Wiesna colkim pyskiym / na 22 kwietnia 2006r
Ojgyn z Pniokow 21.04.2006

No, toz momy juz wiesna colkim pyskiym. Wiesna juz lod miesionca, tela co we lonski tydziyn, we Srogo Sobota niy godziylo sie lo gupotach godac, chocia juz we pyndzialek bol nasz gryfny smiyrgust. Lo tym szykownym zwyku szloby sam mocka lozprawiac, bo to jes zwyk jesce lod starego piyrwyj ... na isto gryfny i fest wicny. Ludzie sie we niydziela nackali do kupy ze colkom familijom. I trza terozki sie cosik, lokrzisic. To we lonski pyndzialek, we tyn drugi dziyn Wielkijnocy colki nasz downiyjszy Slonsk, colko Polska loli sie wodom, parfinym choby nojynte. Roztomajcie na to godali: bol ci to smiyrgust, loblywanka, „lejek”, Meus, Emaus lebo dyngus. Kajsik zech ci wyczytol co juz we 1420 roku kapelonki zakozali tego zwyku we Polsce i we jednym telkim dziwocznym kozaniu szlo ci wyczytac: „Zabraniajcie, aby w drugie i trzecie swieto wielkanocne mezczyzni kobiet, a kobiety mezczyzn nie wazyli sie napastowac o jaja i inne podarunki, co pospolicie nazywa sie dyngowac, ani wody ciagnac, bo swawole i dreczenie takie nie odbywaja sie bez grzechu smiertelnego i obrazy imienia boskiego”. Boczycie? Byli wtynczos trzi swiynta wielkanocne. Godali tyz – jakech tam kajsik wyczytol – co we kozaniach kapelonki godali tak: „Niedziela wielkanocna i dwa dni nastepne pelne sa nierzadnej zabawy, obmierzlego dyngowania i rozmaitych gusel. Mezczyzni i kobiety lupia sie, dynguja wzajemnie o podarki (...) ciagna do wody, przyczem niejednego dusza albo topia, smagaja rozga i piescia”.
Mockach sam naszkryflol, chocia to niy wszyjsko co sie sam u nos przijyno, co sie sam u nos bajstluje, i co sam u nos niyftorym angyjberom i gryjfiniom festelnie niy zdo. I, nojbarzij mie sie zdo to to, ize – tak godajom niyftore mondroki – wczorej sie spowiadali, dzisioj rzykajom a we pyndzialek tyrajom po chalupach, i po tych roztomajtych dziydzinach, napasztujom dobrych ludzi i rycom: „dej jaja, dej jaja”, a nojlepszij to mozno i pora betkow do kabzy.
Bol ci tyz kapelonek i konfederat barski Jedrzej Kitowicz, kiery we jejigo „Opisie obyczajow za panowania Augusta III” naszkryflol bol :
„Amanci dystyngowani, chcac te ceremonie odprawic na amantkach swoich bez ich przykrosci, oblewali je lekko rozana lub inna pachnaca woda po rece, a najwiecej po gorsie, mala sikawka albo flaszeczka”. He, he – po „gorsie”. A co to jes gors babski? Ano cycki; po cyckach loli i terozki moga zmiarkowac co tyn zachodni, amerikonski lebo australijski zwyk toplania babow wodom, te ichnie „konkursy” stoplanych unterhymdow” (mokrych podkoszulek) wylazlo ci lod nos, sam ze Polski. I dalszij tyn Kitowicz szkryflol jesce tak: „Ktorzy zas przekladali swawola nad dyskrecja, nie majac zadnej racyji, oblewali damy woda prosta, chlustajac garnkami, szklenicami, duzymi sikawkami, prosto w twarz lub od nog do gory. A gdy sie rozswawolila kompania, panowie i dworzanie, panie, pany, nie czekajac dnia swego, lali jedni drugich wszelkimi statkami, jakich dopasc mogli; hajducy i lokaje donosili cebrami wody.” Terozki juz zdziebko nasze przepomnieli, co we pyndzialek wielkanocny chopy lejom baby a dziepiyro we wtorek – baby chopow. I tu ci latos Ponboczek bol spolegliwy, bo we pyndzialek siompiolo, nale we wtorek, kiej chopow pyrskali, bolo gryfna lalna.
