Gorki miesionc? / na 01 lipca 2006r
Ojgyn z Pniokow 01.07.2006

No, toz momy juz lato colkim pyskiym. Lod porunostuch dni jes we colkij Polsce hica nikiej sto dioskow. Pora dni tymy nazod bola ci we nocy festelno sumeryjo ze pieronobiciym. Jesce tyz ze strzody na szczwortek zdziebko ci sam pokidalo, nale ciyngiym jes gorko nikiej bez lato przinolezi. No, mozno krom dzisiyjszygo dnia. A chocia to jes lato i – nikiej to mondroki godajom – „sezon ogorkowy”, mocka sie sam u nos wzdy dziolo. Lo tyj polityce niy byda za tela sam lozprawiol, bo kozdy mo juz jeji polno rzic. Chocia, lo niyftorych falach zdo sie sam zdziebko spomniec. We lonski szczwortek pizlo gynal piyncdziesiont lot, kiej we Poznaniu ludzie wylejzli na sztreki i napoczlo sie – jak to terozki mianujom – poznanskie powstanie. Powstanie, mozno i ja, tela co bez chnet styrdziysci lot godalo sie inakszij, i to niy ino ta „komuna” nos sam bajerowala. Wszyjsko mozno by bolo do porzondku, kiejby niy te roztomajte, niydouczone zurnalisty. Terozki kozdy we telewizyji panstwowyj (a te we tych prywatnych tyz niy som lepszyjsze) kce sie przichlybic tymu nowymu prezesowi Bronkowi Wildsteinowi, coby go ino – nikiej ta Nina Terentiew – na boczno glajza niy wykiolzdol. Kozdy snich, we wszyjskich telewizyjach faflalol blank co inkszego. Nojbarzij to mi sie zdalo, kiej jydyn pedziol co we tym czyrwiyniu 56 roka do Poznanio wkludziylo sie loroz aze piyncset pancrow i wiyncyj nizli siedymset lopancyrzonych altokow. Tego na isto niy poradza sie wystawic. Suchejcie chopy, kiere byli wojokom, wiela trza placu coby telko hormijo do jednego miasta (choby i Poznanio) przikludzic? moge mi to ftosik gynal wyeklerowac ? Nale, to juz mozno niy moja utropa. Kcom tak godac, bo to ci sie szykownie sucho, to niech tak godajom. Tela, co niy poradza sie forsztelowac jak to poradzom szczimac te, kiere wypyrskli we loziymdziesiontym roku ze tom „Solidarnosciom”, kiej sie jejim terozki tuplikuje, ize to Poznanioki napoczli tak na isto tyn colki alflalf ze kierego niyskorzij prziszlo do lobalynio „komuny” we Polsce a i lobalynie colkigo ruskigo zistymu we Ojropie. To tyz tyn jedyn ze tych maluskich cwilingrow kole dynkmalu ze dwioma krzizoma na tym poznanskim placu Mickiewicza gryfnie lopedziol.
Pora dni przodzij fajrowali, lebo ino spominali, lo tym jak to juzas ino trzidziysci lot tymu nazod napoczli sztrejkowac, wyrobiac ludzie ze Radomio i Ursusa. Nale, przeca to wszyjsko kozdy poradziol uwidziec i uslyszec we telewizyji i beztoz niy byda sam po proznicy melol lynzorym. Przido sie to wszyjsko na isto lod wrzysnia tymu ministrowi lod loswiaty, kiej napocznie wynokwiac ze tym colkim wychowaniym „obywatelskim”. I tu mi sie spomniol jedyn fal ze mojigo placu: Telki maly spikol prziszol ze szuli lonski tydziyn i pyto sie mamulki:
– Mamulko, a co to jes te „wychowanie obywatelskie” lo kierym terozki wszyjskie godajom ?
– Ano, kiejsik to bolo „wychowanie fizyczne” i dzieciska fyrtali na koniach na kozidlach; fukali tyz bez nie. A terozki to bydom telkie same szalkelferdy tela ino, co dziecka bydom musieli jesce ku tymu loblykac krakowsko szyldowa ze wstyrkniyntym w nia pawinnym piorkiym, nale juz bez skokanio !!!
– Nale, mamulko, to cheba niy wszyjsko, pra?
– Niy, niy, doczkej na lodwieczerz to ci starzik bydom lozprawiac jak to loni „ruszali z posad bryla swiata” i co ci dziepiyro niyskorzij ze tego wylazlo.
