Siyrpiyn / na 05 sierpnia 2006r
Ojgyn z Pniokow 05.08.2006

No, toz momy juz lod poruch dni tyn gryfny kosokowy miesionc. Tym barzij gryfny, ize jo sie we tym siyrpniu sam u nos na Pniokach uploncnol tela, co latos piyrsze dwa-trzi lekusko zaslimtane byli. No, mozno niy blank na Pniokach jo ci sie na tyn nojgryfniyjsze ze swiatow wkludziol, co mi przeciepnol jedyn Rico, szesnostolytni synek sam ze Chorzowa, kiery mie jesce kce naumiec, „nauczyc” tyj naszyj godki – bo bezmac lon zno lepszij ta godka, nizli jo jom znom bez te poradziesiont lot ; lon jom ci bez te jejigo szesnoscie lot pochytol juz blank gynal wszyjsko, co kiejsik miarkowali te nasze stare knakry, nasze Starziki i Staroszki. Nale, kiejech sie go spytol, ezli lon miarkuje, co to jes starzik a co staroszek ... to mi do dzisioj niy lodpedziol, nale rzyknol co niy blank wiy, co to tyz jes slowecko „miarkowac”. No, modzioki – tak sie jejim wszyjskim zdo – przeca juz wszyjskie filipy pozjodali i terozki jejim sie wydowo, co my, te co ci sie sam uploncli, somy jakiesik lebry a ino lone som mondroki. Wiycie, piyrszy rolz mie telki spikol, telo srola, synek poranoscielytni kce naumiec naszyj slonskij godki. Mozno tyz erbnie ta giertychowsko „matura”, kiero jes dlo tych, co niy kcom sie uczyc, co niy kcom corozki wiyncyj wiedziec nizli to, co jejim sie pokoze na komputrach. A przeca, kiejby mie sie piyrszy roz udalo (to, co Wy wiycie a jo medikuja), to miolbych juz terozki mozno i telkich prawnukow. I monej by mie zodyn snich niy godol, cobych sie lod niygo, i ino lod niygo, naumiol ci rzondzic po naszymu, we naszyj gryfnyj, staryj wandlowanyj jesce lod Reja i Kochanowskigo godki.
Nale, momy lato, i to gryfne lato, krom tego tydnia. To, ize we pyndzialek i we wtorek, a terozki i we piontek i sobota, zdziebko dysca kaplo niy ino sam u nos we Chorzowie (i na Pniokach, na Pniokach – synku Rico – to tyz Chorzow), to jesce niy znacy, ize blank juz bydzie po tym gorkim lycie, po tyj stodioseckij hicy, pra? A we piontek slacialo ci na termomyjtrze mynij nizli dwacet gradusow i deczko tyz sam u nos posiompiolo.
No, toz mozno zdziebko ze inkszyj faski. Boczycie jesce, nikiej to kajsik we latach loziymdziesiontych telki gryfniok (ha, gryfniok ... lon miol, i mo ino kupa wosow, telko srogo szopa na palicy a zdo mu sie – do dzisioj – co jes ci lon jakisik telki tam Rudolf Valentino) wiskol na colki karpyntel, we kozdym radijoku, we kozdyj telewizyji, na kozdym „dansingu”, we bele jakimsik szynku nad naszym morzym, i niy ino, jedna jyno spiywka: „Chalupy welcome to”. I Wiycie? To jesce wtynczos bolo gryfne. Chocia jo juz jakiesik poranoscie lot tymu skorzij widziolech ci telkie cosik kaj indzij: we Rumunii. Ja, to niy jes zodyn wic. Byli my ze mojom Elzom zarozki rok po slubie (ludzie! nale jo juz jes stary) we Rumunii. A bol ci to mozno rok 1970, lato lipiyn i ... gorko nikiej terozki sam u nos bez te lostatnie latowe dwa miesionce we Polsce. Jechali my bez styrdziyci godzin cugiym, coby na lostatek wylandowac we telkij dziydzinie, kiero sie Mangalia mianowala, we hotylu „Delta”. Niy