Festelno zima / na 21 stycznia 2006r
Ojgyn z Pniokow 21.01.2006

No, toz momy yntlich richticzno zima. Ciongnie lod Rusa mroz nikiej sto dioskow; siaronski mroz tela co Ruskie som zwyczajne telkich srogich mrozow. Bezmac i do trzidziysci gradusow mo byc jesce tyn tydziyn. A napoczlo sie to tak, co bez Gody blank – sam u nos – sniyga niy bolo i wszyjskie sie gorszyli, co pastuszki fyrtali we flapsie i polno marasu przikludziyli do tych chalpow, kaj jejich wpusciyli. Nale, naszym ludziom zodyn niy wygodzi; te co kcom zima – mozno sie lajstli nowe narty, mozno jejim to jakosik fyrma dala we gyszynku – kcieliby mocka sniyga, chocia bali i niy poradzom na nartach fyrtac. Inksze juzas, kukajom : mroz, sniyg, niy do sie szczinac – i jadom do Chin, tela co za nasze pijondze choby Lepper. To niy jes polityka, nale kiej kukom, co we nojwazniyjszym loka mrziku wszyjskie fyrtajom tam na tyj Wiejskij, a nasz Prymier udowo co poradzi na nartach sie kiolzdac – to, to jes gryfne. A niyskorzij som telkie, kiere by kcieli wszyjskich za flapica chycic i udowac co to jes nowo „dymokracjo”, tela, coby jejim zodyn niy szterowol. A na lostatek, te – co jejim sie zdalo, ize chycom wszyjskie zesle, a ino jejim kozali styrcec we antryju do kupy ze „prymierym ze Krakowa – jamrujom, wajajom coby jejim choby chocia jedyn zesel dali, maluski nale we rzondzie, niy poradzom spokopic, co jejich tam juz niy ma, i co jakisik tyn gynal prymier ze Krakowa moge terozki ino huty (corozki barzij wyszmodrane i sklabustrowane) wekslowac i udowac, ize jesce mo jesce cosik do godki (kiej mu jejigo Nelka cosik tam rzyknie). A mie sie zdalo, i nie ino mie, co we tyj naszyj Polsce terozki bydymy ino dyszkutiyrowac lo tym coby elwrom, pynzjonistom bolo lepszij, coby szlo jakosik lod pynzyji do pynzyji szczimac, coby styklo na medicina, a sam we „oszczednej Polsce” te wszyjskie angyjbery, te posly bydom sie furgac fligrami po colkim swiycie nikiej naszo „matka bosko Grzeskowiak”, kiero u Araberow kciala coby tamtyjsze baby niy musialy udowac, ize chop jes nojwazniyjszy, za colkie dziesiync milijonow zlociokow. I wszyjsko to idzie fest skuplowac ze jednym naszym mondrokiym szykownym karlusym, na isto dobrym zurnalistom, kieregoch zawdy miol rod. Mianuje sie Ziga Broniarek. I Lon ci to kiejsik pedziol bol (mozno jakiesik dwa miesionce tymu nazod) co we polskij godce, we polskim lynzyku, kiery mo siedym przypadkow, trza bydzie wrajzic jesce jedyn, nowy: przipierdolnik, kiery sie bydzie lodmiyniol: KOGO? CZYM? Gryfnie i jake na isto po prowdzie, pra? Miarkujecie? Miarkujecie, kiej ino same kukniecie na nasze „dziynniki” i to we kozdyj telewizyji, we kozdym programie, na tych, kierzy bez fetu poradzom kozdymu rzondzoncymu do dupy wlazowac.
E ... tam. Bolo lonski szczwortek tak:
Zima, mroz, idzie festelnie ukiolzdnonc, cesty niy lodszalflowane. Godajom co terozki ficywerty majom tela roboty, co niy poradzom przijns dran ze tym za co jejim nasze betki bulom. Nale, dalszij: kupa sniega, niylodszalflowanego sniyga. Loroz smigajom dziecka ze naszyj szuli, ze naszyj „siedymnostki”. Loroz pyrtly, sztuchli jedna starecka, kiero sie przi tym lobalyla. Dziecka wkarowali do skladu na Krojcce, nale zodno marcha, zodyn ze tych lochyntoli niy hilfnol ta starka, niy miarkowol coby jeji dac graca, coby mogla sie pozbiyrac.
