Wielgo Sobota, to dzisioj / na 15 kwietnia 2006r
Ojgyn z Pniokow 15.04.2006

No, toz momy dzisioj Wielgo Sobota a lod wieczerzy bydzie nasze nojgryfniyjsze swiynto: WIELKANOC. Radujecie sie, pra? A fto by sie niy radowol na te richtik szykowne, wiesynne swiynto, na to co naszymu Ponboczkowi sie kiejsik, downo tymu „zmartwychwstalo” (cego nom Zydy niy poradzom darowac i ciyngiym ino fandzolom lo czymsik blank inkszym). I jo niy jes rasista, jo niy jes antysymita, jo tyz niy jes tyn nojbarzij wierzoncy, nale telki, kiere nasze gryfne zwyki, niyftore lod dwa tysionce lot juz fongujonce, mo we srogij zocy i zawdy bydzie sie asiol, co we telkij krzescijanskij „kulturze” go lojce i staroszkowie sztryng trzimali i dowali – nikiej przinolezi, a niy to co terozki dzieckom sie dozwolo – wycwika, i to srogo wycwika. Miarkujecie, co terozki dziecka poradzom powyrobiac ze rechtorami? Bo za mojich czasow, kiej rechtor Richad Depta prasknol prondkiym, knebulcym po gracach, to zodyn lojciec niy tyrol do sondu, ize dziecko jes „molystowane” ino jesce telkimu lochyntolowi som prasknol poskiym bez rzic.
Nale, co by tam niy godac ze tom Wielkanocom jes skuplowane pora powiarkow. Choby ino telkie:
„Kiej na Wielkanoc ciece, to do Swiontkow wiyncyj wody nizli pogody.” I terozki dejcie pozor bo idom dwie powiadaczki po jednakich pijondzach, nale niy telkie samiuskie.
„Kiej na gloki wielkoncne pado, suchosc noma bez colkie lato wlado”. Miarkujecie, bo terozki drugie:
„Na Wielkanoc slonce, to lato goronce”.
No, toz jako bydzie? Bydzie dyszcz we Wielkanoc – colkie lato suche, a bydzie we Wielkanoc klara grzola – to tyz lato bydzie gorkie. I bydz tu chopie mondry!!! Tym barzij, ce wczorejszyj nocy telko srogo sumeryjo bola, rzgmialo i blyskalo nikiej sto dioskow i bezmac bali i we te nasze Radio Piekary kajsik prasklo. Piyrszo tyj wiesny telko srogo sumeryjo.
Do dzisioj mieli my tyn Srogi Tydziyn, lo kierym tyz sam trza zdziebko spomniec. We roztomajtych mondrych ksionzkach idzie mocka poczytac, co tyz to we tyn srogi tydziyn ci sie dziolo.
Nojprzodzij to pedziec sam idzie ze colkom zocom, ize jes to gynal tyn tydziyn, kiej trza sie narychtowac na Srogo Niydziela, na Wielkanoc. Colkie lata sam u nos na Slonsku (i niy ino) ludzie deptali na nabozynstwa, kiere mieli jejim spominac wjyzdzanie naszego Ponboczka na yjzelku do downiyjszyj Jerozolimy, a kiere zapedzialo Jejigo umrzitniyncie, zyjnscie ze tego swiata i niyskorzij Jejigo gryfne „zmartwychwstanie”. Wszyjskie tyz rychtowali sie do spowiydzi wielkanocnyj, deptali na kozde nabozynstwa a i jesce wtynczos nawiydzali niymocnych i tych chudobnych. Dowali tyz jesce ludziska pozor na lalna, na pogoda we tym srogim tydniu, bo szlo przepedziec, jako bydzie pogoda bez colki rok. Wiela to jes we wercie, toch pokozol na skorzyjszych powiarkach, nale zdo mi sie co idzie to tyz jesce pedziec, coby ludzie tych hankejsich zwykow niy przepomnieli. Tak to tyz downiyjsze nasze ludzie wierzyli, ize telko bydzie wiesna nikiej Srogo Strzoda, jaki Srogi Szczwortek – telkie colkie lato, a juzas Srogi Piontek godol jako bydzie pogoda na zniwa i wykopki. A Srogo Sobota to gynal pokazowala jako bydzie tyz latos zima.
No, toz nojprzodzij Srogo Strzoda. Po cmawyj jutrzni (cmawo, bo po kozdym lodspiywanym psalmie gasiylo sie jedna swiyczka wielgopostno) a kapelonki i kapistranty brewiorzami prali lo kosciylne lawki skuli tego, co sie we naturze porobiylo przi panskij mynce. Juzas bajtle prali tak nikiej kapelonki knebulcami i roztomajtymi krykami coby tyz jak nojwiynksze larmo we kosciele zrobic. A skuli tego juzas, co po cmawyj jutrzni aze do rezurekcji niy szlo glingac koscielnymi glokami bajtle, modzioki tyrali po wsiach, po mynszych parafiach ze klekotkami, bymbnami i cym tam jesce, i przipominali wszyjskim lo srogim we tym tydniu poscie. Trza tyz jesce spomniec, co downiyjsze slonskie pamponie wylazowali na pole ze poswiynconom lonskigo roka wodom coby sie wszyjsko latos darzilo.
