Ojgyn z Pniokow 03.12.2005

No, toz momy juzas Barborka. To bydzie jutro, a we lonsko strzoda mieli my „Andrzyjki” lo kierych mi telko gupio godac, bo to przeca jes gryfny, tyz nasz slonski zwyk, tela co gorolskie „imiyniny”. I festelny fajer, chocia juz terozki po piyrszyj jagwyntowyj niydzieliczce. A miarkujecie jesce, boczycie jesce, ize som kiejsik – downo, downo tymu nazod – jedyn samtyjszy arcybiskup dol telko „dyspynza”, ize hajery, berkmony, grubiorze i jejich familijanty (i napytane byzuchanty) mogom we tyn dziyn – i colko noc – fajrowac jak sto dioskow. Tela, co te ze tyj gruby, tych trzech ze Jastrzymbio, to juz jejim ino babeczki i dziecka swiycka loswiycom, nikiej wszyjskim sztyrnostom latosnym hajerom.

Barborka, to jes ci przeca gryfne miano dlo dziolszek samtyjszych, kierym dowali to na krzcie. W kozdyj downiyjszyj  hajerskij familiji musiala chocia telko jedna Barborka byc. Bo to jes patronka wszyjskich berkmonow, nale tyz i kamiyniorzy,   wojokow i – mozno malo fto lo tym wiy – zyjmanow i rybokow. Tela co nojbarzij we zocy majom jom berkmony i ... mozno to bydzie folglowate ... drukorzy. I tu mi sie spomnialo telkie rzykanie, kierech kajs, i kiejsik downo wyczytol ... a terozki tak jakech spamiyntol, naszkryflom:

Swieta Barbaro gornikow patronko

Zejdz w niewoli podziemia czarne

I szaty swojej koronka oslon

Tajna drukarnie.

Patronko pracy podziemnej –

Rozswietl krecia ciemnosc

Lochow, w ktorych sie bron wykuwa;

Nim padnie haslo,

Nad gornikami narodu czuwaj

A wrogom oczy zaslon. (...)

Swieta Barbaro, patronko podziemia

Rozswietl ciemnosc wiezienie (...)

Wyprowadz nasza mlodosc niecierpliwa,

Z odkryta przylbica,

Z ciasnoty konspiracji – na kulomoty!

Bezmac tak rzykala telko istno Katarzyna Przygodzka a niyskorzij tyz te wszyjskie, kiere tak ci cosik we tym naszym stanie wojynnym drukowali we chlywikach, we pywnicach i kaj ci tam jesce.

Downij kozdy Slonzok-hajer robiol ciyngiym po dwanoscie godzin  a niyroz i go prasklo tam kajsik pod ziymiom; i nigdy familijo niy miarkowala ezli nazod ze tyj roboty do dom przijndzie. Berkmony byli zawdy mocno wierzonce i bogobojne. Bezmac to skuli tego co ta Barborka tyz mocka wyciyrpiala (godolech to juz lonskigo roka). Rzykali berkmony przodzij, nizli sjechali na dol, coby jejich Barborka miala we flyjdze, a i po szychcie dzinkowali za to, co jejim sie udalo nazod na wiyrch wykludzic.

Nikiej to downij bywalo. Jedzie berkmon ze swojom starom na podzim na wywczasy. Wtynczos telkie tyz dowali. Jadom cugiym i loroz tyn grubiorz sie pyto jejigo staryj:

– Jes ci tam dobrze na tym zeslu?

– Dobrze –  lodpedziala jejigo staro.

– A niy jes ci tam za zimno przi tym loknie?

– Niy, niy jes mi za zimno, tak richticznie.

– A mozno ci tam lod tego lokna jakisik przeciong leci? – pyto sie jesce roz tyn berkmon.

– A dyc tam, dobrze mi sam jes! – pado baba lod tego berkmona.

– No, toz podz zwekslujymy sie ze tymi naszymi placami!!!! Siednij sie na moj plac.

Idzie pedziec tyz pora powiadaczek skuplowanych ze Barborkom. Choby ino te:

„Kiej Barborka po wodzie, Wilijo bydzie po lodzie.”

„Barborka swiynto lo berkmonach pamiynto.”

