Slonsko Lauba

Chnet Wilijo / na 17 grudnia 2005r

Ojgyn z Pniokow 17.12.2005

No, toz momy juz za tydziyn Wilijo i Gody. Podwiyl co momy toplaka, ciaplyta, ciyngiym siompi dyszcz lebo deczko suje wilglym sniygiym; nic ino sie we palica prasknoncl lebo zicnoncl kole kachloka ze jakomsik glaskom cegos co Wy wiycie a jo miarkuja. Przeca tyn tydziyn to i psa zol bolo na luft wyzynoncl. Mozno skuli tego mie sie dwa tydnie tymu cosik na dudy cieplo hosle. Miolech ci pieronowe zapolynie dudow, ize ledwa mie we tym naszym lazarycie retli. Nale terozki jes juz wszyjsko do porzondku i tak sie miarkuja, co jesce niy roz byda Wom sam berol, byda niyftorych za bolek cis, byda wynokwiol, jamrowol, wajol, a mozno tyz jesce jakiesik wice byda rzondziol.

He, he, ezli jo juz lod dwadziestego losmego listopada suchom ciyngiym we tyj telewizyji kolyndy a piyrszego grudnia widza jak te nasze polskie telewizyjne gupieloki majom sie zesracl skuli tego, co we Hamerice loswiyciyli piyrszo chojna – toz mie mo diosek prasknoncl. Coby tak jesce nasze gryfne kolyndy wiskali, to pol biydy, nale jo ino ciyngiym (kiej ino telewizyjor lebo radijok szkyrtna) suchom „jingle bell, jingle bell”, „merry Christmas” i telkie tam amerikonskie konski. Przeca to sie lobrzidnie, lomierznie i kiej juz richtik ta Wilijo i te Gody przijndom to sie cowiek poradzi bali i kaperym udowicl kiej ino juzas kajsik, cosik tam hemrikanskigo we telewizyji lebo radijoku zagrajom. Lo tych Mikolojach, kiere lod piyrszego grudnia aze do poly stycnia bydom wszandy tyracl i tych wszyjskich przeblykancach (fto to tyz jesce widziol cycatego i we blank krociuskij „mini” Mikoloj) – to juz ani niy godom. Miolech mocka uciechy kiej jedyn bajtel we telewizyji rzyknol ze colkom powogom, co u niego bol na isto richticzny Mikoloj tela co miol prziflostrowane fusiska i broda. Nale, coby niy bolo ino wajanio i jamrowanio rzykna terozki telki jedyn fal blank skuplowany ze Mikolojym.

Jedyn bajtel napocznol sklinacl jak sto dioskow. Wlazuje do izby mamulka i sie pyto:

– A fto tyz cie tak synek naumiol sklinacl, mogesz mi pedziecl?

– A ja, moga. To bol swiynty Mikoloj.

– Swiynty Mikoloj?

– Ja, swiynty Mikoloj. Kiej mi wrazowol we nocy gyszynki do fuzekli i prasknol sie giyrom lo szrank!!!

Ja, nojwazniyjszo „wiadomoscl” we naszyj usranyj telewizyji to bol fal, ize zablyndowala u Hamerikonow chojna. Ludzie! Kiej przijndzie naszo gryfno Wilijo, to jo juz blank niy byda poradziol naszych szykownych kolyndow suchacl! A ze tom amerikonskom chojnom to jes tak nikiej ze jednom rajculom (radna) we Nysie, kiero ringuje sie terozki ze wszyjskimi coby na torgu, na roztomajtych sztandach niy sprzedowali cycynhaltrow i babskich batkow (nikiej to terozki godajom – „stringow”). Nale styknie tego szpasu, boch napocznol dzisiyjsze beranie lod tego co chnet bydzie Wilijo i Gody.