A coby sam niy bolo ino lo polityce rzykna jesce – a niy kciolech byc telki sam nociyrny i namolny we lonski tydziyn i beztoz zech we tyn zeszlotydniowy gryfny swiyntojonski dziyn lo tym niy godol – nale niy dalo mie to pokoj i musiolech cosik terozki nawynokwiac. A bolo tak: Malgorzata Potocka, kiejsik wywolano (a to mozno jeji sie tak ino zdalo ?) tancyrka, tancowaczka, a terozki mianowano ci dyrechtorka TVP Lodz, pedziala ci bola na koncyrcie ze tyj srogij przilezitosci piyncdziesiontygo gyburstaku telewizyji we Lodzi, ize jesce podwiyl niy bolo u nos jesce telewizyji, zodnyj telewizyji, fongowali, grali i spiywali juz wszandy fest TRUBADURY. Mozno i Lona dobrze kiejsik tancowala, nale terozki dyrechtoruje i nowymu prezesowi, tymu Wildsteinowi sie przichlybio, nale ze pamiynciom u nij nikiej u starygo sklerotyka. Bo przeca ta gryfno kapela napoczla do kupy ze sia grac kajsik kole szejscdziesiontygo trzecigo roka a dziepiyro we 1965 roku – jak to sie terozki gryfnie godo – „zadebiutowali”. Same roztomajte gyburstaki trefiyli nom we tym latosnym czerwiyniu, pra? Coby tak na isto zrobic sam dzisioj szlus ze tom politykom rzykna ino jesce cosik telkigo, co jes gynal skuplowane ze tym, co tyz to ci sie terozki dziyje u nos we Polsce na wiyrchu.
Tak wele naszygo hasioka na placu kole naszego familika styrcy dwioch elwrow, kiere sznupiom za biksami po piwie, coby je niyskorzij skalic i miec na jakisik jabol. Jedyn snich godo:
– A miarkujesz ty, jo by tak kciol ... coby mi sie udalo lapnonc jakosik fucha we tyj colkij „korupcji” !!! Cy to bydzie przi fusbalu, cy tyz we jakimsik banku, to jes mi blank egal.
– A jo – pado na to tyn drugi – kciolbych ino byc jakimsik „agyntym”.
– A po jakiymu?
– Ano, mozno by mie festelnie „zlustrowali” i na lostatek stare kamraty by mie jesce nazod do tyj roboty przijyni, pra? A co bych bol przodij sie nachabiol, to tak by tak by bolo moje i mojij familiji. >>>>
A terozki mozno ze inkszyj faski. Momy juz lod dzisioj lipiec, kiery han downo tymu mianowol sie lipiyn lebo tyz lipnik. Ze tym lipcym skuplowala mi sie telko jedna gyszichta, kiero na isto mi sie przitrefiyla a kiero byda terozki rzondziol tak jakech jom spamiyntol, jak jom terozki po chnet styrdziystu latach jesce bocza.
Bolo to kajsik we latach szejscdziesiontych lonskigo wiyka. Robiolech wtynczos we Hucie „Kosciyszko” na telkim walcwerku, na walkowni drutu, kiero „Morgan” mianowali. Bol to nojgorszyjszy loddziol ze kierym rownac sie ino mog walcwerk ze Huty „Batory”, kiery mianowali „ciynko blacha” a grubiorze to ani anongu niy majom co to jes robic na gorkim loddziyle.. Na tyn „morgan” prziszol tak jakosik bez lato do roboty jedyn istny – Wicynt. Zodyn niy wiedziol jaki lon jes tary. Tak ze fresy szlo mu dac i szejscdziesiont lot. Nale, mog tyz miec ino ze styrdziysci piync-szejsc. Slecialo tak jejigo roboty pora miesiyncy a zodyn ci ze jejigo zmianowych kamratow wiyncyj lo niym nie wiedziol. Szychty lecieli; robiolo sie na trzi zmiany. Niyskorzij mondroki wypokopiyli telki loszkliwy zistym „styrobrygadowy”. Wiycie, to bolo robiynie ze ludzi iptow, gupielokow. Styrobrygadowy zistym to bolo tak, co kozdy bakol styry szychty za rajom ( na dziyn). Niyskorzij bolo styrdziysci loziym godzin fraj i przilazowalo sie na szychta po poledniu. Juzas styry dni tyranio, i juzas styrdziysci loziym godzin fraj. A na lostatek nocki po kierych tyz juzas styrdziysci loziym godzin laby. I tak swiontek, piontek i niydziela. Wicynt robiol jak przinolezi u majstra Engelberta Wieczorka. Kiej inkszy majster Kufieta, Skwara lebo jesce fto napytol go na „bajka” znacy na tuplowa – lostowol. Lostatniego bola „zaliczka” a piytnostego kozdego miesionca geltak, wyplata. Wicynt