Nale, Barborka, to przeca jes dziolszynne miano. W kozdyj famili hajerskij – jakech juz spominol – bola zawdy jakosik Barborka. I te wszyjskie gryfne dziolchy, kiere sie wydowaly za berkmonow to tyz na isto byli telkimi swiyntymi „Barborkami”. Kiej sie tak spomniec i posuchac naszych Starkow, Olmow to niy jedna poradzi lopedziec mocka fali, co to tyz kiejsik ze jejimi chopami lebo synkami sie sam u nos dziolo. Niy jedna placzka po licu skapnie, kiej sie tak spomniec tych, kierzy juz nigdy ze gruby nazod do chalpy sie nie wrociyli, kiere abo tam na dole lostali (nikiej we piyncdziesiontym szczwortym we Chorzowie sam u nos na „Barbarze”) abo jejich przikludziyli we truchle. Stoli nasze Starecki, jejich cery i kukali bez lokno za gardinom ... idzie chop ze gruby nazod, ezli niy. Terozki jes srogi „ajwaj” kiej tam cosik wyprasknie na grubie, a byli czasy, kiej zodyn lo tym niy godol i ino lozprawiali pieronym niy gryfne wice (jesce za Giyrka):

– Widzisz gizdzie, dzisz ty pieronie – pado jedna baba do swojido chopa hajera. Kiejbys sie wczorej niy naprol i niy wzion bys sie wolnego u sztajgra, to jo by dostala lodszkodowanie po tym falu na grubie dzisioj rano!!!

Nale, te nasze samtyjsze babeczki lod hajerow poradzom tym jejim chopeckom dogodzic. Swiynto Barborka, lo nij berali mocka rotomajtych fali, mocka telkich legyndow. Jo som juz lonskigo roka telko gryfno gyszichta zech lozprawiol, co terozki ino spomna, ize nojstarszy kosciol pod wezwaniym swiyntyj Barbary zbajstlowali juz we 1262 roku we Bozygniewie kole Srody Slaskiej. A juzas we piytnostym wiyku Akadymio Krakowsko ze kieryj jes terozki bezmac Akadymio Hutniczo-Gorniczo wziynia sie jom za patronka. Godo sie, co bezmac jedna telko dziywica Barborka, cera festelnie zabranego, majyntnego pamponia bola jongfera i kipla tak jakosik kole 305 roka. Jak to sie stalo, to roztomajcie godajom, tela co zawdy ci jom na lobrozkach pokazujom we koronie i paradnych szatach. I bezmac jeji lojciec, utropiony tym co lona niy kciala zodnego karlusa, som ci jom na lostatek ukatrupiol. A jejigo na lostatek samygo skuli tego pieron szczelol.

Nale, godali my sam przodzij lo gryfnych falach. Babeczki tym swojim grubiorzom rychtowali we chalpie zymloki (niy ciyrpia), krupnioki, slonski wuszt ze mosztrichym i gryfne, nale festelnie srogie ajsbajny. Ku tymu (i niech mi sam zodyn ustawy lo wychowaniu we trzyzwosci niy przeciepuje!) mocka piwa i gorzolecki. Niyftore lochyntole przikludziyli sie do chalpy po poruch godzinach, a mozno i po poruch dniach nikiej jedyn moj kamrat ze  gruby „Kleofas”. A bolo to tak: Barborka, srogi fajer na grubie a jedyn telki hajer (miol ci zdziebko betkow naszporowane) i miarkowol co jejigo baba (gorolica) bydzie mu juzas haja robic skuli tego, co ze jejigo kamratami cosik tam szluknyli, poszol do downiyjszego skladu, telkigo gryfnego sklepu we Katowicach („Losos’ sie lon mianowol) i lajstnol sie ze trzi fonty slimokow, sznekow. Niyskorzij we barborkowy fajer, na lostatek przilazuje tyn berkmon po tyj szykownyj, gryfnyj grubowyj „Barborce” do dom. Idzie sie tak opaternie i na tricie, na sztroldeklu wysul te wszyjskie sznekry, te wszyjskie slimoki. Glingo do dzwiyrzy, staro jejigo lozewrzila dzwiyrze i dowej ze pyskiym na niygo:

– A kajs to ty gizdzie dziosecki to siela bol ? Kaj zes sie tak dugo szmyndziol, kaj zes sie tak dugo mackol???

– No, a godolech wom slimoki, sznekry dioseckie cobyscie gibcij tyrali, bo mie staro sprzezywo !!!                                                                 

Nale te wszyjskie slonskie babeczki poradziyli urychtowac telko gryfno warzonka. Bezmac to ino chopy poradzom zwarzic, nale trza tam do tego zolwizol babskij gracy. Ta warzonka to jes gorzola na szpricie, ze miodym, citrolnom, cimtym i nelkami. Niy byda godol jak sie to robi, bo mi jesce ftosik przeciepnie, co jo sam robia „konkuryncjo” dlo naszego szpritowego monopolu. No, i bez kolocza tyz niy moglo to byc. A kolocze to ino nasze Barborki poradziyli piyc tak co do dzisioj niyftore niy poradzom sie bez tego lobyjnsc. Bo to jest ci ze tymi naszymi Barborkami tak, co lone poradzom byc miluskie, dociyrne, gryfne nale i loszkliwe.  Jakosik tak kole siyrpnia jedyn moj kamrat ze mojigo familoka prziszol do chalpy po jakisik styruch dniach.  Staro na niygo ze fresom, rycy pyskiym na colki karpyntel:

– Kaj zes ty gizdzie, ty lochyntolu, ty lompie tak dugo bol ????

