Downo po welonku! / na 12 listopada 2005r

Ojgyn z Pniokow 12.11.2005

No, toz momy juz po wszyjskich welonkach – gryfnych, lebo niy. I tak ci sam niy miarkuaj, ezli mom sie radowac, ezli byc teskliwy i miec mankulijo? Jo ci tam niy jes „polityk” nale swoj filip mom, kukom na lewo zajta, kukom na prawo i cosik mi sie zdo tela coch przedrzistolech, przefyrtolech na tym swiycie juz jakiesik szejscdziesiont lot, a corozki barzij  sie miarkuja ... coch jo jes corozki gupszy! A mozno inakszij: Kiej jo sie tak gawca naobkolo, kole mie, to ci sie na isto festelnie dziwuja: pizlo mi juz, te  szejscdziesiomt lot, tela zyja we tyj Polsce a jezech ci sam jesce ciyngiym ...normalny!!!! A mozno ... i niy.... ? Bo terozki, kiej wlejza do szynku to kozdy godo coroaki cosik inkszego, a cosik inkszego szkryflol na tyj szkartce lod welonku. To co idzie ujzdrzic we teleweizyji, to jes blank co inkszego co sam u nos na Krojcce, lebo we Piekarach idzie wypokopic na sztrekach.

Bo jak cowiek jesce cosik tam poradzi przeczytac, i zmiarkowac co przecytol, to ci  zarozki mo do medikowanio:

„Dramatem naszej epoki jest to, ze glupota zabrala sie do myslenia” – jak to kiejsik naszkryfol jedyn francuski mondrok Jean Cocteau.

I coby my sam niy godali, coby my sam niy wynokwiali, niy medikowali, prawie miol, na isto prowda spiywol Andrzej Sikorowski:

Ale to juz bylo

I nie wroci wiecej.

I choc tyle sie zdarzylo

To do przodu sie wyrywa glupie serce.

Ale to juz bylo,

Zniklo gdzies za nami.

Choc w papierach lat przybylo

To naprawde wciaz jestesmy tacy sami.

Gryfno sam ta spiywka kapeli „Pod Budom” ze Krakowa, pra? Gryfno, niy gryfno, nale mie pora dni tymu nazod napasztli kamraty, kierym sie kcialo lo naszym Chorzowie dyszkutiyrowac. Mozno bych sie niy dol  zmamlasic, kieby niy to co jedyn gorol (niy ze Chorzowa, a ze Poznanio) tela wargowol, tela wynokwiol coch musiol na isto cosik lo tyj mojij dziedzinie poczytac, no i sam naszkryflac.

Momy gryfne legyndy, gyszichty sknoltlowane ze Chorzowym, ze naszym Slonskiym i ze tym wszyjskim co nos sam trzimie (na isto, co nos sam trzimie?) co niy dozwolo – nikiej inkszym loszkliwcom – wykludzic sie kajsik na tyn diosecki „zachod”, na tyn colki „am Westen”. I chocia nom sie zdo, co nasze miarkujom, co my som srogo „potynga”, to inksze medikujom, ize my som richtik srogie, nale to pieronym srogie angyjbery i tela. Amerikony tela miarkujom lo nos, lo Polsce, co lo telkij Kambodzy (terozki Kampuczy) tela, co ta colko Kampucza ino jedna na swiycie mo wiyncyj ministrow nizli ta naszo (ha,ha,ha) jednojajcowo szczworto polsko republika!

Bo u nos we Polsce jes jedne, jes zowisc. A zowisc jes nikiej gorzola: niy idzie jeji pedziec – styknie, szlus!!!

