzie!

Nale, wice, wicami a sam sie juzas mele. Kiejsik, mozno ze dwa lata tymu nazod godali we telewizyji, co sam u nos aze sto siedymdziesiont trzi tysionce chopa kozalo sie przi tym spisie powszychnym szrajbnonc, ize loni som narodowosci slonskij. Z tego ci jesce na isto wiela lostudy jes, i jesce moge byc. Bo podle raje to bolo tak: zawdy sie sam u nos roztomajte angyjbery ciepali co momy blank srogo mynszojsc miymiecko. I to, i samtukej, i we lopolskim, kaj ci tyn colki Kroll (downiyjszy nasz Krol) festelnie sie roztopiyrzol, coby chocia jednygo posla mog miec we tym naszym Syjmie. A terozki sie pokozalo, ize tych co to lo sia godajom „mynszosc miymiecko” blank tak wiela niy ma, a juz nojbarzij zodyn sie tego niy  spodziol, co richticznych Slonzokow je za tela.

– No wiycie, panie Ojgyn, jo tam sie wiela ze tego niy pomiarkowala, a mie sie zodyn niy spytol cy jo je Slonzocka, abo fto.

– Jo wiym, mie tyz ta gryfno dziolcha, kiero nos ze Elzom w doma nawiedziyla, ani sie niy spytala, nale jo juz wiedziol, i kozolech jeji naszkryflac we tyj tabulce co jo je Slonzok. A to ino beztoz, ize mie  richtik zgorszyli te wszyjskie asy we tyj Warszawie. Terozki to juzas sie przeciepujom tymi Slonzokami, tela coby tam jakosik erbnonc pora glosow przi tym latosnym welonku.

– Niy godejcie, panie Ojgyn, to wyscie niy som Slonzok? To wyscie niy som, jakech medikowala, samstond?

– Ja, Majzlino, jo jes samstond, tak jak i moje Lojce i Staroszki. Jo jes Slonzok, tela ino, ize juz downij, za starego piyrwyj stary Ligon (starzik lod Karlika z „Kocyndra”) godol co miyndzy wszyjskimi nacjoma som Slowianie. Miyndzy tymi Slawianami som Poloki. A juzas miyndzy Polokami som Slonzoki, i we telkij ino raji jo na to gawca, wiedzom loni, pani Majzlino? Tela, co my byli zawdy za malo miymieckie dlo Miymcow a za malo polskie dlo Polokow. I kozdy nos we rzici miol,i ino sie lo nos spomino roz na styry lata.

– No, tozescie mi to wszyjsko wyeklerowali gryfnie, nale podwiyl co musza ciorac do dom, boch wylazla ino na kwilka do konzomu coby Bercikowi maslonki na tego jejigo kaca kupic.

I Wiycie! Bercik mi kiejsik pedziol, co jejigo, kiej lon tak cosik barzij szluknie, to jejigo baba mo drugda cerwiono fresa. A u mie jes inkszij: kiej jo szlukna a moja Elza mie uwidzi to ... jo mom niyskorzij cerwiono papla!!!

A jo sie tak medikuja, ize jesce z tego srogie larmo i lostuda bydzie, kiej niy ino sam u nos, te  wszyjskie mondroki napocznom sie wadzic, fantowac i ludziom metlac we lebach przi nojblizszych welonkach, wyborach do Syjmu abo bele kaj. Nale, to juzas zdziebko zahaczylo lo srogo polityka, a polityce niy mom sam berac, i tela!

I tak na lostatek sie ino miarkuja, co moznoscie niyftore wice, niyftore konski juz cztali lebo suchali, nale mie te spominki tak naszli cheba skuli tyj gryfnyj pogody za loknym, skuli tego co juz momy podzim a wtynczos cowiek (cym ci jes starszyjszy) wroco sie nazod do tych lot kiej bol spikolym, kiej bol bajtlym  i zdo mu sie co ta sklerolza jesce go niy dopadla, jesce mu sie we palicy wszyjsko niy belonto a... to jes psinco prowda Kiej juz pizlo abrahama, kiej juz i pizlo (nikiej mie) i dziesiync rokow wiyncyj, to corozki barzij boczy sie to co bolo downij a przepomino sie to co sie przidarzilo wczorej, lonski tydziyn lebo lonskigo roku, pra? Beztoz tyz mozno jedyn mondrok godol, co szkryflac idzie ino lo tym co cowiek zno a niy lo tym co sie we zywocie nawynokwialo, nazmyslalo. I skuli tego moga sam jesce rzyknonc cosik telkigo co miyndzy kamratami niyftorzi godali:

– Zefel, Zefel, a kaj ty mosz „sledziona”?

– Jak to kaj, jak to kaj?

– No, cheba, tam kaj mosz buksiok, kaj mosz zygarek, pra?

– E, to niy jes myjglich!

– A po jakiymu?

–  Bo jo mom moj buksiok we lyjamcie, znacy we lombardzie!!!!

Ha, ha i tu mi sie na lostatekspomniol jesce jedy wic, dejcie pozor!

– Suchejcie ino, panie Mamzelik, czamuscie pichli tyn buksiok, tyn zygarek???

– Ano, tociech sie szol, panie sadco, pomalusku, a tyn buksiok, tyn zygarek tyz sie szol pomalusku. Takech sie miarkowol .... kiej tak idymy loba, to tyz mozno sie pojndymy loba do kupy – no i tozechmy sie podeptali loba sakom-pakom, znacy cuzamyn.

No, i to mozno by bolo na dzisioj a berol, lozprawiol nikiej zawdy (downij) we sobota

Ojgyn z Pniokow