– Kaj, kaj, a jak miarkujesz? Jo bol na nartach, szusowolech na bednorkach!!!

– Co? Terozki we lato?

– Takech sie to przodzij umyslol i ... byda sie tego trzimol!!!

Bo kozdy grubiorz swoji miarkuje, i niy do sie za balek cis, tak jak i moj jedyn kamrat ze Starego Chorzowa, kiery za starego piyrwyj na „Grofce” robiol. Bol ci to haler, „rebacz” colkim pyskiym. To wszyjsko sie dzieje na filorze. Tyn haler ze jejigo sleprym zicli sie na bergach wonglo, kierego urobiyli mocka, i kurzom sie fajfka. Lorozki prziszol sztajger i slypia przewroco, gawcy sie tak po tym colkim przodku, fomluje na wszyjskie zajty i sznupie tak jakosik dziwocznie kicholym. Nic niy godo ino sznupie i sznupie. Romblo to zdziebko tego „rymbacza”, kiery sie tak opaternie jejigo spytol:

– Panie sztajger, a co loni tak sam bez colki czos sznupiom?

A tyn sztajger nic ino dalszij wonio, i wonio a na lostatek godo:

– Suchejcie ino, cosik mi sam capi, cosik mi sam smierdzi, co to sam tak capi?

Tyn hajer, tyn  haler wonio tak swojim kicholym i rzyko:

– Panie sztajger, mie sam nic niy capi, jo sam nic niy czuja ! ...

– Aha, a dyc, nic niy woniocie, blank nic? Mocie moznio ryma, pra? A jo wom musza pedziec, co sam capi, co sam wonio gnojym!!!

Tyn stary haler tak sie pomedikowol i blank ze rulom godo:

– To jes myjglich, to moge byc, co sam capi gnojym ... tela co panie sztajger podwiyl loni sam niy prziszli to sam nic niy capiylo, sam nic niy smierdzialo!!!

I szlo by sam mocka jesce telkich fali lozprawiac, a ize to juz jutro jes ta naszo slonsko Barborka, to ino jesce jedyn wic:

Stary Ceglarski lezy we lazarycie bo miol niyszczysny cufal na grubie. Wlazuje wartko jejigo Barborka i zicla sie na jejigo lazarytowym prykolu. Jamruje nikiej sto dioskow, wajo:

– Co ci to sie chopecku stalo, boroku jedyn, ciynzko ci, ja?

– Stary Ceglarski jakosik tak gymbom ruszo, nale nic niy poradzi pedziec. Pokazuje gracom, ize kciolby cosik naszkryflac.

– Jezderkusie, kcesz cosik naszkryflac – pyto sie go ta jejigo Barborka.

Stary Ceglarski cosik naszkryflol, zawar slypia i chnet blank niy dycho.

– Lo jezderkusie, lo swiynto Maryjko, chebach bez chopa lostala – napoczyno jamrowac ta Barborka lod Ceglarskigo. Nale tak na lostatek kukla na ta szkartka co to jom Ceglarski szriftnol a sam jes:

„Maryjko, ty krapyko, bier ta swoja rzic ze tyj rulyna kierys zicla, bo jo blank dychac niy poradza!!!

Mozno i som telkie fale nale nojlepszyjszy zech sie spomniol telki:

Chop ze naszygo „Dziynnika Zachodniego” pyto sie jednego hajera, kiery bol ci piync razy zyniaty:

– Jak to jes, ize wyscie juz pochowali aze piync swojich babeczek?

– Ano, co tu dugo medikowac ... ano to jes ganc ajnfach .... szczynscie lod naszego Ponboczka i tela!!!

No, i pewnikiym terozki niy bydom rano dmuchocze, damfkapele budzic we niydzieliczka ludzi, ize to jes gryfne swiynto,  niy bydzie telkigo nikiej zawdy romraju, a hajery bydom mozno fajrowac u sia w doma i tropic sie kiej jejich gruba zawrzom, kiej pojndom na ta przodziyjszo pynzyjo a mozno jejim we tym „kaczolandzie” juzas cosik na lostuda zbajstlujom.  Podwiyl co chichrejcie sie jesce, bowcie sie jesce na tych waszych szporobliwych „Barborkach’ bo jak prawiol kiejsik  moj starzik, ize niy ma tego zlego coby na gorsze niy wylazlo a masorz glosko babucia, prosioka a na lostatek zolwizol go zarznie, pra?

Terozki to ino idzie sie kajsik wryc do jakiejsik hajerskij familiji (abo nos napytajom) i weckac gryfny ajsbajn ze mosztrichym i kranc zagrzonego wusztu.

A berol, lozprawiol (mozno niy tak blank wicnie dzisioj).

Ojgyn z Pniokow