Nale, jedyn telki karlus, no mozno niy karlus, ino starszy chop, spieroniol ci te dziecka, tych lompow, na co jedna mamzela, flalma, wysztafirowano choby te ze tych brazilijskich „dupelindow” rzykla na colki karpyntel:
– A coz ty diosecki purcie, ty stary pryku! Coz ty kcesz lod nich? Przeca to som jesce przeca DZIECKA, pra? Jejim sie przinolezi ta „wolnosc”! Nale, nale – jak to zawdy godo moja Swiekra – „pomalusku, pomalusku a ... przijndzie dziod po dziecka!” Przijndzie! Lone tyz kiejsik bydom stare. >>>>
A terozki mozno cosik wicnego, cosik, co terozki klapuje, chocia juz niy wszyjskie lo tym boczom, a ezli ja, to bajstlujom to blank inakszij, coby ino cosik ludziom we palicach zametlac;

Burka – to okrycie!
Lisy – to poszycie!
Dukat – to mi kwitek!
Miodek – to napitek!
Bigos – to potrawa!
Kulig – to zabawa!

Szloby jesce wiyncyj, nale mie idzie terozki ino lo tyn kulig, lo kierym mocka ludzi lozprawio, a malo fto wiy co to jes, i skany sie to wziyno. Godo sie, co kiejsik, to ino te barzij zabrane, szlachta i magnaty bajstlowali kuligi. Bolo to ino skuli tego coby szlo somsiodow nawiydzic, nale tyz niy bele jak, ino po kolyjnosci, po uwazowaniu. Drugda przeca bolo kajsik sie i gryfnie przenynac i dowac pozor ezli gospodorz mo komora lebo pywnica fest zalopatrzono. Tyz i mianowanie jest tych kuligow roztomajte. Telki jedyn mondrok szkryflol juz downo, downo tymu, za starego piyrwyj telkie slowecka: Lod kany sie wziyno slowecko „kulig”? Ano, godajom co to jest jakiesik poraset lot tymu nazod i idzie te mianowanie lod slowecek kul lebo kulig, co bolo tela nikiej kapla, snopek czegosik bele cego lebo kamractwo szpasownych somsiodow. Jes jesce po czesku koleg abo jesce lod kule znacy „krzywule” to jes kryki, kiere tachajom biskupy abo downij posywali jom ci lod chalupy do chalupy coby ludzi swolac na jakiesik parady. Nale, nale, jesce jedne, wyczytolech u Zygmunta Glogera gryfno gyszichta. Bolo to we 1695 roku, we styczniu kiej naszo krolowo Marysiynka (wiycie przeca lo kiero to sam idzie, pra?). Napytali na tyn kulig wszyjskich nojznakomitszych ludzi, kierzy nojprzodzij przikludziyli sie do palacu Danilowiczow. Kajsik tam kole trzecij po poledniu trompyjtkorze dali skozac, coby tyn colki majdan sztartnol ci jak przinolezi: nojprzodzij 24 Tatarow. Zarozki za niymi dziesiync sonek „dziesiynciokonnych” wiyzlo muzyka (na kozdych sonkach inkszo). Byli Zydy ze hakynbretami, ze troltlami, na drugich Ukraince ze teorbanami, juzas dalszij telkie anczary, trompyjtkorze, fajfry (chopcy, kiere dmuchali we piscolki, fujarki) i jesce inksze, kiere byli zebrane ze inkszych dziydzin – bo przeca kozdy magnat miol swojich muzykantow. Niyskorzij to fyrtalo wiyncyj nizli sto sonek napytanych na tyn czos byzuchantow. A wszyjsko to ze wysadami, wygarnirowane roztomajtymi fajnymi tepichami, skorami ze lampartow lebo soboli, piyrzami ze pawiow, ze szlajfami, cubami, maszkami i roztomajtymi kutasoma. Na kozdych sonkach byli i baby i chopy, tela co modzioki (coby jejim stare baby za krawitel niy kukali) to fyrtali na koniach. Szlo by tak dugo lozprawiac, nale mozno to kierymus sie zmierznie, tak tyz styknie co rzykna, ize bolo to festelnie gryfne, festelnie szpasowne, i mode na to bez colki rok niy poradziyli sie doczkac. A nojwazniyjsze to bolo to, ize godali cosik gryfnego (coby niy metlac ze naszom „ustawa o wychowaniu w trzezwosci!):
„Kulig, ta zabawa jeszcze od Popiela,
Ma za cel, by kazdemu zalala gardziela.”
