AKS / na 8 pazdziernika 2005r

Ojgyn z Pniokow 08.10.2005

No, toz momy juz drugi tydziyn pazdziyrnika, kiery downij mianowali winnik lebo posciyrnik. Som tyz lo pazdiyrniku gryfne powiadaczki. Choby telkie:

Kiej na fajrant pazdziyrnika gryfno pogoda, to we lutym juzas mrozow przida.

Jaki pazdziyrnik telki marzec, doznol tego niyjedyn starzec.

Kiej pazdziyrnik depto po kraju cichnie wtynczos ptoctwo w gaju.

Nale, dzisioj kciolech lo czymsik blank inkszym berac. I zarozki rzykna, co jo tam niy jes srogi kibic ani szportowiec, chocia cosik tam poradza spomniec lo telkich fusbalokach ze Chorzowa. No, toz jadymy terozki podle raji.

Wybrali my sie ze mojom Elzom juz trzeci roz do Afryki. Bola to Tunezja. Wylandowali my we telkij dziydzinie Monastir (srogi ci tam bol flugplac a przilecieli my telkim fligrym, kiery sie IL 62 mianowol). Sztartli my ze Ostrawy (bo tam ci bolo blizyj nizli na Okecie, a mozno i lepszij szlo sie dokulac nizli do Pyrzowic). Gryfno lato (ha, ha wrzysiyń), woda choby we badywannie, klara grzola nikiej  halbecka lod Pyjtra. No, samo uciecha. A jesce we barze nad samiuskim morzym szlo sie szluknońc „Dom Perignon” lebo „Pernod” ze zeltrym (a i szlo szluknońc tyz glaska „Commandaria” ze Cyprusu). Wandrowali my po colkim Sousse, kaj szlo lobejrzec telkie „rabity” znacy twiyrdze, zomki kajsik ze losmego-dziewiontygo wiyka. Nale, tam we tym Monastirze, we szynku, blank na  lodwieczerz trefiyli my sie ze jednym istnym, kiery po poruch szlukach napocznol ci do nos godac. Przodzij po miymiecku, niyskorzij po anglicku, a kiej my sie tak juz na fest dogodali skany my tak na richtik som, napocznol spominac lo mojim Chorzowie, i lo tym kiej jejigo lojciec bol fusbalszpilerym we przedwojynnym AKS-ie. I tu sie napoczly spominki (i mocka szkockij whisky, telkigo Johny Walkera). Do dzisioj niy bocza (a mozno niy kca godac miana tego istnego) lo jakim fusbalorzu tyn chop godol, tela co mie sie to terozki spomnialo, kiej napoczli fajrowac dziewiyńcdziesiont piyńc lot, kiej tyn colki AKS we naszyj farze, we naszym Chorzowie drugim zbajstlowali.

Miolech juz downo naszkryflac lo tym naszym downiyjszym chorzowskim AKS-ie tela co mi niyftore festelnie we lebie nametlali. Bo kuknijcie ino: jedyn mondrok (moj kamrat Romek Liczba, i jedyn istnyMichal Zichlarz ) naszkryflali co tyn ferajn zbajstlowali 22 siyrpnia 1910 roka. Inkszy juzas we naszym cajtongu, we  „Chorzowianinie” tuplikowol, ize to lod 22 pazdziyrnika rachuje sie fongowanie tego szportklubu. A colkie fajrowanie we Chorzowie skuli tego 95 gyburstaku bolo 16 i 17 wrzysnia. I byc tu chopie mondry. Nale, mozno to jakosik do kupy chnet posklodom coby te, kiere mieli tyn colki AKS we srogij zocy, byli radzi, ize sie jesce lo niym godo, i byda sie dzierzol tego, co to bolo we siyrpiyniu. Jakosik mi to barzij sztimuje tyn siyrpiyń, bo we pazdziyriku drugda i chlapaki byli, i jakosik niy poradza sie wystawic, co tyn istny, tyn Austrijok ze Italiji, prziszol sam zbajstlowac jakisik szpil niy we lato. Nojprzodzij jesce telki jedyn wic:

Dwa terozniyjsze policajty (niy metlac ze milicjantoma, bo te tyz niy byli mondroki) gawcom sie na telewizyjor i loglondajom gryfny fuzbalszpil. Jedyn snich podeptol drapko do hazlika i loroz sucho a jejigo kamrat rycy na colki karpyntel: goooolll. Za kwilka juzas rycy: goooolll.