Na isto, to wszyjsko jes ino skuli babskich cyckow bo ... to jes wiesna, i zawdy we tym czasie modziokom wyrcy i to ... niy ino chopom, bali i telkim starym purtom jak jo. Mozno babom jesce wiyncyj i lone niy poradzom sie doczkac, kiej tyn szwarny synek przijndzie je kiblym gichnonc. Bo przeca za starego piyrwyj po miastach i po inkszych dziydzinach modzioki, chopcy i dziolchy cichtowali ze szpricami i garcami ze wodom na tych, kierzy kole nich przelazowali. Chopcy na wsiach (bo u nos we miyscie niy bolo to tak blank ajnfach – chocia?) chytali te dziolchy, a kiej juz jakosik snich lapli, smycyli jom do jakigosik rybnika, jakigosik subla lebo do rzyki (ezli bola) i tam dziepiyro chytali za grace i za szlapy i colko telko wciepowali do wody. A kiej tego niy bolo, to wciepowali do troka lebo do srogigo grotka kole studnie i loli wodom, podwiyl jejim sie to zdalo, i podwiyl dziolszce fater niy prziszol na retong.
Modzioki tyz uklodali roztomajte sztrofki, i to niy zawdy telkie gryfne. Szlo lo to, coby dziolchom dopolic, coby je zdziebko znerwowac, rozgzukac, bo kiej bolo za tela, przodzij sie wykupiyli i wtynczos chopcy dowali jejim pokoj. Roztomajte to byli sztrofki. Kajsik zech wyczytol (nale niy miarkuja, fto je naszrajbowol) gryfne wiyjskie sztrofecki lod starego piyrwyj choby i telkie:
W pierwszej chalupie ode dwora
„Jest tam dziewka piekna, mloda
Na imie jej Jagna,
Do Boga i ludzi podobna,
A niech sie nie boi,
Bo tam za nia Marcin stoi,
I dla jej urody
piec kubelkow wody.”
Abo telki, zdziebko inkszy, i tyz ino smiyrgustowy:
„Panna Jadwiga, bogobojna,
Ale chlopa pragnaca,
Krowy nie wydoi, bo sie ogona boi,
Izby nie wymiecie, po kolana smiecie,
Jest taka gruba, ze potrzebuje
dwie fury pyrzu
do wylozenia w lyzu.
Jak chleb upiecze,
to sie szczur pod skorka
przewlecze,
Za kare dostanie szesc wiader woda.”
A kiero by niy kciala chopa? A kiero sie sam u nos jakigosik szwanca, troldla, lebo jak tam jesce tyn logon mianowac – stracho? Znocie telkie? Bo jo niy, a kiej sie zarzyko, co to niy jes prowda to, to jes nojprawdziwszo prowda. Pra, nasze gryfne wyszpluchtane we zeszly pyndzialek, dziolchy?
No, coby sam niy godac, u mie we siyni (kiej jo jesce bol bajtlym i ino musiolech tyrac do chalupy po woda) starszyjsze karlusy bajstlowali telko srogo faska, na nij plompa i ... niy poradziyli sie doczkac kiej dziolchy ze naszego placu, ze naszego familoka, ze naszyj ulicy szli ze kosciola. I dalszij bolo nikiej za starego piyrwyj: „niech sie wszyjskie dziywki, napocznymy prziwolywki”. Bo te sztrofki (i mocka, mocka inkszych) to byli karlusowskie „prziwolywki”.
I sam zdo sie spomniec jedne. Lod kany sie wzion tyn lony pyndzialek? Bezmac jes to zwyk, kiery wysmycony lostol ze starozytnij Jerozolimy kaj pozgonianym i tych, kierzy lozprawiali lo zmartwychwstaniu naszego Ponboczka Zydy loli ze lokiyn wodom coby jejich wszysjich rozegnac, lozkurzic coby telki powiarek niy rozfaklowali, coby niy godali tego, co te wszyjskie Zydy lo zmartwychwstaniu niy mieli rade. A tak na isto, sam u nos to cheba tyn zwyk lostol jesce lod „prastarych” Slowianow, kiej wszyjskie wierzyli we ta losnozono siyla wody. A kiej juzas nasz kosciol napocznol woda swiyncic – tym barzij sie to przijyno. Bo niyskorzi wiskali i telkie spiywki:
„Prziszli my sam po dyngusie
Zaspiywomy lo Jezusie.”