Dalszij to bol Srogi Szczwortek, kiery kajniykaj mianowali „ciyrniowym” a to lod sztachli we ciyrniowyj koronie u naszego Ponboczka. I jak to kiejsik szkryflol nasz poyta Wladyslaw Syrokomla:
„W Wielki Czwartek rzesza cala
Do ciemnicy wiedzie Chrysta
Dzwony zamilkly, a nastala
Jakas cisza uroczysta...”
Dudy w miech – znacy zamilkli wszyjskie kosciylne gloki a ino byli klekotki, kierymi po wsiach klekotali i – nikiej to downij po wsiach godali – „tarapaty”, tyz do klekotanio. I tu jes jedyn gryfny zwyk, kiery sie biere jesce lod downego piyrwyj. Dlo zmiarkowanio co nasz Krystus przi wieczerzy giyry Jejigo sztiftom tym apostolom mol tyz i we Polsce nastol zwyk, co biskupy, krole i fto tam jesce nojstarszym ludziom loszpluchtali szlapy. Godajom niyftore mondroki, ize piyrszym krolym, kiery to zrobiol, to bol nasz krol Zygmunt III. Bezmac juzas za Stanislawa Augusta przitrefiylo sie, co kozdy ze dwanostuch, ze tych starych knakrow miol po iber sto lot a jednymu to bali i pizlo sto dwadziescia piync. Eli to je prowda, to tak na zicher niy spomiarkuja, nale mozno tak i bolo?
A wszyjsko to – niy co terozki – bolo sknoltlowane ze srogim postym. Coby niy zaboczyc tyj „wieczerzy panskij” we wszyjskich chalpach (tych zabranych gospodorzy) ckali telko „tajnia” znaczy postno wieczerza lo kieryj gryfnie naszkryflol Andrzej Plug juz pieronym downo tymu telko sztrofka:
„I w Wielki Czwartek u Panskiej wieczerzy
Co tak do Willi z wystawy podobna
Posepne twarze, smutek we sercu lezy
I chociaz suta uczta, lecz zalobna”.
Jo to sam juz cheba kiejsik szkryflol, nale tak mom ta sztrofka rod, co jom zawdy przi Wielkijnocy spominom.
I wiycie, co dlo naszych rodokow, dlo naszych Slonzokow bolo wtynczos blank nojwazniyjsze? Nojwazniyjsze bolo to, ize po tyj „tajni” niy ckalo sie juz nic aze do wielkanocnego sniodanio!!!!
Tyz jesce podug staropolskich zwykow we Srogi Szczwortek fajrowali „Wielkanoc zmarlych” i polyli fojerki, blandery, kiere mieli hilfnonc te biydne duszycki, coby sie chocia zdziebko logrzoli. Wyczytolech tyz kajsik telkie strofki (rzykna sam ino jedna, tak nikiej jo jom jesce bocza):
We Srogi Szczwortek, we Srogi Piontek
Scigol (cierpial) Krystus za nas smyntek
Pyjter, Pyjter zebier klucze
Idz do raju – wypusc dusze!”
Mocka by sam jeszcze szlo szkryflac, kiejby niy to, co i placu i czasu skorzij tyj szykownyj Wielkijnocy niy ma. Bo i jesce szloby spomniec lo skrzotkach, „ubozontkach”, potympionych duszyckach i inkszych jesce „larach i penatach”
znacy – nikiej to ze laciny idzie: „bostwach opiekunczych domu i szczescia rodzinnego, zagrod, pol, drog, podroznych i panstwa, przedstawiane w postaci tanczacych mlodziencow w wiencach, z rogami obfitosci w rekach”. Bezmac bali i dziobly we tyn dzien tompali do kosciola, bo tam ci sie na isto dzioli telkie fest „nadprzirodzone” rzecy. Lostala ze tego telko powiadaczka, kiero kajsik tam spisol Potocki (cheba Teodor?), ize : We Wielka Niedziele najpodlejszy idzie do kosciola szuja”. Miarkujecie to? Lobejrzijcie sie gynal wszyjskich Waszych somsiodow we bankach we Waszym farnym kosciele! Fto tyz tam niy udowo festelnie swiyntygo.
