A za tydziyn swiynta! / na 08 kwietnia 2006r
Ojgyn z Pniokow 12.04.2006

No, toz momy jutro Niydziela Palmowo a za tydziyn Wielkanoc, znacy – cy jo tak na isto wiym? – nojwazniyjsze swiynta. Bo zawdy – i jo juz lo tym tyz godol niy roz – som telkie, kiere sie bydom wadzic ezli Gody som nojwazniyjsze (Ponboczek sie wytnczos urodziol) abo Wielkanoc, kij nasz Ponboczek zmartwychwstol i snochwiol nom zycie wieczne, juz po smiyrci? Nale podwiyl co to telko powiarka:
„Kiej we palmowo niydziela klara fest swiyci, bydom polne stodoly, faski i siyci”.
Nale, to lobejrzymy gynal jutro we ta niydziela, kiej bydymy deptac ze tymi palmoma do poswiyncynio we kosciele.
I coby zodyn niy metlol tyj niydzieli ze sztrofkom telkigo istnego, kiery sie Adam Naruszewicz mianowol a kiery bodlawo, gizdziorsko naszkryflol bol co:
„Piatek suszyl w grazankach, pil jak byk w niedziele
W wieczor byl na Nalewkach, a rano w kosciele”.
He, he, coby sam zodyn niy medikowol lo jakisik tam gorzole. Tyn istny godol lo Nalewkach we Warszawie.
Bo niydziela palmowo to downiyjszo „kwiytnio niydziela”. Juzech cosik berol lonskigo roka lo tyj palmowyj niydzieli, nale dzisioj to mozno bydzie jesce cosik inkszego.
Kwiytno niydziela (u nos to jes palmowo niydziela), i jes ci to zbajstlowane na to coby miarkowac, ize kiejsik nasz Ponboczek wjyzdzol do Jerozolimy a dziecka go sztopowaly, szperowali droga i ciepali kwiotki, gryfnie spiywali. To byli polskie zwyki, kiej paniynta polskie, dziecka synatorow, lobleczone we biole lachy przitargali, przipyrcyli krolowi palmy. Mozno to przodzij niy byli palmy, bo telkie mondroki „etnografowie” godajom, co tyn zwyk przisztiglowanio wiyrbnych lebo lyskowych astow lo rozkiscialych knosplach, ze astami cisu, jalowca a ku tymu jesce ze farbistymi szlajfkami, jest festelnie staroslowianski i tym tuplym – nasz slonski. A skuplowany jes ze swiyntym jesce za starego piyrwyj, ze swiyntym wiesny, kiere fajrowali we dziyn rownonocy wiesynnyj, co tyz drugda bolo we Wielkanoc. Nojpiyrszyjsze damy mialy staranie coby jejich dziecka, jejich dziolszki byli piyrsze przi tych lobrzyndach. Kiej juzas krol Jan Kazimiyrz skuli roztolicznych wojyn, chnet nigdy i nikandy na Wielkanoc niy bol we naszyj Warszawie, we naszyj stolicy zwyk tyn wszyjskie przepomnieli. Ino we parafijalnych kosciolach, kaj tyz byli i farne szule, welowano chopcow do srogich procesyji, kierzy byli festelnie wybildowane, wysztafirowane. Te ci mieli sztrauby przi sia fontazie (bandle, maszki) we gracach zabindowanrejedwobnom szlajfom i dziyrzyli gryfne palmy tyz pogarniyrowane. Dlo tych juzas, kiere byli dostojniyjsze kosciylny, zakrystion rychtowol juzas palmy zienawe, do kierych bez pora tydni trzimol asty wiyrzbne. Ta niydziela, przodzij Wilkijnocy bolo juz festelnie uciyszno, chocia niyskorzij przilazowol srogi tydziyn. Wielgi tydziyn, to czos, kiej ludzie rychtowali sie na Srogo Niydziela, i jak to godol Adam Plug, znaczy Antek Pietkiewicz:
„Juz Wielki Tydzien, rzewniejsze brzmia piesni,
Dluzsze modlitwy, posepniejsze lica,
Smiech sie nie ozwie, struna nie zadzwoni...”
Byli to dni, kiej ludzie spominali wjyzdzanie naszygo Ponboczka do Jerozolimy, kiere logloszali Jejigo smiyrc i zmartwychwstanie.