Tyn drugi wyfuknol ze tego aptrytu, tyro do izby i pyto sie:

– A wto to szczelol?

– Tego piyrszego tora puknol  jedyn nasz a tego drugi jakisik „replay”!!!   >>>>

Ano, to ze tym colkim AKS-ym bolo podle raji tak:

Na plac kole naszyj „Jozefki”, tak miyndzy sztrekom Karola Miarki, Pudlerska i Mariańska, prziszol bol jedyn chop pola Austrijok, pola Italijaniec, kiery miol richticzno kula do fusbalu. Richticzno bo skorzanno. Bolo to 22 siyrpiynia 1910 roka (tego sie byda podwiyl co trzimol). Jakisik tam szpil zbajstlowali a niyskorzij pedzieli sie byli coby gryfnie bolo kiejby zbajstlowac sam u nos we Chorzowie telki fusbalklub. Jak pedzieli, tak zrobiyli i we Königshütte, znacy we Krolewskij Hucie zabindowali „Verein für Rasensporte” (Towarzystwo do Gier Sportowych na Trawie). Piyrszym prezesym, kapitanym, tryjnerym i jesce ku tymu dobrym  fusbalokiym bol tyn co ta kula bola jejigo, Kurt Pallavicini. Bolo tam tych karlusow pora: Frankl, Klyta, Lerch, Pander, Rippel i ... pora inkszych. Wszyjskie lone we piyrszym roku granio zajyni lostatni plac we lidze gornoslaskiej. Kiej ino wypraskla ta piyrszo wojna swiatowo tyn fusbalklub ustol fongowac i dziepiyro we 1917 roku, kiej tyn Kurt prziszol ze wojny, sztartli lod nowa i we 1918 roku erbli majstra ze Gornego Slaska. Zarozki tyz po wojnie i po tych wszyjskich srogich breweryjach, po tym kymfowaniu lo ta ci polskosc Chorzowa we 1923 roku przemianowali tyn klub na Amatorski Klub Sportowy. Terozki napocznol tyn fusbalklub dziepiyro na isto fongowac a telkie fusbaloki jak Jerzy Wostal i nasz Leonard Piatek byli tyz ciyngiym we reprezyntacji Polski. We 1936 roku AKS przekludziol sie na nowy sztadijon, na Gorze Wyzwolynio. We 1926 roku Krolewsko Huta (Huta „Krol”)  dala plac pod tyn sztadijon i dwadziyscia tysiyncy ichniyjszych zlociokow. Zbajstlowali tam szpilplac dlo fusbalu, maluski szportplac na inksze gracki i wiela jesce inkszych. Styknie kiej rzykna, ize bol basing, jedyn i drugi, trybuny dlo kibicow. We drugigo pazdziyrnika 1927 roku prezidynt, kiery bol ze  Chorzowym skuplowany, Ignacy  Moscicki ze festelnom paradom lotwar,  lozewrzil tyn sztadion, kiery sie mianowol Stadion Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Obronnego. Fusbalorze tyrali corozki  barzij i we 1937 roku byli wicymistrzami naszyj ligi. Nale, krom fuzbalorzy juz przed drugom wojnom we AKS-ie turnowali inksze szportowce, plywoki, lekkoatlety, tynis, kacali na kolach i inksze tam. Starziki boczom jesce kiej na AKS-ie gzuli Janusz Kusociński ze Finym Paavo Nurmim a zigerym bol nasz Kusociński.