A moj kamrat Utopek, we „internycie” pedziol bol staro lozprowka, kiero jo juz lod mojigo Starzika znol: „Elekstryka – kopie, rojmatika – targo, a polityka – festelnie capi!!! I jakosik choby te gowno, kiere sie prziflostrowalo do szifa rycy – „plynymy”!!! Nale, coby sam niy godac, momy juzas nasze festelne „swiynto”, nasz festelny fajer forbaj. Niy, niy ... jesce niy jes po Godach i Dzieciontku, niy godom sam lo tych gryfnych swiyntach, nale przeca Wiycie, kiej ino te istne (a je jejich corozki wiyncyj terozki) lobalyli ta „komuna”, to drabko wyciepli ze tego naszygo kalyndorza take tam roztomajte „Piyrsze Moje”, „E. Wedle” (cy 22 Lipce, som juz niy poradza spomiarkowac) i kozali fajrowac Trzecigo Moja, Piytnostego Siyrpnia i ... Jedynostego Listopada. Ze tym 11-tym to je bezmac tak, ize jakiesik loziymdziesiont pora lot nazod przikludziol sie cugiem do Warszawy tyn colki Pilsudzki, kiery bol podany na Walesy (abo na lopak) i loroz my sie wypraskli na „niypodlyglosc”. I terozki wol niy wol muszymy fajrowac, i to na colki karpyntel. Ino, ize my Poloki to nijak ci juz niy poradzymy fajrowac jak przinolezy. Jes ci pol biydy kiej telkie swiynto trefi bez tydziyn. Wszyjskie, kiere jesce tu, na naszych  Pniokach robota majom, niy muszom bez colki tydziyn fyrtac do werku. Nale, kiej telkie swiynto trefiolo w piontek (nikiej terozki), to zodyn z kierym zech przed Jozefkom i Barborkom lozprawiol niy poradziol mi gynal pedziec skuli cego je tyn fajer. Mozno ino Prezidynt Chorzowa i tyn prowajdyr, „przewodniczoncy” tych chorzowskich rajcow Hajnirch Wieczorek... aha, i tyn komyndant lod „szwejkow”.

Bo kiejsik bolo tak: kiej juz trefiolo jakiesik swiynto, to nalonczas wszyjskie lokna byli lobsztiglowane, lobieszone fanami, lod ranca muzyka grala ci fajnisto we radijoku, lobrozki „lojcow norodu” dupne nikiej chalpy, a ze kozdego werku, gruby szli ludziska ze dorfkapeloma i ze myjnszymi abo srogszymi fankoma w gracach na Wolka coby pokozac, ize wszyjskie sie radujom choby jejim fto nowy fligerek abo jaki fyrtok lajstnol. No, na isto choby ponc do Piekor lebo inkszyj  Czynstochowy. I tak ci bolo chnet bez piyncdziesiont lot, ize inksi za nos medykowali kiej i kaj momy jake swiynto fajrowac.

A terozki? Terozki to u nos we Chorzowie Przenojswiyntszy Przewodniconcy, Pon Prezidynt i tyn Komyndant, kiery tymi poroma wojokoma, co to sie jesce sam u nos we  Chorzowie sie lostali, reskiyruje – naszkryflali telkie gryfne libesbrify coby kozdyn Rajca, Rechtor i Dyrechtor ze swojom czelodkom, hajociki i nasze Chorzowioki przikwanckali sie do Barborki a niyskorzij (nojlepszij coby ci po klynczoncku) kozdy poszol pod tyn dynkmal wele szlachthalzu. I Wiycie, wiela to jejich tam niy usuchlo (ze Rajcow to ino te, kiere sie jesce chcom wartko na lostatek do stolkow prziflancowac, bo chnet, za rok bydzie juzas welonek) chocia bolo piykno pogoda. Bali i ta chorzowsko trojca tyz sie do kupy niy posklodala, a lod Jozefki aze do Wolki toch ino jedna fana uwidziol we loknie, i to ino na farze we Barborce. A jesce wszyjskie konzomy, sklady (i to niy ino te srogie markety) mieli lozewrzite, izech blank niy miarkowol ezli to jes srogie swiytnto, ezli niy? Momy te swiynto we zocy, ezli niy, ezli to jes ino skuli tego coby niy pojnsc do roboty? Bo my to momy richtik rade fajrowac i ... wajac, co inksze niy kcom na nos bakac.