Wilijo. Tak sie te nasze dziyje kulali, ize Wilijo wszkryflala sie we naszo tradycjo nikiej, swiynto zadumanio, rachowanio co tyz bez tyn lostatni rok bolo dobrygo, a co niy za tela; nikiej nojbarzij paradny i familijny fajer. A przeca jesce we XVII wiyku i przi napoczniynciu wiyku XVIII Wilijo bola uciysznym, polnym szpasu, zgobiynio, wicow. Wilijo i Gody fajruje sie kajsik lod szczwortygo wiyka naszyj ery a zwyki ludowe i lobrzyndy religijne roztomajtych wiarow, norodow kuplowaly sie ze sia i mocka ze tego nowego wylazowalo. „Antyczne”, poganskie zwyki zmetlali sie ze zwykami downiyjszych, i niy ino, krzescijanow. Kiej by tak gynal kuknoncl na to wszyjsko, to idzie uwidziecl, co we tych naszych swiyntach jes zbindowanie piyrwyjszych „hellenistyczne” swiont, srogich fajerow slowianskigo poganstwa i naszych terozniyjszych swiont Bozygo Narodzynio. Miyndzy grudniym a styczniym swiat poganski fajrowol mocka swiont, ze kierych nojwazniyjsze to bolo „swieto przesilenia zimowego”, kiere trefialo zawdy 25 grudnia. Juzas 24 grudnia fajrowali nasze prapraprastarzikiswiynto umartych, kiere to swiynto ku tymu bolo jesce kiejsik lostatnim dniym we roku i wilijom tego „przesilynio” dnia ze nocom. Juzas we starozytnym Rzymie 25 grudnia fajrowali telkie „Swiynto Narodzin Niezwyciezonego Slonca”. Tymu fajerowi nasz Kosciol prziszkryflol naszego Krystusa – „slonce sprawiedliwosci”. I tak ci tyn dziyn „Narodzin Niezwyciezonego Slonca” zwekslowol sie we narodziny Zbawiciela Swiata – slonca, kiere wzeszlo, coby tyn colki nasz swiat zbawicl. Tyn wilijny wieczor to ci jes uciyszny nale i ... do przelynkniyncio. Podle starych wierzyn wtynczos lozewrzi sie colki pojstrzodek ziymi i swiatlom flamom blyndujom pochowane we ziymi skarby, szace. Na kwilka tyz woda we zrodlach, potokach i rzykach przemiynio sie we wino i miod, bali i we wodnity gold. A juzas ptoki lozprawiajom ludzkim glosym, godo tyz gadzina, woly, krowy konie. Biny, piscoly we ulach cucom sie ze zimowygo sniku a downo kiejsik zatonkane, utopione we wodzie gloki na dnie rybnikow jamrujom i jojczom. Biada a dycl wrazidlatymu cowiekowi, kiery ze dociyrnosciom kciolby tyn forchang tajymnicy utargacl bez ta niypodobno noc. Mocka miyndzy starymi ludziami godalo sie lo telkich co sie na to lopowozyli i utonkali sie we tych zrodlach z kierych kcieli sie naslepacl tego wina, i lo gospodorzach, kierzy lod jejich wolow uslyszeli, ize chnet umrzitnom i lo telkich jesce, kierzy blank sie zatraciyli kiej poszli do lasa sznupacl za tym kwiotkiym paproci.