I nikiej to mondroki godajom: to jes „spleen”, „weltschmerz”, „frasunek” ... a po naszymu utropa i mankulijo. I niy jes jo telki „poliglota” chocia somech kiejsik, tam na tych mojich Targach Poznanskich (kaj wszyjskie godali we wszyjskich lunzykach) wypokopiol cosik telkigo „circa, okolo, ungefähr, about”. gryfne, co? tela co malo fto spokopi. >>>>
Somy dalszij przi tym srogim tydniu. Jo miarkuja, co Slonzoki niy za tela sztrofek gryfnych lo tym naszkryflali, nale idzie sam spomniec inksze:
„I w Wielki Czwartek u Panskiej wieczerzy
Co tak do Wilii z wystawy podobna
Posepne twarze, smutek w sercu lezy,
I chociaz suta uczta, lecz zalobna”.
Abo jesce inkszo sztrofka Wladyslawa Syrokomli:
„W Wielki Czwartek rzesz cala
Do ciemnicy wiedzie Chrysta
Dzwony zmilkly, a nastala
Jakas cisza uroczysta...”
I mozno jesce jedna (to bola spiywka) we kieryj na isto wszyjsko co jesce mialo byc po tyj srogij niydzieli szlo sie zwiedziec:
„W Wielki Czwartek, w Wielki Piontek
Cierpial Chrystus za nas smetek
Pietrze, Pietrze wez te klucze
Idz do raju wypusc dusze”.
Ta niydziela, kiero bola skorzij Wielginocy zawdy we ludziach budziyla mocka uciechy, mocka frojdy.Po fajrancie tyj niydzielnyj mszy modzioki, kiere byli we kosciyle zrychtowali sie we dwie raje napoczynali szykownie godac, mieli telkie ryjdy, „oracje”. Lozprawiali i lo harynku, lo poscie, lo szkolnyj biydzie (kiej we szuli niy bolo biydy?) lo koloczach, wursztach i inkszym poswiynconym jodle. Niyskorzij wylazowali ze tych raji karlusy juz zdziebko wyrosniynte poprzeblykane za tych, kierz radzi pontowali, za wojokow ze chelmiskami ze papyndekla, ze hamerami, pyrlikami na dugich drzewniannych sztangach, ze fusiskami ze konopio lebo ze ze gryfnymi hajerskimii bardami wyrzezanymi ze drzewa. I wszyjskie lone mocka rajcowali, tela co to niy bolo lo swiyntach, ino bolo dlo szpasu, dlo wicu tak, ize telki jedyn kapelonek – jak to szkryflol kiejsik Zygmunt Gloger – Sliwinski zakozol tego zwyku we kosciele sw. Krziza we Warszawie.Niy na wiela sie to zdalo bo juz za Augusta III bajstlowali to wszyjsko po chalupach i zodyn ze tego lostudy lod kapelonkow niy miol. A modzioki rajcowali i coby bolo to ze wiymnkszym larmym co trzeci slowecko praskali pyrlikami, hamerami lo dyliny, lamziyli tak lod chalpy do chalpy nieroz i po poranostu karlusow. Bolo tyz i tak, kiej sie trefiyli dwie zorty telkich karlusow, dwie hurmy to i prziszlo do srogij haje nikiej terozki na szpilplacu we Krakowie. A nojwazniyjsze to ci bolo we ta palmowo niydziela, lebo jak downij godali – kwiytno niydziela – fto wstol skorzij nizli inksi mog locucic – dziolchy, dziolchy nojprzodzij, bo to bolo diosecko uciecha – i prasknonc je po golyj rzici we sniku ze telkom sztrofkom:
„Wiyrzba piere, niy jo piera
Za tydziyn – srogi dziyn,
Za szejsc nocy – Wielgo noc”.