Godom Wom, kiej mus to mus, i nolonczos Polok fajrowac poradzi, i na piwo abo sznapsa ze kamratoma polejzie, i maszketow we budach sie nachapi. A kiej ino momy „wolnosc”, fraj, to kozdy barzij mo rod ze starom pod pierzinom legnonc abo gawcyc sie w telewizyjo na jakijsik „wetnij sie” abo inksze „dupelindy”. Pra?

I sam jedna powiadaczka, mondro: „Godo choby fimel, sztrekuje sie choby fimel, jes nikiej fimel. Nale , niy dejcie sie zamamlasic: to jes fimel, to jes na isto  idiolt!!

A napocznolech deczko lod piyrwyjszych lot Chorzowa. I coby mi sam zodyn niy przeciepowol. Godom lo Chorzowie a niy lo Bytoniu, Swiyrkolu lebo lo Piekarach, bo ta dziedzina jes dlo mie nojblizszyjszo, nojabarzij jom mom we zocy. Naszkryflol bol gryfno gyszichta Antoni Halor, kiery tyz kajsik indzij to wyczytol, cosiki telkigo (co jo przetuplikuja na naszo godka, mozno niy gynal, nale, tak coby nasze ludzie spokopiyli): Na „Aniol Panski”, lo dwanostyj zaglingali gloki  we San Michele in Borgio. Zarozki za niymi  rube, srogie gloki ze San Nikola, Santa Cecylia i San Pierino a na lostaku tyz gloki ze galszyjszyj Pizy. Papiyz Inocenty II styrcy we lozewrzitym loknie jejigo zomka, kuko na rzyka Arno lodkany swiyzy luft dmucho na jejigo fresa.Wiela na tyj gymbulce zmarskow, bo niy bolo mu tetko, kier roztopiyrzol sie „antypapiyz” Anaklet. Lostatek blyskow klary ciepali roztomajte ciynie na marmury romanskigo baptisterium. Wkludziyli foncle i papiyz sputol sie, ezli juz prziszol sam do niygo kardinal Aegidius de Tuskulum?

Idzie mi – godo papiyz – lo to cy bydzie cosik ze kosciolym we Polsce? Trza sam pokrojcowac diecezjo gniezniynsko i krakowsko. Wznon tyn papiyz szkartka, prasknol na nia sztympel i pedziol co to idzie lo: „Item villa ante Bitom, que Zuersow diciktur”. Zuersow, cosik ciunzko sie godo. Nale, po poruch tydniach tyn kardinal znoloz sie sam u nos, na naszyj dziydzinie i trefiol na ritera Michola, kiery dzierzol  dwie srogie godspody arcybiskupa gniezniynskigo.. Jedyn ze jejigo wojokow godo, co tyn kardinal pyto sie lo telko dziydzina Charzow, mozno to gynal te same co Zuersow. Tak lod downa mianowali naszo wiys. A kajsik tak kole nich na wiyrchu bolo chnet blank zbulone stawiyni, zomek mysliwski krola Boleslawa Chrobrygo. Coby za tela niy wynokwiac, tyn Michol miol synka, kiery sie Slawek mianowol, a sniymi do kupy bol jesce telki fyrszt Wladyslaw, kiery tymu Slawkowi, synkowi Michola, dziyrzawcy knajpy ze Charzowa dol miycz i rzyknol:

– Wejz Slawku, chrobry synu Charzowa moja barda, szabla. Trzimej jom nikiej moj giyrmek cobys niyskorzij bol mojim  ritrym !To na isto niy wszyjsko lo naszym, lo mojim Chorzowie. Kiejbych kciol tak wiyncyj berac to mozno i do wiecora bolo by knap ze czasy. Niyftorzi godali co bezmac i krol Lokietek – a niy ino Wladyslaw Opolski –  miol cosik do kupy z tym co tyn Chorzow terozki jes.