We tych godnych zwykach tyz gynal idzie ujzdrzicl, bali i po dwioch tysioncach lot downe rzymskie zwyki skuplowane ze bozkiym zasiewow i urodzaju – Saturna. Chalpy we Rzymie mojyli, sztiglowali zielyninom roztomajtom a driny do izbow smycyli telkie „zimozielone” drzywka, stromki. Do kupy ze tym grali ichniyjsze ludzie we kosci na lorzychy (niy na betki !). Te granie na lorzychy jesce niy tak downo mieli rade i we Polsce (a sam u nos na Slonsku tyz); grali zawdy we Gody. We te piyrwyjsze „saturnalia” bol zwol na wszyjskie roztomajte zgobiynie, wszyjskie szpasy i wice, kiere sie inkszym bajstlowalo a dobrze i na habiynie – ”na szczescie”. I tyz u nos, jesce poradziysiont lot tymu nazod to sie trefialo a tak na isto nojwizgyrniyjsze w tym byli kolyndniki. Tyz na isto we tych starorzymskich swiyntach idzie nojscl korzyni zwykowych szpasow, kiere sie robiylo przi pastyrce; sznajdowanio rzykajoncym babom kiecek, przichytanie po klynczoncku kiecki do kragla, dolywanie deczka tinty do wody swiynconyj, krymplowanie sznorkom poruch rzykajoncych do kupy lebo tyz – to juzas zgobiyli wsiowe lotroki – wysmycali ze cudzych placow, ze cudzego lobyjnscio norychtow, werkcojgow i ciepanie jich bele kaj na kupa abo wciepowanie jich na dachy chalupow.

Te nasze terozniyjsze zwyki som tyz festelnie zbindowane ze poganskimi swiyntami zmarlych. Slowianie fajrowali wszyjskich swiyntych styry razy do roka, nale nojwazniyszy bol fajer we zima we dniu naszyj terozki Wiliji, kiej to miast wilijnyj wiyczyrzy piyrwyjsze Slowiany mieli zaduszno stypa. To, co terozki rychtuje sie do jodla na Wilijo mo swoji korzyni we tych praslowianskich zwykach. A skuli tego juz za pieronym starego piyrwyj ludzie miarkowali, co umrzite fyrtajom miyndzy zywymi, zakozane bolo wtynczos tkacl, rombacl, smiatacl ku dzwiyrzom, a bali i zicnoncl sie podwiyl sie niy zdmuchalo tego placu, coby niy wyzynoncl, niy ugniotacl, niy wysmiatacl tych niywidzialnych byzuchantow. Jes tyz i roztomajte wrozynie (niy godom sam lo naszym wrozyniu pogody na bezrok poduk dni lod swiyntyj Lucy). Godalo sie, ize jako Wilijo telki tyz ci bydzie colki roczek i to niy ino szlo lo pogoda.

Terozki mozno zdziebko ze inkszyj faski. Bez colkie wiyki roztomajcie ci tuplikowali tyn zwyk ze proznym talyrzym przi Wliji. A to, skuli tego co moge sie przikludzicl jakisik cudzy do chalpy, kierego niy mozno wtynczos lodprawicl lod dzwiyrzy, a to, ize we Wilijo kludzom sie do nos nasze umrzite staroszki, a to juzas, co do kozdego przi Wilji moge przijnscl Przenojswiyntszo Paniynka, roztomajte swiynte i aniyli. Gryfnie naszkryflol bol lo tym ( tela, co lo duchach) wywolany poyta Wincenty Pol:

A trzy krzesla polskim strojem

Kolo stolu stoja prozne,

I z oplatkiem kazdy swoim

Idzie do nich splacacl dluzne.

I poklada na talerzu

Anielskiego chleba kruchy...

Bo w tych krzeslach siedza duchy.

Skuli tego, co wszyjskie wierzyli, ize we ta noc duszycki pokazujom sie nikiej gadzina lebo ptoszki porzond bolo – coby te duszycki prziwolacl – pytanie, zaproszanie gadziny na ta wilijno wieczerzo. Niz napoczynalo sie ta wieczerzo, gospodorz ze loplatkiym godol: „Wilku, wilku pojndz do grochu, kiej niy przijndziesz do grochu, cobys sie niy lopowozol przijnscl po Nowym Roku” abo tyz: ”Ptasiynta, wroblynta, pojdzcie snami lobiadowacl, a kiej razinku terozki niy przijndziecie, to tyz niy przilazujcie bez colki rok”. Skuli tego wziyno sie to, co we wilijno nocka futruje ptoki i colko gadzina. Samo juzas wilijno wieczerzo idzie mianowacl co spominanie downiyjszyj „agape” – uczty piyrszych krzescijanow skuli boczynio, miarkowanio Wieczerzy Panskiej. I tyz lod siaronsko downych czasow, lod slowianskich wieczerzy zadusznych, na wieczerzo wilijno rychtowalo sie zawdy postne jodlo, i po staropolsku mianowalo sie to postnik lebo posnik.