No, i terozki Srogi Piontek. To bol kiejsik dziyn na loporzondzynie grobow we colkij familiji. Juzas tyn zwyk, rychtowanio grobu Krystusowygo to bezmac prziszol sam do nos ze Czechow lebo ze Miymiec. Roztomajcie lo tym wdszyjskim niyftore mondroki godajom a jo rzykna ino tela, co bol telki jedyn, kiery sie mianowol Zygmunt Gloger i kiery we jejigo „Encyklopedii staropolskiej” pedziol bol, ize telki zwyk szykownego, ze srogom paradom garniyrowania „ciymnicy”, wachowania we tyj ciymnicy i nawiydzania grobow przijon sie ino we Polsce i sam u nos na Slonsku. Mozno jo to tak pedziol swojimi sloweckami, nale miarkuja, co lo to na isto mu szlo. Bo jak szkryflol Wladyslaw Syrokomla (kieregoch sam juz spominol):
Noc na dworze – a w kosciolku
Uroczyste swiatla plona ;
Grob Chrystusa oswietlono
Od podlogi do wierzcholku.
Malarz wiejski prosty tani,
Wymalowal skaly groty,
Wymalowal szczyt Golgoty
I trzy krzyze widne na niej ...”
Nojgorzij, co terozki niyftore loszkliwce te „Panskie groby” jesce loblykajom we polityczne, i telkie, kiere poradzom rozgzukac i wnerwic bali i telkich rulowatych nikiej jo – ludzi!
A dzisioj – jakech juz pedziol Srogo Sobota. Srogo Sobota to dziyn swiynconego. Nasz wywolany poyta Mikolaj Rej naszkryflol bol wiela, mocka roztomajtych „biblijno-teologicznych” lozprowek. Jedna snich to bola „Postilla Panska” – kozania ze 1557 roka – kaj naszkryflol telkie slowecka:
„W sobote wielka ognia i wody naswiecic, bydlo tym pokropic i wszystki katy w domu, to tez rzecz pilna”. Z ranca na placu przed kosciolym swiynciylo sie logiyn i rozfaklowalo sie telkie „glowiynki” ze lyskowygo stroma. A to skuli boczynio, ize kiej swiynto rodzina uciekala ze Egiptu lyska, orzeszy dala sie Jim pod sia skukac.
I juzas szloby sam mocka jesce naszkryflac, tela, co to by musiala byc srogo ksionzka a niy moje „klachy z pniokow”. Nale, musza sam jesce spomniec lo telkij powiarce. Kiej juz farozycek lebo kapelonek poswiyncom logiyn i woda, po tym zawiskajom „Glorija” – napoczynajom kosciylne gloki glingac piyrszy roz po poruch dniach. Godali nasze starziki, co to skuli Lucyfera. Bo po smierci nasz Ponboczek sloz do piekla i kozol Archaniolowi Gabrielowi przilonacyc tego Lucyfera ketom do kamiynnyj zojli. Tych ringow we tyj kecie bolo tela, wiela dni we roku. I tyn Lucyfer poradzi charnonc ino jedyn ring na dziyn a tyn lostatni mo puknonc we Srogo Sobota. Nale skuli glinganio tych kosciylnych glokow nigdy sie to jesce Lucyferowi niy wydarzilo. Skuli tyj samyj powiarki mozno jejimu sie to zdarzic dziepiyro na koniec swiata i wtynczos narodzi sie „Antychryst”. Nale podwiyl gloki we kosciolach we Srogo Sobota glingajom a ludzie wiskajom „Alleluja” to sie niy przitrefi.
Mog bych sam jesce berac lo tych wszyjskich szykownych, wicnych, gryfnych wielkanocnych zwykach, tela cobyscie mozno sam napoczli sam nynac pokiel niy wejzniecie na skosztonek tyj colkij dzisiyjszyj „swiynconki”. A trza by sam jesce pedziec i lo smiyrguscie, i lo goiku, lo wielkopiontkowych grobach i lo tyj „R KAWCE”. Jo sie juz lonskigo roka Wos pytol co to jes? Zodyn mi tego do dzisioj niy pedziol. Jes to niy nasz slonski, ino krakowski zwyk i dalszij niy poradza sie doczkac fto mie to gynal wyekleruje. A podwiyl co jesce pora slowecek, kiere naszkryflol kiejsik Wincenty Pol to bolo ze tom „Rekawka” tak:

„Ej sama ja, sama
Jak lipina w polu,
Ej nie ma mie, nie ma
Pozalowac komu.
Zielona trawa, zielona
A stara Wisla spieniona!
Hen na podgorzu Rekawka –
Wielkanocna zabawka!

No, i to by mozno bolo na tela a terozki winszuja Wom wszyjskigo nojlepszyjszego, mocka zdrowio, szykownego jodla bez swiynta i cobyscie niy musieli we wtorek tyrac do dochtorow, kierzy mozno bydom delszij sztrejkowac.
Wszyjskigo dobrygo a berol, lozprawiol i roztomajte gupoty spominol nikiej we kozdo sobota

Ojgyn z Pniokow