Mozno jesce cosik – i coby mi zodyn niy prziganiol co jo gupoty godom – Charz, lod Zachariasza, abo inakszij lod Zacharza i bajtla Charza, posklodali te miano mojigo miasta.  Jesce inksze godajom co niyjaki Zachariasz synek lod Hertwika we moju 1217 roka gyszynknol biskupowi wroclawskimu wies Zachowice do kupy jesce ze kosciolym. Tela jesce idzie pedziec, co Jan Dlugosz kajsik we XV wiyku mianowol roztomajtych ludzi : Charz lebo Chorus. I to mozno by styklo a terozki jakisik wic na lostatek.Kiejech sam juz godol lo fyrsztach, lo biskupach to terozki mozno lo Ponboczku i dzioblach. Jesce, kiejsik przodzij, kiej ludzie mieli we zocy i piyklo i niybo, i ize dziobly i janieli lamzom po ziymi wyszol roz som Lucyfer na szpacyr. Kuko tak bele kaj i loroz widzi ze daleka Ponboczka ze krykom. Prziszol tak ku niymu, dziobol sie dygnol i rzondzi:

– Moj ty Ponboczku, jo sie kca nawrocic, hilfuja ludziom jak ino poradza, nale lone na mie zolwizol wszyjsko co loszkliwe swolajom. Chobych niy wiym co dobrygo robiol to tak by tak bydom Wom Ponboczku dziynkowali a niy mie! Juz mie to pieronym dopololo i tela!

Ponboczek sie zachichrol i pedziol do Lucypera:

– No, toz sprobujymy! Jo cosik zgobia zlygo a ty cosik dobrygo; kuknymy co ludzie na to pedzom.

I kiej tak sie lozprawiajom idzie sam kole nich baba ze dzieckiym wa we gracy dziyrzy zbonek mlyka. Ponboczek fiksnol palcyskiym i ta kanka sleciala na ziymia, strzaskala sie i bolo po mlyku.

Baba sie lozjargala, rozciepala i napoczla rycec:

– Dioski pieronskie, dziobly cy co, niech to wszyjsko diosi ebnom, jakisik jancykryst mi szlapa podstawiol lebo co?

Wtynczos prziloz dziobol, poslepiol te szkorupy, nalol nazod mlyka do tego zbonka i postawiol babie na drodze. Baba gawcy i blank logupiala. Praskla na klynczki i rzyko:

– Ponboczku kochany, srogie dziynki za tyn cud!

A dziobol tak kuknol i ze telkim srogim jankorym pedziol:

– No, i dzisz Ponboczku jak to jes! A jo roz chocia prowda pedziol, pra?

I coby sam niy godac, cy do diosek, cy ftosik inkszy, zodnymu sie niy wygodzi a juz kiejsik zech uslyszol, co:

Te srogie gory, kiere nom we zywobyciu jes nojbarzij procno ustoc, rychtujom sie zawdy ze nojmynszych ziorek piosku (co pedziol bol jedyn mondrok Friedich Hebbel).

A daliscie pozor, co jo nic dzisioj lo tym naszym polskim welonku niy pedziol? Rzykna za to jedyn telki wic na lostatek:

Biskup przikludziol sie do mojij siedymnostki do jednyj telkij katychytki na katyjmus i napocznol sie  tych bajtli pytac:

– Fto jo jes?

Dziecka nic, no to napoczyno jejim tuplikowac:

– Lobejrzicie, mom telko srogo kryka, mom goldowy piestrzonek na palcysku, mom telko szpicato mycka, tyta na gowie ... no, to fto jo jes?

Na, to maly Bercik dzwigo graca i godo:

– Jo sie tak miarkuja, coscie som kapelonku kwolno rzic. Pokiel zescie sam ino do nos wlejzli, ciyngiym sie czymsik kwolicie, pra?

 

A berol dzisioj, nikiej zawdy we sobota 

Ojgyn z Pniokow