Terozki mozno juzas sie wroco do tych starych zwykow, tela co ino te zabrane, te pijynzne mogom sie telkie cosik lajstnonc, bo przeca telkie pynzjonisty, nikiej te, kiere sam na sztrekach, na winklach kozdyj cesty we Chorzowie, we Bytoniu, we Piekarach styrcom downo juz przepomnieli jak bez zima idzie poszpilowac. A downij, co jo godom downij? Jesce za niyboszczyka Igloka Eda, za naszygo giynerala Ziyntka szlo sie jesce lajstnonc gryfny „kulig” we panaziyntkowym parku, szlo sie jesce kajsik wykludzic do Swiyrkola, coby niy godac lo telkich Promnicach, kaj normalne ludzie mogli sie bawic dziepiyro po lobalyniu Giyrka, chocia terozki jes jesce gorzij, bo tam mom sie uzywac ino te, kiere nasztaplowali betkow tela, coby styklo dlo sto tysiyncy tych, kierzy bezmac majom lo siedym procyntow wiynksze pynzyje. Wiycie, fto to mo? Bo jo niy. To ino jes tak, co kiej jakisik prezes, przezidynt, lebo sekretorz miasta erbnie dwa tysionce zlociokow wiyncyj to „srednio”, to dwiesta chopa mo dziesiync zlociokow wiyncyj do jejigo pynzyji. A jo juz ( i wy pewnikiym tyz) niy mocie nic wiyncyj, tela co musicie za medicina, za medikamynty i u ... dochtora bulic wiyncyj, nale ino tela wiela mo ta naszo „inflacjo”? >>>>
Zima, idzie corozki (bezmac) srogszo zima. I tak na isto pora byamtrow we tyj telewizyji tuplikuje, co mozno i jakiesik ruly prasknom, i mozno gorkij wody niy bydzie lebo sztrom sleci we tych drutach na ziymia i jesce moge byc lostuda.
I idzie ci ta zima lod Rusa. Malo mie pieron niy szczelol, kiej telki jedyn lochlapus we naszym szynku pedziol co zawdy, kiej ino trza bolo nom dopolic, to szlo to lo Rusa. Wiela tyz inkszych fandzoli te same. A mie sie spomino moja starka, kiero widziala bez wojna ruskich wojokow. Niy jes wazne lodkany loni prziszli. Bola zima. Te Ruskie byli przibadane to tego, co u nich i 50 gradusow mroza bolo. A u nos. A u nos mieli kichole, mieli grace i szlapy polodmarzane, bo tych gradusow bolo mynij nizli u nich nale u nos bolo we lufcie festelnie wilglo i beztoz jejim to wszyjsko pomarzlo.