Te wszyjskie dni przodij Wilgijno mieli swoji gryfne jodlo, Bo swiynta swiyntoma nale nackac sie trza i to jes przi wszyjskich swiyntach nojwazniyjsze. U mie – i nich mie zodyn niy sztrofuje – bolo jedne bez Wielkanoc jodlo. To bola lygawa, lebo jak gorole godajom „falszywo wolowo polyndwica”. Robiolo sie to tak, i czos bol nojwazniyjszy:
Kaksik kole srogij srody bralo sie telko lygawa (ta faleszno wolowo polyndwica) i colko (nale na zicher colko) wtykalo sie wyndzonka, wyndzony szpek pokrony na telkie konski dugie na dwa centimyjtry, i tak pol na pol cyntimyjtra rube. Wtyko sie to (musi byc dobry pitwok, lostry) rajn do tyj lygawy. Kiej juz jes festelnie nafasowano tym szpekiym trza jom posolic, posuc pieprzym i paprikom a niyskorzij wrajzic do szklannyj dolzy i niyskorzij zaloc maslonkom. I tu jes utropa. U nos we miescie idzie ino dostac maslonka w kastliku z papyndekla, a za mojij Mamulki, bola to maslonka ukiszono we boncloczku. no, dobra, moge byc tyz i ta ze pakslika. Trza to terozki wrajzic na jakiesik piync dni do kilszranku i co pora godzin lobyrtac naobkolo. Niyskorzij biere sie brytwanka, wciepnie pora konskow knoblocha, jakisik dobry grzib (moge byc i szampiniok lebo dwa). nojprzodzij biere sie tyglik i na festelnie lostrymn logniy sie te colkie miynso parszczy. A niyskoorzij wrazuje sie to wszyjsko do bratruly (tak kole dwiesta gradusow) podlywo tom maslonkom, kiero lostala ze tonkanio tyj lygawy i trzimie sie tam we tym piekarnioku jakiesik poltoryj godziny. Ciyngiym trza podlywac tom restom maslonki. Po tyj poltoryj godziny trza hajcung zwekslowac na jakiesik sto piyncdziesiont gradusow i dalszij parszczyc jesce ze pol godzinu. Niyskorzij trza wyjmnonc te miynso, dac je do kilszranku (lebo jak u mie na balkon) zolza przetrzic bez cedzitko, dociepnonc deczko, nale ino zdziebko monki ze wodom , zawarzic, pokroc lygawa na talarki ... zrobic kluski, kwaszono kapusta i lobiod na palmowo niydziela fertik. Mocie smak? Bo jo juz mom telkie smacysko, ize do jutra niy szczimia. Fto mo rod baranina, to tyz tak idzie to zrobic, tela co to musi byc modziuski baron. >>>>
Wiesna juz colkim pyskiym a te, kiere majom rade ryby chytac, wyndkorze juz sie smowiajom co we sobota idom na ryby. Chocia jesce niy wszyjskie sie tam kludzom na te ryby. I tu mi sie spomniol jedyn kamrat Antek. Jakosik tak kole soboty, mozno i piontku godo do jejigo staryj:
– Moja ty roztomiylo babeczka, a pusc ty mie na te ryby a jo za to ... ziszcza trzi zyczynia!!!
Ezli uwierzola to jo na isto niy miarkuja, bo przeca lon niy poradzi spokopic co to jes harynek a co jakisik downiyjszy (ja downiyjszy, bo terozki jes drogszy nizli losos) dorsz. Chocia, chocia slyszolech cosik inkszego: Stary rybiorz bez colkie lata tyrol po wszyjskich skublach, po wszyjskich rzykach i rybnikach. Kamraty sie go pytajom czamu lon tak ciyngiym ze tym wyndziskiym tyro po colki naszyj Polsce?
– Ano, kciolbych yntlich chycic roz ta zloto rybka!!!
– A po jakiymu ?– pytajom sie kamraty.
– Ano, coby lona spelniola moje trzi zyczynia.
– A jakie?
– Coby moja staro ustala ciyngiym we chalpie rzegotac . Coby jo zawdy miol na lobiod to co mom rod.
– No, trzecie winszowanie?
– Ano, coby wyglondala na tela lot jak my sie styrdziysci lot tymu zyniyli!!!
Nale, tak sie jakosik kupluje, tak sie sklodo co jo roztomajtych elwrow, kamratow na sztrece trefiom i drugda jes ci ze tego kupa smiychu. Lostatni roz ida sie tak bez naszo Krojcka, do downiyjszego Pyjtra na piwo a sam sztopuje mie jedyn telki buks, kiery mi godo;
– Jo tam niy stoja lo to coby mie fto miol rod, nale som telkie (bali i elwry) kiere suchajom te Radio Piekary i kiere mie drugda na sztrece haltujom coby deczko pogodac. Zeszlo sobota, panie Ojgyn jo Wos suchol, aze suchol.
– No, toz zech jes rod. A podobalo sie?
– Ja, festelnie mi sie podobalo! Tela co jo by miol cosik dlo wos.
– Kurde, a co – bo miarkuja, ize kce mie wyrolowac na jakiesik piwo lebo sznapsa.
– Ano, panie Ojgyn ... jo Wom kciol ino graca uscisnonc!!! I nic wiyncyj... cheba cobyscie mi jesce do jabola dociepli!!!
I, coby mi sam zodyn niy przeciepowol co jo ino lo gorzole fandzola kciolech sam wciepnonc jedyn konsek, kiery jakosik tyz ze tymi nojblizszymu swiytoma jes skuplowany. Pedziol bol Ignacy Krasicki, co:
„Te sa wstrzemiezliwosci zaszczyty, pobudki,
Te sa. Badz zdrow. Gdzie idziesz ? Napije sie wodki.”
No, i to by mozno bolo na dzisioj, na ta sobota przodzij palmowyj, lebo kwiytnyj niydzieli a trefiymy sie we srogo sobota i byda berol nikiej zawdy we sobota

Ojgyn z Pniokow