po zaliczce i po geltaku wlazowol do szynku, kajsik do „arbajtki”, do „ludowyj” lebo (kiej wiyncyj przidubnol ) to i pod „rybka” sie wkludziol, i slepol. Niy coby ze stolka sleciec, niy. Nale, zawdy sie duldol som. Kiej go tam trefiol jakisik kamrat ze roboty, kiery kciol sie sniym deczko szluknonc Wicek drabko wylazowol. Zodyn niy poradziol spokopic fto lon tak na isto jes. Jesce przeca niy bolo wteda tego colkigo IPN-u i tych wywolanych tasiek, „teczek” z kierych by sie szlo zwiedziec co i jak. Ezli bol zyniaty, to tyz zodyn niy wiedziol. Dwie mode kraniorki ze „moraganu” cosik tak kole niygo deptali, cosik go tam smowiali, nale tyz sie jejim niy udowalo. Miol ci lon ino jedyn dziwoczny zwyk. Kiej bol zastony, we sztichu zawdy palcyskami lobyrtol naobkolo kragla hymdy choby go lona knap, fest sztram, nikiej nasz jedyn downiyjszy kapelonek. A miol ci zawdy wszyjskie knefle zapniynte choby niy wiym jak gorko bez lato bolo. Zdowalo sie, ize mo „koloratka” a niy normalny kragel. Robiol tyz na „morganie” jedyn inkszy majster: Pyjter Ugarenko, Rus, kiery we styrdziestym piontym po tyj srogij lofesywie ruskigo i polskigo wojska lostol sam u nos (bol festelnie poharatany przi tyj wojnie). Wszyjskie go mieli rade, bo bol to zgodliwy karlus. I tak kiejsik, a bolo to bez lato kiej byli mistrzostwa swiata we fusbalu we Angli, kaj bol tyn fest gyszpant szpil Angoli ze Miymcami, prziszol na przodek tyj walcwerkowyj sztreki (chopy bakali pol godziny a pol godziny mieli fraj i tam sie zdziebko mogli loddychnonc) i tak jakosik zagodol, coby sie zmiarkowac jak tam loni grajom. Na to Wicynt richticznie po rusku wszyjsko mu lopedziol i tak wyeklerowol, ize nom fresy zatkalo, bo przeca zodyn niy medikowol, co Wicek poradzi po rusku godac. Pora lot niyskorzij zbajstlowali telki gryfny alsfug dlo niyftorych do Riesy. Wiycie, wtynczos byli tuplowane Miymcy; jedne to te Richtik Fajne Niymcy (RFN) a drugie to ta Deutsche Dramatische Republik (DDR). Tak sie posklodalo co Wicynta tyz na tyn alsflug napytali. A to skuli tego, ize bez lostatnie pora lot zawdy jakisik „sekretorz” probowol Wicynta przekabacic, przeprzic na ta partyjno „pezetpeerowsko” zajta. Wicynt ciyngiym sie poradziol gynal wykuglowac, zagodac jednego cy drugigo sekretorza coby niy musiol do tyj partyje wlazowac. >>>>
No, toz go wziyni do kupy ze inkszymu na tyn alsfug do tego „enerdowa” (mozno niyskorzij do sie zbalamoncic?). Wicynt, nikiej to miol we zwyku, ze zodnym we autobusie niy lozprawiol, szlukol sie ze jejigo flaszecki som i tak jakosik my sie do tyj Riesy dokulwitali. Tam zrychtowali nom gryfno wieczerzo i tak juz kajsik dobrze po dwanostyj we nocy Wicynt napocznol godka ze jednym miymieckim dyrechtorym. I juzas nom fresy zasztopowalo. Przeca my sam – chocia niyftore ino Slonzoki – poradziyli zdziebko po miymiecku, nale niy tak gynal nikiej Wicynt. Miarkujecie, zodyn ze jejigo walcwerkowych „morganowych” kamratow wiela lo Wicyncie niy miarkowol, niy wiedziol. Trza jesce sam dopedziec co Wicek kurzol nikiej dziobol z knary; jakiesik trzi pakety „szportkow” na dziyn. Nale przilazowol tyn srogi post przodzij Wielkijnocy. Wtynczos Wicynt ciepol cygarety i gorzola, i bez styrdziysci dni niy zakurzol ani niy szluknol sznapsa. Niyftore sie dziwowali, po jakiymu lon blank niy ciepnie kurzynio, kiej poradzi szczimac aze styrdziysci dni. Nale, lon godol co niy poradzi. Szloby sam jesce mocka lo tym Wicyncie rzondzic, nale niy plac i czos na to. Rzykna ino jesce, co zawdy na lostatek czyrwiynia lebo na napoczniyncie lipca Wicynt brol „pozyczka” i wtynczos przilazowol do majsta Engelberta i godol:
– Majster, erbnolech deczko geldu na borg i ... niy bydzie mie terozki bez dwa tydnie.