Abo telko, mozno deczko zwekslowano:
Prziszolech sam po dyngusie
Lezy kolocz na tisztuchu
Lojciek kraje, matka dale
A jo prosza lo dwa jaje.”
My godomy smiyrgust. Poloki „smigus-dyngus” a wszyjsko to mozno sam u nos na Slonsku jes lod miymieckigo slowecka „schmagustern” co bezmac znaczolo rzezanie byrkowym prondkiym po giyrach ze czego sie trza bolo wykupic lebo loszpluchtali telko dziolcha wodom. Jesce ino na lostatek. Deptali ci tyz nasze starki i starziki ze goikiym lebo moikiym (niy metlac ze moikiym, ze mlycym), kiery miol byc na to coby bolo gryfne lato. A dziolchy fomlowali chojnom, astom jedli ze szlajfkami i wiskali roztomajte spywki choby nikiej ta:
„Moiku zielony gryfnie ustrojony,
Szykownie sie chodzi,
Bo tak mu sie godzi”.
Tyrali tak tyz piyrwyj modzioki aze do Zielonych Swiontek, nale lo tym to juz mozno kiej indzij.
A zdowalo sie juz, co ta zima blank niy lodpusci, blank niy lodyjndzie. Przeca jesce i we Wielkanoc niy wszandy bolo gryfnie, wiesiynnie. I niyftore juz medikowali co bydzie nikiej to kiejsik szkryflol Czeslaw Milosz:
„A wiosny nima. Zawsze grudzien.
Nie rozpraszajmy jednak zludzen”.
Bo te „zludzenia” tyz som we srogij zocy, som festelnie iste.
Mozno i niy trza sie tropic, nale we lufcie juz idzie wyfilowac, wywoniac wiesna, i jeji blyndowanie lod ranca cuci wy mie telko ckliwosc, tynsknica za zimowym cmokiym. Chocia mie wczorej we piontek siedli dwa szykowne szmaterloki na fynsterbret. A kiej jesce na lostatek marca blyndowanie, swiatlo przinszlo curik do naszygo zycio miarkowolech co trza gawcyc na tyn nojgryfniyjszy ze swiatow inkszymi slypioma. Bo co to jes, kiej przikwancko sie wiesna? To jes robiynie ordnongu, snozynio colkigo lobyjnscio. A lod kany sie to wziyno? Ano, kiejsik, kiej jesce niy bolo elekstryki ludzie snozyli wszyjsko ino skuli tego, ize dziepiyro na wiesna, kiej juz niy bolo cmawo, ludzie poradziyli ujzdrzic kaj tego marasu nojwiyncyj sie bez zima nafolowalo, nasztaplowalo. Bo bez colko zima ludziska niy poradziyli nic loboczyc dalszij nizli jedyn myjter lod swojij sznupy. Nale, to juz jes na isto inkszo pora galot i mozno biy byda sam lo tym szkryflol, bo jesce moga nachytac jakomsik lapom, chadrom niy ino lod mojij staryj, nale tyz lod tych babeczek, dziolchow, wydanych, kiere nos terozki sam przi sobocie suchajom.
No, to terozki cosik ze inkszyj faski. Wiesna to tyz polityka, ta wiesna na pora dni skorzij swiont i na pora dni niyskorzij. Niy kciolech sam lo tym szkryflac nale, to co sie wyrobio we tyj naszyj polskij polityce, tego by niy posklodalo bali i sto amerikonskich stolorzy. Jesce zodyn tela niy nametlol co te nasze dwa cwilingry do kupy ze tym jednym, kiery m wampa jak kastrol do pranio, galoty za knap, szlapy nikiej jejigo szefy tela co barzij olowate a godo tak, nikiej by to sie na wszyjskim znol, wszyjsko miarkowol i spokopiol ci wszyjskie filipy, wszyjskie rozumy – tela co nasze polskie. Bo przeca przi tych istnych to idzie sam u nos zemrzic, kipnonc ze przelynkniyncio lebo ze chichranio tela ... co nojlepszij ze gryfnom flaszeckom w gracy. I sam mi gynal sztimuje co kiejsik bol ci pedziol jedyn mondrok juz we siedymnostym wiyku Albert Ines :
„Nasz Jagiello zbil Krzizaki
I ten Krupa chce byc taki .