Do wilijnego zwyku przinolezy tyz, ize to trza dowacl pozor coby do stola siedlo sie zawdy ludzi do pory. Kiej by sie tak przidarzilo co niy bydzie do pory, godali, ize ftosik nogle zemrzi we familiji. Nojbarzij sie ludzie strochali coby niy bolo trzinoscie ludzi wedle stola. A to wszyjsko skuli tego, co ta cyferka bola ci fest niyszczysno juz lod wieczerzy we Ogrojcu kaj nasz Ponboczek zicnol do jodla ze dwanostoma apostoloma. Cheba ze tego zwiyna sie na niyszczysno „trzinostka”. Zodyn tyz niy mog sie lopowozycl lodynscl lod stola, ani godacl przi jodle, krom gospodyni. Dowacl tyz trza bolo pozor coby cosik ze byszteku niy slecialo na dyliny, bo tyn co mu cosik slecialo na isto uswiyrknie na bezrok. To, ize ludzi musialo bycl do pory to jedne, a druge juzas to to, ize poduk starych zwykow colkie jodlo musi bycl niy do pory. Nojlepszij kiej bydzie siedym, dziewiyncl, jedynoscie lebo trzinoscie. Dowali ludzie wtynczos pozor i na to, coby we jodle na wilijo bolo wszyjsko co sie uploncnie na polu, we sadzie, zegrodku, we lesie i we wodzie. Kiejby tak niy bolo to to, lo czym ludzie przepomnieli latos na zicher niy lobrodzi.

No, i stol i colko izba. Waclaw Potocki tak kiejsik szkryflol:

Stary zwyczaj w tym maja chrzescijanskie domy

Na Boze Narodzenie po izbie stacl slome,

Ze w stajni Swieta Panna lezala pologiem ...”

Samtyjsze, na Gornym Slonsku we izbie kaj miala bycl wieczerzo rozciepowalo sie na dylinach sloma, coby przi wieczerzy izba ta spominala plac kaj ci sie nasz Ponboczek uploncnol. We wszyjskich juzas ekach stowialo sie snopki ze styruch roztomajtych lobiyli. Juz we zniwa rychtowali telkie lociypy ze lostatnich klosow. Szkryflol lo tym tyz gryfnie Wincenty Pol, kieregoch sam juz spominol:

Jak obrzadek kaze dzienny

Snopy wnosi sam gumienny

I sam siankiem stol zasciela,

W pamiecl zlobu Zbawiciela –

I po katach snopy stawi

I cos z cicha blogoslawi.

A mianowany slonskim Rejem ksiondz Adam Gdacjusz , pastor i wywolany kaznodziyja spominol juz we siedymnostym wiyku, ize „Niyftorzy kiej wilijo jescl majom, na stole slomionka rozposciyrajom, a na ta lono sloma gryfny tisztuch kladzom i niyskorzij lonom slomom stromy sadowe kuplujom. Inksze juzas we zwyku majom, co we Wilijo we makutrach po ekach mak to tam, to sam ciepiom.

I jesce ino tela za Wladyslawem Orkanem:

Siano obrusem nakryte na stole –

Biale oplatki –

Ojca blogoslawione rece –

Serdeczne rozrzewnienie Matki –

O, niepowrotne wzruszenie dzieciece

W rodzinnym kole.

I to by bolo na dzisioj. Za tydziyn we Wilijo polozprawiom jesce lo inkszych zwykach.