Tak bolo kozdy rok, kozde lato. Aze jedyn roz Wicynt tyz wzion ta „pozyczka”, tela co za dwa tydnie niy prziszol juz do roboty. Sznupali za niym wszandy aze sie pokozalo, co we tym wulchalzie (we Batorym) kaj miyszkol znodli go we izbie umrzitego. Zarozki dyrechtor, prowajder ze „morganu”, policajty i fto tam jesce, kcieli go jakosik wykludzic do jejigo familiji. I wtynczos bolo tak, co zawarli go do truchly i wyslali tam kaj bezmac przodzij miyszkol. Wysznupali adresa we naszych „kadrach”. Po styruch dniach tyn colki lajchynwagyn przijechol nazod do Chorzowa, bo tam kaj bezmac bol lon zameldowany, telkigo chopa niy znali, niy miarkowali. Pochowali go u nos na kieryms kiyrchowie i tela po Wicyncie lostalo.
A spomniala mi sie ta gyszichta kiejech (juz cheba styrnosty roz) uslyszol we tyj naszyj – reskiyrowanyj jesce do niydowna bez Nina Terentiew – telewizyji gryfno spiywka telkigo szykownego karlusa, kiery sie Artur Andrus mianuje. A leci lona jakosik tak:
„Pamietal tylko tyle, ze dziewczyna jego wlosy miala blond
Pamietal, ze przyjechal skads, lecz nie pamietal kiedy ani skad
Urodzil sie, ale nie wie gdzie, potrafi pisac i modlic sie
Lecz czemu po bulgarsku - jeden Bog naprawde tylko wie
Pewnego przedpoludnia gdy dostojnie wszedl do restauracji "Dryf"
Zamowil beczke piwa, piwo i osiem piw
Usiadl zmarszczyl krzaczasta brew
W tetnicach mu zaszlochala krew
A dusza targnal placzliwie teskno-rzewny spiew
La, la, la la, lala la...”
A terozki jesce cosik ze tego naszygo telewizyjnego placu lo kierym zech sam spomniol. Telewizyjo terozki bez lato to ino stare rzecy wywlyko i pokazuje poranoscie juz razy jedne a te same konski. Nale, kiejsik napocznolech gawcyc na telki program lo syndzinie Annie Marii Wesolowskij. Jo tam niy mom rod telkich konskow nale tak jakosik to wylazlo. I dejcie sie pozor ! We kozdym programie jes syndzino, prokurator i „papuga” znacy anwalter. Wszyjsko narychtowane jes tak nikiej we richticznym gyrichcie. Jes loskarzony, som swiadki i fto tam jesce. Wadzom sie ze sia nikiej sto dioskow a ta syndzino Ana musi kozani dowac, sztrofowac tych, kierzy sie tam sztyjc fantujom. Nale, niy to jes nojwazniyjsze. We tym wszyjskim jes to nojwazniyjsze, ize dziewiync na dziesiync razy tyn colki prokurator sie festelnie drzistnie, chachnie sie a niyskorzij blank fto inkszy jes tym skozanym. I tych dziewiynciuch na dziesiynciuch loskarzonych wylazuje direkt ze gyrichtu fraj. Kiejby we naszych gyrichtach byli same telkie prokuratory, to by ino bol smiych na colki karpyntel i mozno jesce wiynkszyjszo lostuda na colki kraj lebo i Ojropa.

Ojgyn z Pniokow