A.. tam. Te, kiere majom tela lot co jo, boczom nikiej to we 62-63 roku bola zima ‘stulycio”. Bola, bola. Sniega, tak nikiej dzisioj, zodyn we naszych miastach niy lodszalflowol (to jes cheba naszo polsko niymoc), dziecka niy musieli pyndalowac do szkoly a te co robiyli, mieli pieronym polno rzic tyj zimy. Jo tyz jesce bocza jak tak we latach piyncdziesiontych my my tyz za bajtli pora razy niy musieli trajtac do szule, nale za to uciechy na sniygu bolo choby nom fto nowy propelerek lajstnol. Bolo tyz i gryfnie kiej sie niyskorzij przilazlo do chalpy a we kachloku bolo fest napolone aze dzwiyrka byli do czerwonosci rozzygane. A u starki Klary, to bol szykowny zelezniok telko koza lebo – jak inksi godali – kanonek. Kludziylo sie go juz kajsik we listopadzie ze gory, sprawialo blaszanno rula do pieca i ... piyrszy roz Starka napolyli w niym. Nojbarzij to my mieli radzi zicnonc sie kole niego a Starka dowali po szolce telkigo tyju lipowego i po lezce cwibelzaftu coby nos kucanie niy chyciylo. Juzas u mie w doma to byli dwa srogie kachloki, kiere nojlepszij wyglondali kiej w nich wongle juz bolo fest lozfaklowane a my ze bracikiym siupnyli sie tak na ryczce lebo telkim maluskim zydelku i ... mogli my tak kukac, gawcyc sie colkimi godzinoma w tyn logiyn aze Mamulka lebo Starka wyciepowali nos, bo: – Jesce sie loba gizdy we nocy pojscocie – godali.
Kiej juz nasz Tatulek poszli pod sosiynki, kiej sie Jimu zemrzilo, to mie trefiylo targac wongle ze pywnice aze na nasz trzeci sztok. A to skuli tego co jo bol lo dwa lata lod mojigo bracika starszyjszy. I tak to sie fyrlalo aze slecieli dwa-trzi lata a jo dalszij musiol smycyc, tachac te wongle na tyn nasz niyszczysny trzeci sztok.
– Jezdes przeca starszyjszy lod bracika, to tyz deptej do pywnice – ciyngiym prawiyli Mamulka.
A bez zima to szlo gynal pomiarkowac fto robi na grubie, fto jes hajerym a fto niy. Bo godalo sie zawdy tak: fajrant, szychta i ... klocek na droga. I kozdy tyz snich: grubiorz, murcek smycol pod parzom szykowny drzewianny klocek pociupany juz na drobne szczypki, na telkie rowne szajtliki do lozzyganio lognia w piecu. Telkie tyz klocki, i to niy zawdy pociupane, berkmony snosiyli do mojij mojij Starki Any, kiero miala szynk na Pudlerskij. Snosiyli tak – za piwo lebo sznapsa – bez colki rok coby Starka mogli naforantowac tych klockow na zima, bo we tym szynku stol pieronym srogi, spasny kachlok we kierym hajcowalo sie i wonglym (to z ranca) i na lodwieczerz tymi drzewniannymi klockami lebo porzniyntymi balkami. Bolo ci wtynczos tak gryfnie, gymitlich, milusko.
A niyskorzij to napoczli stowiac te wszyjskie bloki ze srogij platy kaj juz nigdy tak fajnie bez zima niy bolo. Te wszyjskie moderne hajcongi juz niy majom tyj colkij szykownosci nikiej downiyjsze kachloki lebo piece we kuchyni. W tych piecach bola zawdy srogo bratrula, kaj mamulki lebo olmy piykli roztomajte koloce, zisty, babowki. Kaj i colkigo hyndyka szlo upiyc, kaj sie trzimalo brytfana ze bigosym i ... telkie tam inksze. U mie we chalpie to na tym piecu we kuchyni bol jesce telki zelezniok we kierym zawdy bola gorko woda i niy trza bolo, kiej my zmarzniynte przigzuli do dom, dziepiyro wody grzoc, coby loszpluchtac przeziombione klepyty. A na blasze szlo upiyc gryfno sznita chleba, kiero ze maslym i lozetrzitym knoblalchym, smakowala nikiej nojlepszyjsze maszkyty.
Juzas u mojij Swiekry stol we kuchyni bez zima telki srogi trociniok. Bola to telko blaszanno rula we kieryj sie sztamfowalo treciny, kiere niyskorzij goraly bez colki dziyn a we chalpie bolo gorko choby bez lato. Te treciny chamstrowalo ci sie bez colkie lato we telkim suchym chlywiku tak coby styklo na colko zima. Tak po poruch latach tyz zech sie naumiol dobrze sztamfowac te treciny coby sie rowno goraly; nie za fest i niy za malo.
I to by mozno bolo na tela przi tyj siaronskij zimie a berol, spominol jak zawdy we sobota

Ojgyn z Pniokow