A dzisioj, nikiej we kozdo sobota berol

Ojgyn z Pniokow


	Chnet Wilijo / na 17 grudnia 2005r Ojgyn z Pniokow 17.12.2005 No, toz momy juz za tydziyn Wilijo i Gody. Podwiyl co momy toplaka, ciaplyta, ciyngiym siompi dyszcz lebo deczko suje wilglym sniygiym; nic ino sie we palica prasknoncl lebo zicnoncl kole kachloka ze jakomsik glaskom cegos co Wy wiycie a jo miarkuja. Przeca tyn tydziyn to i psa zol bolo na luft wyzynoncl. Mozno skuli tego mie sie dwa tydnie tymu cosik na dudy cieplo hosle. Miolech ci pieronowe zapolynie dudow, ize ledwa mie we tym naszym lazarycie retli. Nale terozki jes juz wszyjsko do porzondku i tak sie miarkuja, co jesce niy roz byda Wom sam berol, byda niyftorych za bolek cis, byda wynokwiol, jamrowol, wajol, a mozno tyz jesce jakiesik wice byda rzondziol. He, he, ezli jo juz lod dwadziestego losmego listopada suchom ciyngiym we tyj telewizyji kolyndy a piyrszego grudnia widza jak te nasze polskie telewizyjne gupieloki majom sie zesracl skuli tego, co we Hamerice loswiyciyli piyrszo chojna – toz mie mo diosek prasknoncl. Coby tak jesce nasze gryfne kolyndy wiskali, to pol biydy, nale jo ino ciyngiym (kiej ino telewizyjor lebo radijok szkyrtna) suchom „jingle bell, jingle bell”, „merry Christmas” i telkie tam amerikonskie konski. Przeca to sie lobrzidnie, lomierznie i kiej juz richtik ta Wilijo i te Gody przijndom to sie cowiek poradzi bali i kaperym udowicl kiej ino juzas kajsik, cosik tam hemrikanskigo we telewizyji lebo radijoku zagrajom. Lo tych Mikolojach, kiere lod piyrszego grudnia aze do poly stycnia bydom wszandy tyracl i tych wszyjskich przeblykancach (fto to tyz jesce widziol cycatego i we blank krociuskij „mini” Mikoloj) – to juz ani niy godom. Miolech mocka uciechy kiej jedyn bajtel we telewizyji rzyknol ze colkom powogom, co u niego bol na isto richticzny Mikoloj tela co miol prziflostrowane fusiska i broda. Nale, coby niy bolo ino wajanio i jamrowanio rzykna terozki telki jedyn fal blank skuplowany ze Mikolojym. Jedyn bajtel napocznol sklinacl jak sto dioskow. Wlazuje do izby mamulka i sie pyto: – A fto tyz cie tak synek naumiol sklinacl, mogesz mi pedziecl? – A ja, moga. To bol swiynty Mikoloj. – Swiynty Mikoloj? – Ja, swiynty Mikoloj. Kiej mi wrazowol we nocy gyszynki do fuzekli i prasknol sie giyrom lo szrank!!! Ja, nojwazniyjszo „wiadomoscl” we naszyj usranyj telewizyji to bol fal, ize zablyndowala u Hamerikonow chojna. Ludzie! Kiej przijndzie naszo gryfno Wilijo, to jo juz blank niy byda poradziol naszych szykownych kolyndow suchacl! A ze tom amerikonskom chojnom to jes tak nikiej ze jednom rajculom (radna) we Nysie, kiero ringuje sie terozki ze wszyjskimi coby na torgu, na roztomajtych sztandach niy sprzedowali cycynhaltrow i babskich batkow (nikiej to terozki godajom – „stringow”). Nale styknie tego szpasu, boch napocznol dzisiyjsze beranie lod tego co chnet bydzie Wilijo i Gody. Wilijo. Tak sie te nasze dziyje kulali, ize Wilijo wszkryflala sie we