Darmo suszysz mozg nieboze
Krupa jagla byc nie moze”.
Bo to rzecy jakisik Krupa a tak na isto idzie lo krupy, lo bele co. Bo tyz wszyjsko sam u nos razinku we tyj polityce gynal przipomino richticzne krupy. I Wiycie, nojbarzij to mi sie zdol gyburstak krolowyj Elzbiety wczorej. Cyrkus gryfny, szykowny, bo Jom wszyjskie tam we zocy majom, tela co my sam we Polsce poradzymy zbajstlowac jesce srogszy, jesce szpasowniyjszy cyrkus we naszym syjmie. Przeca niy ma zodnego istego tymatu, kierym by sie nasz srogi Syjm zajimol – same ino krupy. Dobro robota, to jesce ze katyjmusu bocza, co to jes lobrobianie, flyjgowanie „winnicy panskij”. A jak prawiol Jaroslaw Iwaszkiewicz :
„Nie dla nas winnic modry stok
I winnic wdziek, i winnic sok,
A dla nas pylny owsa lan
I karczmarz Zyd, i wodki dzban”.
Kuknijcie ino na bele jaki „kanal” naszyj telewizyji. Co tam idzie uwidziec i uslyszec lod tych naszych (Ponboczku lodpusc mi tyn grzych!) politykierow to blank nikiej we powiarce Karola Irzykowskiego, kiery pedziol bol telke slowecka, ize jedyn z drugim „wiyncyj bredni moge pedziec bez piync minut nizli mondrok bez piync lot lodgadnyc”.
A my sam na Pniokach, sam we tych wszyjskich corozki barzij chudobnych dziydzinach (jak kiejsik pedziol telki malyrz Andrzej Mleczko) somy radzi nikiej wszyjskie, bo „Polok jes rod z tego, co mu dowo – mozno i na talyrzu – Kosciol i telewizyjo”. I wiycie co? Som telkie utrzidupskie, kiere wszyjsko co sie terozki we naszyj Polsce dzieje miarkujom co tak mo byc. I eliby tak jesce naszo „Poczta Polsko” wypusciyla, napoczla wydowac brifmarki ze tymi cwilingrami, to by na isto bola uciecha dlo niyftorych (mojich kamratek i kamratow tyz), kiejby mogli jejich lopuckac, wykuskowac ze zadku, pokiel by jesce tam bez wazyliny niy wlejzli. Styknie, styknie, jes wiesna a jak szkryflol kiejsik nasz poyta – mom Go festelnie rod – telkie gryfne slowecka:
„Jakoby tez rok bez wiosny miec chcieli,
Ktorzy chca, zeby mlodzi nie szaleli”.
A som telkie, som! Jes telko u nos, u tego „krziwoustego” jedna pani minister– Ewa Sowinska – kiero richticznie, i to lod zarozki, kce zakozac modziokom deptac, fyrtac do tyj modernyj „diskotyki”! Bezmac to dzieckom szklodzi ... a widziol ftosik „dziecko”, kiere juz we podstawowyj szuli niy probowalo cygaretow lebo jesce cosik mocniyjszygo? Bezmac ta istno to jes fachmanka lod modziokow i jes „Rzecznikiem praw dziecka”. A poradzi Lona cosik tym, kierzy juz niy som dzieckami wyeklerowac cosik? Pewnikiym nie, nale ... zakozac to ci poradzi wszyjsko choby tyn, kiery sie uploncnol nikiej piyrszo Yjwa ze jakigosik ziobra.
No, toz styknie tego wynokwianio a berol, lozprawiol nikiej we kozdo sobota

Ojgyn z Pniokow