Niyskorzij to jesce przemianowali tyn klub na „Germania Königshütte” i po wojnie, kajsik we styrdziestym losmym na „Budowlani Chorzow”. Pora lot niyskorzij slecieli ze piyrszyj ligi, a po szpilu 28 listopada 1954, kiery nasze chopcy przedrzistali ze LKS-ym Lodz, we nocy zgorala nojgyfniyjszo wtynczos trybuna. Bezmac rozhajcowali jom kibice skuli tego przegranego szpilu, nale ... mozno to ino bery? Jesce niyskorzij, bo we 58 roku klub przszrajbowali do Huty Kosciuszko, nale juz wtynczos nojwiyncyj do godki mieli dziolchy i chopcy, kiere grali we handbal, i ku tymu zapasniki. Szloby sam mocka jesce lo tym godac, nale styknie co rzykna, ize zarozki po drugij wojnie przikludziyli sie do AKS-u nazod telkie karlusy nikiej: Franciszek Toman, braciki Tile, Klain, Biniok, Sobek, Pospiech, Setnik, Morgala, Faber i braciki Truchany. Jedyn ze bracikow Jorgus Til bol bali i tryjnerym  naszyj jedynostki (ja grali jesce we jedynostuch) na tych mistrzostwach swiata i niyskorzij we Monachium na Olympiadzie (nale juz we siodymkach). To tela lo handbalistach. Musza jesce spomniec sam lo naszym nojspasniyjszym, nojsrgszym zapasniku lo Zdzislawie Hyrze. Bez pora lot  zodyn go niy poradziol we Polsce wyringowac; zawdy we latach 61-66 ino Lon bol zigerym. Byli jesce i inksze, i to niy ino te, kierych Hyra tyz noiyskorzij tryjnowol. Idzie spomnic Ewalda Rudzkigo, Blachnika, Dybule, Zurawskigo. Terozki som jesce modzioki z kierych nojlepszyjszy jes Artur Kazimierczyk (we 2001 r majster Ogolnopolskij Olimpiady Mlodziezy) i Dawid Piela, lońskigo roku drugi we Mistrzostwach Polski juniorow.                                                          >>>>

Trza sam jesce na lostatek spomniec lo gryfnych dziolchach, lo handbalistkach ze AKS-u. Te mieli cheba nojwiyncyj do godanio, te byli nojlepszyjsze. Pora razy erbly, wyringowaly Puchar Polski, Mistrzostwo Polski. Juzas kajsik tak lod lot szejscdziesiontych grali juz we siedmiorka i wtynczos tyz fasnyli nojwiyncyj tych tytulkow. Szloby sam mocka lozprawiac, nale niy czas to i plac na to. Nojlepszyjsze zawdy byli „derby” kiej „koniczynki” – jak jejich kibice mianowali – grali ze dziolchami Ruchu Chorzow. I niyroz jim festelnie naklupaly. We latach loziymdziesiontych turnowol te dziolchy moj kamrat Jozek Cebularz i wtynczos zajyny lone trzeci roz i lostatni Mistrzostwo Polski. Po wieluch, wieluch latach na szpicy dziolchy ze AKS-u skuplowaly sie ze dziolchami RUCH-u (przodzij jesce grali do kupy ze AZOTAMI), nale ze tego juz tam uciechy niy bolo. No, i styknie !

Terozki, juz po przekludzyniu sie na inkszy sztadion, na piyrwyjszy sztadion „Chorzowianki”, kiery terozki mianujom szumnie Stadion Miejski, zbajstlowali we 2002 roku telkie Towarzystwo Sportowe AKS i do kupy sniym jesce fuzbalorze AKS Wyzwolenie, kierzy majom juz zdziebko inkszy znacek. Tyz krasikoń tela, co ze styroma listkoma. Nale loni jesce som daleko i jesce niy ma lo czym sam lozprawiac. A downiyjszy sztadion przi ulicy Moscickiego skalyli i zbajstlowali tam srogi „supermarket”skuli kierego bol macka lostudy, kiej jo jesce bol rajcom..