zodne tam przedwojynne Mamaje, ino festelnie wteda moderno Mangalia. Jesce wtynczos zodyn, zodno baba niy miarkowali co to som „stringi”, znacy batki, kiere majom ino dwie szlajfki i jakisik skrowek tam kaj Wy wiycie a jo miarkuja, i tyz mom ci to festelnie rod, tym tuplym, kiej to na sia majom mode, gryfne, szykowne dziolchy. I zodno jesce gorolka ze Koniakowa niy sztrikowala ani niy heklowala telkich „stringow” ze jejich koniakowskich kralzkow. Nale tam, we tyj Rumunii juz zbajstlowali te nasze niyskorzyjsze Chalupy, te plaze dlo tych sagich babow i chopow. Ze tymi babami – kiej jesce byli mode – to bych sie niy wadziol, nale niykiere stare mamzele i knakry to ... az zol bolo na nich kukac. Mogecie sie forsztelowac ? Pora lot flyjgowali sie bele kaj na wywczasach, batki, i to jesce telkie srogie, telkie „boksyrki” a sam loroz wylejzli na ta plaza, kaj ci sie musieli do imyntu seblyc (i jesce za to zabulic!) i te jejich „hercowy” na ta klara wystawic. A ta klara grzeje, dupska i te wszyjskie place na rzici, kiere byli zawdy zadekowane, kiere zawdy byli we ciyniu, lorozki sie robiom cerwione nikiej skora lod babucia, lod prosioka, lod ferkla. Nale, my tam do kupy ze mojim wczasowym kamratym poszli roz na ta plaza dlo tych nudystow – tak sie jejich jesce wtynczos mianowalo. Tela, co to bolo tak: gryfno plaza poraset myjtrow i loroz lodgrodzynie telkie ze samych szperplatow, tela co niy dolazowalo lone aze do morza, ino tak jakiesik dwa myjtry przodzij tyj wody. Pora razy my tam ze tym mojim kamratym (tela, co we batkach) deptali lebo zdziebko we morzu sie szpluchtali, nale niy bolo na co gawcyc. W domach miol modo babeczka a tam ino stare mamzele, kierym sie zdowalo co jesce som wizgyrne, tela ino, ize jejim ze wampy fet sie wylywol na badytuch i cowiekowi tak na isto bolo zol, ize sie sie jesce blank na szpyrka wyskwarzom. Nale, jednygo dnia do naszygo hotelu przikludziola sie jedna babsko kolona. Co jo godom babsko? Byli to szykowne Czeszki lod Ostrawy ze kierych nojstarszyjszo mialo mozno bali i niy trzidziysci lot. Ludzie, same gryfne dziolchy, szwarne, grajfne, no nikiej telko Vondra kowo styrdziysci lot tymu nazod. No, toz my sie ze tym mojim kamratym wziyni po szykownym zimnym piwie ze sia, baby my poszmarowali tymi wszyjskimi gutalinami na lopolanie a same... a same podeptali my wartko tam na ta plaza dlo tych sagocy, tam kaj poszli te nasze hotylowe somsiodki. I tu ci nos malusko pieron niy szczelol. Na samym przodku kole tego logrodzynio zicla sie na piosku jejich „szefowo”. Ludzie, baba na isto sto dwadziescia kilo zywyj wogi, blank sago i cheba ji jesce sie zdalo co te colkie „jogi” trajniyruje, bo sie tak zicla nikiej tyn „kwiot lotosu”. Ludzie, jak my ze tym mojim kamratym pruli, smigali bez tyn piosek, choby za nami jakiesik styry lostre rotwailery tyrali. Bez dwa dni niy wylazowali my na ta plaza, ino we hotylu slepali my telki jejich koniak, telki „Tomis”. Przeca ludzie, kiej sie telkie cosik uwidzi, to cowiek moge blank lo filip przijnsc, lebo lostac ankoholikiym, pra chopy? Wy mie przeca cheba miarkujecie?