naszo tradycjo nikiej, swiynto zadumanio, rachowanio co tyz bez tyn lostatni rok bolo dobrygo, a co niy za tela; nikiej nojbarzij paradny i familijny fajer. A przeca jesce we XVII wiyku i przi napoczniynciu wiyku XVIII Wilijo bola uciysznym, polnym szpasu, zgobiynio, wicow. Wilijo i Gody fajruje sie kajsik lod szczwortygo wiyka naszyj ery a zwyki ludowe i lobrzyndy religijne roztomajtych wiarow, norodow kuplowaly sie ze sia i mocka ze tego nowego wylazowalo. „Antyczne”, poganskie zwyki zmetlali sie ze zwykami downiyjszych, i niy ino, krzescijanow. Kiej by tak gynal kuknoncl na to wszyjsko, to idzie uwidziecl, co we tych naszych swiyntach jes zbindowanie piyrwyjszych „hellenistyczne” swiont, srogich fajerow slowianskigo poganstwa i naszych terozniyjszych swiont Bozygo Narodzynio. Miyndzy grudniym a styczniym swiat poganski fajrowol mocka swiont, ze kierych nojwazniyjsze to bolo „swieto przesilenia zimowego”, kiere trefialo zawdy 25 grudnia. Juzas 24 grudnia fajrowali nasze prapraprastarzikiswiynto umartych, kiere to swiynto ku tymu bolo jesce kiejsik lostatnim dniym we roku i wilijom tego „przesilynio” dnia ze nocom. Juzas we starozytnym Rzymie 25 grudnia fajrowali telkie „Swiynto Narodzin Niezwyciezonego Slonca”. Tymu fajerowi nasz Kosciol prziszkryflol naszego Krystusa – „slonce sprawiedliwosci”. I tak ci tyn dziyn „Narodzin Niezwyciezonego Slonca” zwekslowol sie we narodziny Zbawiciela Swiata – slonca, kiere wzeszlo, coby tyn colki nasz swiat zbawicl. Tyn wilijny wieczor to ci jes uciyszny nale i ... do przelynkniyncio. Podle starych wierzyn wtynczos lozewrzi sie colki pojstrzodek ziymi i swiatlom flamom blyndujom pochowane we ziymi skarby, szace. Na kwilka tyz woda we zrodlach, potokach i rzykach przemiynio sie we wino i miod, bali i we wodnity gold. A juzas ptoki lozprawiajom ludzkim glosym, godo tyz gadzina, woly, krowy konie. Biny, piscoly we ulach cucom sie ze zimowygo sniku a downo kiejsik zatonkane, utopione we wodzie gloki na dnie rybnikow jamrujom i jojczom. Biada a dycl wrazidlatymu cowiekowi, kiery ze dociyrnosciom kciolby tyn forchang tajymnicy utargacl bez ta niypodobno noc. Mocka miyndzy starymi ludziami godalo sie lo telkich co sie na to lopowozyli i utonkali sie we tych zrodlach z kierych kcieli sie naslepacl tego wina, i lo gospodorzach, kierzy lod jejich wolow uslyszeli, ize chnet umrzitnom i lo telkich jesce, kierzy blank sie zatraciyli kiej poszli do lasa sznupacl za tym kwiotkiym paproci. We tych godnych zwykach tyz gynal idzie ujzdrzicl, bali i po dwioch tysioncach lot downe rzymskie zwyki skuplowane ze bozkiym zasiewow i urodzaju – Saturna. Chalpy we Rzymie mojyli, sztiglowali zielyninom roztomajtom a driny do izbow smycyli telkie „zimozielone” drzywka, stromki. Do kupy ze tym grali ichniyjsze ludzie we kosci na lorzychy (niy na betki !). Te granie na lorzychy jesce niy tak downo mieli rade i we Polsce (a sam u nos na Slonsku tyz); grali zawdy we Gody. We te piyrwyjsze „saturnalia” bol zwol na wszyjskie roztomajte zgobiynie, wszyjskie szpasy i wice, kiere sie inkszym bajstlowalo a dobrze i na habiynie – ”na szczescie”. I tyz u nos, jesce poradziysiont lot tymu nazod to sie trefialo a tak na isto nojwizgyrniyjsze w tym byli kolyndniki. Tyz na isto we tych starorzymskich swiyntach idzie nojscl korzyni zwykowych szpasow, kiere sie robiylo przi pastyrce; sznajdowanio rzykajoncym babom kiecek, przichytanie po klynczoncku kiecki do kragla, dolywanie deczka tinty do wody swiynconyj, krymplowanie sznorkom poruch rzykajoncych do kupy lebo tyz – to juzas zgobiyli wsiowe lotroki – wysmycali ze cudzych placow, ze cudzego lobyjnscio norychtow, werkcojgow i ciepanie jich bele kaj na kupa abo wciepowanie jich na dachy chalupow. Te nasze terozniyjsze zwyki som tyz festelnie zbindowane ze poganskimi swiyntami zmarlych. Slowianie fajrowali wszyjskich swiyntych styry razy do roka, nale nojwazniyszy bol fajer we zima we dniu naszyj terozki Wiliji, kiej to miast wilijnyj wiyczyrzy piyrwyjsze Slowiany mieli zaduszno stypa. To, co terozki rychtuje sie do jodla na Wilijo mo swoji korzyni we tych praslowianskich zwykach. A skuli tego juz za pieronym starego piyrwyj ludzie miarkowali, co umrzite fyrtajom miyndzy zywymi, zakozane bolo wtynczos tkacl, rombacl, smiatacl ku dzwiyrzom, a bali i zicnoncl sie podwiyl sie niy zdmuchalo tego placu, coby niy wyzynoncl, niy ugniotacl, niy wysmiatacl tych niywidzialnych byzuchantow. Jes tyz i roztomajte wrozynie (niy godom sam lo naszym wrozyniu pogody na bezrok poduk dni lod swiyntyj Lucy). Godalo sie, ize jako Wilijo telki tyz ci bydzie colki roczek i to niy ino szlo lo pogoda. Terozki mozno zdziebko ze inkszyj faski. Bez colkie wiyki roztomajcie ci tuplikowali tyn zwyk ze proznym talyrzym przi Wliji. A to, skuli tego co moge sie przikludzicl jakisik cudzy do chalpy, kierego niy mozno wtynczos lodprawicl lod dzwiyrzy, a to, ize we Wilijo kludzom sie do nos nasze umrzite staroszki, a to juzas, co do kozdego przi Wilji moge przijnscl Przenojswiyntszo Paniynka, roztomajte swiynte i aniyli. Gryfnie naszkryflol bol lo tym ( tela, co lo duchach) wywolany poyta Wincenty Pol: A trzy krzesla polskim strojem Kolo stolu stoja prozne, I z oplatkiem kazdy swoim Idzie do nich splacacl dluzne. I poklada na talerzu Anielskiego chleba kruchy... Bo w tych krzeslach siedza duchy. Skuli tego, co wszyjskie wierzyli, ize we ta noc duszycki pokazujom sie nikiej gadzina lebo ptoszki porzond bolo – coby te duszycki prziwolacl – pytanie, zaproszanie gadziny na ta wilijno wieczerzo. Niz napoczynalo sie ta wieczerzo, gospodorz ze loplatkiym godol: „Wilku, wilku pojndz do grochu, kiej niy przijndziesz do grochu, cobys sie niy lopowozol przijnscl po Nowym Roku” abo tyz: ”Ptasiynta, wroblynta, pojdzcie snami lobiadowacl, a kiej razinku terozki niy przijndziecie, to tyz niy przilazujcie bez colki rok”. Skuli tego wziyno sie to, co we wilijno nocka futruje ptoki i colko gadzina. Samo