Coby niy bolo tak jankornie rzykna sam jedyn telki fal:

AKS-sioki przikludziyli sie  (jesce przed wojnom ) na szpil do Krakowa. Kukajom tak naobkolo, kcom wymiarkowac, kiero jes godzina i ficywyrt we hotylu, kaj ci jejich przikwanckali, pyto sie gryfnie:

– Wyboczom loni, cy loni som naszymi byzuchatoma?

– Niy, jesce niy, my ino niy poradzymy sie doczkac na naszygo tryjnera!

– No, toz niy kca byc soroniym, nale tyn zygor jes ino dlo hotylowych gosci, a niy dlo bele kogo !!!!

Terozki i dziolchy grajom we fuzbal, a jesce niy tak downo, bo przed piyrszom wojnom swiatowom Boleslaw Lesmian naszkryflol trelko gryfno sztrofka:

Tak! O Boze! Okropna pomylke

Los mi zdarzyl! ... Z chlopcami bawilam sie w pilke.

Nale, to bolo downo, tak downo, ize terozki jesce spiywo sie inkszo gryfno, tyz staro, gryfno spiywka:

Uplywa spiesznie zycie,

Jak potok plynie czas,

Za rok, za dzień , za chwile

Razem nie bedzie nas.

I mlode lata nasze

Uplyna predko w dal,

A w sercu pozostanie

Tesknota, smutek, zal.

I fto tak na isto boczy jesce te gryfne slowecka, te richticzne slowecka Francka Lesniana, niy, niy Boleslawa???? I dejcie pozor! Niy som to gynal te slowecka, kiere sie terozki wisko, kiej juz bolo: „Goralu czy ci nie zal”.

Mozno jesce cosik skuplowanego ze naszym AKS-ym:

Kiejsik bola gryfno knajpa we Chorzowie (i niy jes to ryklama, bo jeji juz niy ma), kiero sie mianowala „Zwiazkowiec”.  Rano na Wolce depto karlus blank sagi i ino mo na karku gryfny binder. Trefiyli go ludzie, kierzy deptali ze Zilwestra.

– Halo, fto wy, Nowy Rok ?

– Kurde, dejcie mi pokoj, jo niy jes zodyn „Nowy Rok”, mie ino drapli chachary kiejzech szol ze Zilwestra, ze kafyju na „AKAESIE” !!!

Miolech sam niy szkryflac nic lo gorzole (to bezmac skuli tyj ustawy lo wychowaniu we trzyzwosci, haha, fto to jesce boczy?) Nale kiejby Ponboczek kciol zakozac slepanio wina (i inkszych loparow), to by we tyj Kanie Galilejskij  zwekslowol by je na blank gorzkie, coby zodyn tego niy slepol. A bol to piyrszy Ponboczkowy cud na tym naszym swiycie.

Bo juz za staryj Polski bola gryfno powiarka:

„Aniyli napranych na ryncach smycom.”

Gryfnie, pra? I jes ci to richticzno polsko, naszo powiadaczka, kiej jesce tyj „ustawy” niy bolo.  

I tu mi sie spomniol stary wic. Styrcy sie we niybie na mrokwi, na chmurze Ponboczek do kupy ze swiyntym Pyjtry. Kukajom sie tak na dol a tam we piekle Lucyper ze dzioblami i tymi kiere sie tam po grzysznym zywobyciu przikludziyli balangujom, fajrujom, szturmujom na colki karpyntel. Chopy, dziolchy, gorzola, pieczone barany i inkszo lowiynzina. Kukajom tak, kukajom i loroz Ponboczek godo do swiyntego Pyjtra.

– A mozno by my i sam u nos we niybie zbajstlowali telki fajer?

– A cy sie to Ponboczku werci ???

Bo, nikiej to stare ludzie godajom we raju jes wiyncyj zakozane nizli we piekle !

I to by bolo na dzisioj a berol nikiej we kozdo sobota

Ojgyn z Pniokow