Lato, siyrpiyn, pola sztudynckich feryji. Tak jakosik po tym piyrszym miesioncu feryji trefiylo sie trzech sztudyntow we jejich „akadymiku” (pewnikiym cosik tam jesce mieli do zdowanio a tyn loswiatowy Rosynant jejim jesce dyspynzy „amnestii” na zdowanie niy dol. No, i napoczynajom lozprawiac, co tyz kogo i co na tych feryjach trefiylo, co komu sie przidarzilo.
– Jo chopy – godo tyn piyrszy – toch bol ci kajsik na Majorce. Plaza, roztomajte „drinki”, sznapsy, zimne piwo i dziolchy... we badykostimach „toples”, telkich bez cycynhaltrow, i telkie tam inksze ....
– E, to jesce psinco – godo tyn drugi. – Jo to ci bol we Alpach. Sam festelnie gorkie lato, a tam srogi sniyg aze do samyj rzici, narty, tela co niy nasze bednorki ino te ichnie richticzne, moderne, nojlepszyjszyj marki i ... dziolchy. Ludzie, to sie przeca we filipie niy zmiysci, to sie niy do lopedziec.
A tyn trzeci jakosik tak nic niy godo. Markotny jakisik, jankor go chyciol.
– A ty co, niy mosz sam nom nic do rzykniyncio ? Niy bydziesz nom tukej nic rzondziol? – pytajom ci sie te loba, kiere przodzij tela bajrowali, tela lozprawiali.
– A co jo mom godac. Jo bol na isto we tyj samyj izbie, sam we tym „akadymiku” co wy, tela coch niy kurzol tych dioseckich cygaretow, tych skryntow-narkotykow.
Nale, slecialo deczko dyszcza bez lostatnie dwa-trzi dni. I beztoz tyz mi sam wloz do filipa jedyn telki fal skuplowany ze tym naszym Syjmym (wyboczcie, co to juzas polityka, nale ... musza i juz). Godolech sam lonski tydziyn lo tych agyntach i lo tym colkim IPN-ie. I terozki spomniala mi sie jedna gyszichta lod czasow „Radia Erewan” (modzioki to ci na isto, pewnikiym niy boczom, nale bolo telkie wicne radio, kiere wypokopiyli nasze „satyryki” !). Zurnalista ze tego radijoka mo lodpedziec na pora telkich zapytan i godo:
– Niy we stanie wojynnym, ino we stanie „upojynia”, we stanie napranym. Niy donosiol na kamratka, ino jom smycol, ino jom nosiol. I niy na milicjo ino na barana ... a rest rugujymy, sprawdzomy akuratnie dalszij !!!
A wody bezmac kaj niy kaj tak by tak niy ma i beztoz wszandy szporujom a tyn bronotny Endrju juz snochwio srogie milijony tela, co lone, tak kajsik ci we tym naszym polskim budzycie byli, ino te wszyjskie bambry lo tym nic niy wiedzieli. A wszandy, jak to godajom, jes ze wodom za knap, ciyngiym jeji faluje i .. jes retong:
– Panie wladzo, panie wladzo, jako to bimrownia u mie we chalupie? – wajo jedyn ze telkim lilowym kicholym.
– A bimbrownia, bimbrownia. Pyndzicie cosik ?
– Ja, panie wladzo, tela co przi tyj styrotydniowyj hicy wody ci u nos blank juz niy nastyknie.
– Niy fandzolcie mi sam ...
– Ja, panie wladzo, ja ! jo terozki ze gorzoly pyndza ...WODA !!!
A mozno tak jesce cosik ze naszygo polskigo placu ? Wiycie, moj somsiod ze piyrszego sztoka wykludziol sie juz terozki ze colkom familijom (rok bol tam som) do Irlandii. Przodzij kciol cobych mu spatrzol dwie fotki: jedna lod tego Edgara ze Gosiewa a drugo lod tego Rosynanta ze Ministerstwa Loswiaty.