juzas wilijno wieczerzo idzie mianowacl co spominanie downiyjszyj „agape” – uczty piyrszych krzescijanow skuli boczynio, miarkowanio Wieczerzy Panskiej. I tyz lod siaronsko downych czasow, lod slowianskich wieczerzy zadusznych, na wieczerzo wilijno rychtowalo sie zawdy postne jodlo, i po staropolsku mianowalo sie to postnik lebo posnik. Do wilijnego zwyku przinolezy tyz, ize to trza dowacl pozor coby do stola siedlo sie zawdy ludzi do pory. Kiej by sie tak przidarzilo co niy bydzie do pory, godali, ize ftosik nogle zemrzi we familiji. Nojbarzij sie ludzie strochali coby niy bolo trzinoscie ludzi wedle stola. A to wszyjsko skuli tego, co ta cyferka bola ci fest niyszczysno juz lod wieczerzy we Ogrojcu kaj nasz Ponboczek zicnol do jodla ze dwanostoma apostoloma. Cheba ze tego zwiyna sie na niyszczysno „trzinostka”. Zodyn tyz niy mog sie lopowozycl lodynscl lod stola, ani godacl przi jodle, krom gospodyni. Dowacl tyz trza bolo pozor coby cosik ze byszteku niy slecialo na dyliny, bo tyn co mu cosik slecialo na isto uswiyrknie na bezrok. To, ize ludzi musialo bycl do pory to jedne, a druge juzas to to, ize poduk starych zwykow colkie jodlo musi bycl niy do pory. Nojlepszij kiej bydzie siedym, dziewiyncl, jedynoscie lebo trzinoscie. Dowali ludzie wtynczos pozor i na to, coby we jodle na wilijo bolo wszyjsko co sie uploncnie na polu, we sadzie, zegrodku, we lesie i we wodzie. Kiejby tak niy bolo to to, lo czym ludzie przepomnieli latos na zicher niy lobrodzi. No, i stol i colko izba. Waclaw Potocki tak kiejsik szkryflol: Stary zwyczaj w tym maja chrzescijanskie domy Na Boze Narodzenie po izbie stacl slome, Ze w stajni Swieta Panna lezala pologiem ...” Samtyjsze, na Gornym Slonsku we izbie kaj miala bycl wieczerzo rozciepowalo sie na dylinach sloma, coby przi wieczerzy izba ta spominala plac kaj ci sie nasz Ponboczek uploncnol. We wszyjskich juzas ekach stowialo sie snopki ze styruch roztomajtych lobiyli. Juz we zniwa rychtowali telkie lociypy ze lostatnich klosow. Szkryflol lo tym tyz gryfnie Wincenty Pol, kieregoch sam juz spominol: Jak obrzadek kaze dzienny Snopy wnosi sam gumienny I sam siankiem stol zasciela, W pamiecl zlobu Zbawiciela – I po katach snopy stawi I cos z cicha blogoslawi. A mianowany slonskim Rejem ksiondz Adam Gdacjusz , pastor i wywolany kaznodziyja spominol juz we siedymnostym wiyku, ize „Niyftorzy kiej wilijo jescl majom, na stole slomionka rozposciyrajom, a na ta lono sloma gryfny tisztuch kladzom i niyskorzij lonom slomom stromy sadowe kuplujom. Inksze juzas we zwyku majom, co we Wilijo we makutrach po ekach mak to tam, to sam ciepiom. I jesce ino tela za Wladyslawem Orkanem: Siano obrusem nakryte na stole – Biale oplatki – Ojca blogoslawione rece – Serdeczne rozrzewnienie Matki – O, niepowrotne wzruszenie dzieciece W rodzinnym kole. I to by bolo na dzisioj. Za tydziyn we Wilijo polozprawiom jesce lo inkszych zwykach. A dzisioj, nikiej we kozdo sobota berol Ojgyn z Pniokow