– Chopie, a na co ci jejich fotki ? – pytom sie gryfnie.
– Ano, panie Ojgyn, wykludzom sie tam ze colkom familijom ...
– No, dobra, to jo miarkuja – godom mu na to. – Tela co niy poradza spokopic po jakigo dioska Ci fotki i tego maluskigo kripla, i tego dugigo choby ta szlanga ze Loch Ness ministra?
– Wiycie panie Ojgyn, tam we tyj Irlandii mi sie ckni, i kciolbych zarozki fyrtac nazod do Polski, nale kiej kukna na te dwie fotki ... to mi sie zarozki lodekce, pra?
Terozki mozno blank ze inkszyj faski. Wiycie, jo tyz kiejsik bol modziok ... ja, jo tyz, chocia moja Elza blank w to niy wierzi. Bolech i tela. Byli my kiejsik lod nos ze Chorzowa we siyrpniu na telkim harcyrskim obozie. Jakech sam juz ci kiejsik godol, bolo to te ZHP po piyncdziesiontym szostym roku, kiere jesce mialo we srogij zocy Aleksandra Kaminskiego i Roberta Baden-Powella, i kiere jesce niy metlalo wszyjskigo nikiej dzisioj to sie ze tymi harcerzoma dzieje. I to juz tyz mozno bydzie polityka, nale jo kca godac lo gryfnym czasie, kiej ...dobra, niy byda wynokwiol. Bolech ze mojim chorzowskim hufcym na obozie we Szumiradzie kole Olesna. Gryfnie ci tam bolo ... piyrsze szpacyry ze szykownymi druhnoma po telkim swiyrkowym modniku (ino coby telki komyndant Przybylowicz i jejigo prziboczny, downiyjszy i piyrwyjszy Gargamel – Tadziu Bytomski, kiery miol gymba nikiej tyn nasz wywolany tryjner Jacek Gmoch sie niy pomiarkowali, ize nos we naszych celtach we tyj nocy niy ma). Nale, jo niy lo tym. Tyz we jedna telko szykowno siyrpniowo noc wypyrtnyli my ze jednom fajnistom druhnom jakiesik poraset myjtrow dalszij na pasionek, na telko lysno polanka. Ciyrczki grali na tych jejich gajgach, naobkolo furgali swiyntojonskie kyjfry (a mozno ino nom sie tak zdalo?). Wiycie jak to bolo ? Piyrszy roz zech sie tam kajsik grajfnol, kaj mamulka tyj dziolchy by niy dala zwolu, piyrszy kusik, chocia cowiek jesce niy miarkowol jak sie to robi, i te lica zgorale ze ganby, tela co to bola noc i ani dziolcha, ani jo za tela my tam niy uwidzieli. Godalo sie za starego piyrwyj: lobiycki, pod kiecki a gupimu ... styrcy! I loroz choby wonderkerce, choby te dzieciontkowe, chojnowe zimne lognie, wypololo ci we niybo tela, mocka tych gwiozdkow. To byli te „meteory”, te slatujonce na ziymia gwiozdki. Wtynczos zech jesce niy poradziol spokopic co to jes, jesce my sie lo tym we szuli niy ucyli ... a sam na isto choby na chojnie we Dzieciontko, ciyngiym ci cosik na tym niybie blyskalo. Terozki jo juz wiym, terozki juz miarkuja, co to som siyrpniowe roje metyorow, kiere mondroki „Perseidami” mianujom. Zawdy we tym gryfnym kosokowym miesioncu, kiej sie kuknie we nocy (nale niy we miyscie, ino kajsik za miastym) tak kajsik nad horizontym, nad polnocno-wschodniom zajtom nocnygo niyba, idzie lobejrzec nikiej lone wylatujom ze telkigo – jak to mondroki godajom – „gwiazdozbioru Perseusza”. Kiej tak gynal spoziyrac na te niybo to idzie ujzdrzic i poranoscie tych slatyjoncych gwiozdek bez jedna minuta. Latos, to bezmac bydzie szlo nojwiyncyj jejich uwidziec kajski kole dwanostego-styrnostygo siyrpiynia nale, ino wtynczos kiej niybo niy bydzie kalne, kiej lone bydzie blank czyste bez chamerow, bez mrokwi. Wiycie, to bolo jakiesik styrdziysci piync-szejsc lot tymu nazod i do dzisioj, kiej sie to spomna, to mi sie zdo, co to bolo wczorej. Widziolech jesce telki gwiozdowy cyrkus niyskorzi, kiej my byli we ruskim Soczi i gawcyli my na to ze dachu telkigo hotylu „ ”. Nale, to juz jes blank inkszo bojka, doimyntnie inkszo gyszichta i lo tym mozno kiejsik indzij byda berol?
A terozki dejcie jesce pozor! Malo fto buli za tyn loszkliwy „abonamynt” za radijok i telewizyjor. I miarkuja, po jakiymu? Ano, jakiesik trzi-styry lata tymu jedyn ze tych cwilingrow pedziol bol coby ludzie blank nic za to niy bulyli bo... telewizyjo niy jes „NASZO”. I tyz ludziska niy bulom, chocia przeca terozki tyn chop jes we Polsce nojwazniyjszy. Nale zawdy lepszij medikujom jejigo byamtry, jejigo srogie angyjbery. I tyz tyn lod tyj szkartki ze agyntoma, tyn, kierego terozki wciepli na nojwazniyjszy zesel we telewizyji, wypokopiol ci bol na isto nojgupszy retonkowy „plan”, skuli kierego do sie jejimu erbnonc betki na ta jejigo usmolono, gupielokowato telewizyjo. Wysztudiyrowol ci, ize kozdy fto sie biere sztrom ze sztekra, ze elektrownie musi bulic tyn „abonamynt” na nasze (he,he,he) „publiczne radio i telewizyjo”. Przeca tego by niy wyszpekulowol zodyn, kiery chocia do naszyj chorzowskij hilfki, do naszyj ipi-szuli deptol, pra? Radijok, niy radijok, telwizyjo, niy telewizyjo a sam u nos zolwizol jes ci corozki szpasownij, corozki wicnij.
A tak blank na lostatek. Boczycie to jesce, kiej te nasze angyjbery we Syjmie zawinszowali sie mszo skuli tego, coby sleciol dysc, pra? Mszo ze srogom asistom bolo i tak po wszyjskim loroz slychac z jasnygo niyba glos:
– A wy, a wy wrocejcie sie nazod do chalupow !!!
– Ponboczku ! A po jakiymu – pytajom sie te wszyjskie nojswiyntsze, te wszyjskie Marki lebo Jurki.
– Ano, to skuli tego, co kiejbyscie wy mie wierzyli, cobyscie miarkowali, ize przi tyj mojij hilfie i tym waszym rzykaniu bydzie dysc ... to byscie chocia mozno ze sia paryzole wziyni !!!
A mogecie sie wystawic, forsztelowac jak by sam u nos bolo cicho i ze rulom, kiejby wszyjskie nasze polityki godali ino to, na cym sie na isto znajom, i co we jejich filipie wiedzom. A tym tuplym kiej godo tyn nasz nowy minister lod wszyjskigo (i nicego) to tak by tak niy medikuja locym Lon godo i zdo mi sie co ciyngiym gawca na telkigo amerikonskigo szalszpilera, kiery sie Buster Keaton mianuje. Nale, to juz jes godka i pytanie niy dlo mie, ino dlo Wos, pra? „A co siyrpiyn niy uwarzi tego i wrzysiyn niy uporszczy!”. A tak na isto : „Rosy w siyrpniy tela trzeba, nikiej wszyjskim dziynnie chlyba!”. I po tych powiarka tak sie medikuja, co to by bolo na ta piyrszo sobota tego kosokowego miesionca a berol, lostuda sam robiol nikiej zawdy, we kozdo sobota

Ojgyn z Pniokow