Sto siedymdziesiont piync konskow
/ na 12 sierpnia 2006r
Ojgyn z Pniokow 12.08.2006

No, toz momy, a tak na isto to jo mom, juz colkie sto siedymdziesiont piync tych wszyjskich mojich konskow, tych „felietonow”, kierech do naszygo radijoka, do Radia Piekary do dzisioj naszkryflol. Godom „felietony” bo niyftorym mojim kamratom metlajom sie „nowele”, lozprowka ze tym razinku „felietonym”. Mozno niyftorym sie t moje szkryflanie zdo, niyftorym mozno niy, nale przeca – nikiej to mondroki godajom: „de gustibus non est disputandum” – lo smacysku, lo gustach sie niy dyszkutiyruje. Szkryflom, godom ciyngiym lo gupotach, bibzach i telkich balafastrach tela, co lo naszych, samtyjszych, slonskich. A, ize drugda zachocza zdziebko lo polityka, to ino skuli tego, ize bez polityki we tym naszym gryfnym (niy zawdy szykownym) kraju sie niy lobyjndzie. Przeca te wszyjskie wicmany, wigyjce, augusty i syjmowe kaspry kozdy dziyn, bali i we feryje lytnie – kiej to bezmac jejich niy ma, bo som kajsik na Karaibach lebo inkszych gorkich krajach – dowajom nom mocka do chichranio, nale i tyz do lostudy. Choby tyn kasperle, piyrwyjszy prymier, tela juz nawydziwiol we tyj Warszawie, ize zodyn tego niy poradzi pochytac. To tak, choby jo, jo Ojgyn kciol lostac prezidyntym Warszawy a colko naszo „stolica” znom ino ze lobrozkow we telewizyji i ze tego coch ci tam kiejsik, downo, downo tymu gorzola „Grodzko” ze mojim kamratym slepol we telkim szynku, kiery sie ci „Szanghaj” mianowol (fajniste jodlo tam wtynczos, dwadziescia lot tymu nazod, bolo), lebo naszo, szykowno gorzolecka, polski „Polonez” we „Domu Chlopa”. A do rzondu wkludziol jedyn ze tych cwilingrow tego colkigo Antka „Policmajstra”, kiery nojprzodzij na nich wszyjskich kwuczol i labiydziol a terozki bydzie wszyjskich naszych polskich szpionow, „szpiegow”, kierzy szpilowali i sam we Polsce i kajsik za granicom, bydzie rugowol, i – jak to terozki gryfnie godajom – „lustrowol” nikiej to Lon juz jednymu prymierowi tymu Olszewskimu telkie zoki usztrikowol i lacie narychtowol we tym panaolszewskigo rzondzie. I Wiycie, sam mi sie spomnialo, co we tym „Domu Chlopa” balangowali my wtynczos, kiej ci prasknol tyn „ryjaktor” atomowy we Czarnobylu, we tym 26 kwiytnia 1986 roka (my sie lo tym pomiarkowali dziepiyro po Florijanie po tym naszym dniu hutnika, po szczwortym moju), kiej my juz byli nazod we Chorzowie i sam u nos, i niy ino, wszyjskie slepali, bali i dochtory, kierych wtynczos znolech, miast gorzoly – JODYNA. A to jesce Wiycie, przeca lonskigo roka we siyrpniu niyftore fajrowali a niyftore dowali na pogrzybowo mszo ze asistom, skuli tego co pizlo ci gynal szejscdziesiont lot, lod praskniyncio tyj atombomby na Hiroszima. Terozki juz sie nic lo tym niy godo, bo przecamc Amerikony to som nasze festelne kamraty (pokiel my tam do Iraku, a mozno i do Iranu, bydymy sztyjc naszych wojokow wykludzac). Powstanie warszawskie bydymy fajrowac kozdyrok, i to corozki ze srogszom paradom, nale lo Hiroszimie i Nagasaki te nasze angyjbery ze rzondu juz blank przepomnieli, bo to przeca niy uchodzi, przeca niy idzie „srogimu bracikowi” podskokowac, bajstlowac mu przed swiatym na lostuda, pra? I jak to inksze godajom: C’est la vie (telkie jes zycie) – jak godali starozytne Rzymiany, lebo „latynoskie” mañana (znacy jutro) abo na lostatek tak jak godajom Eskimosy na Grynlandii: „immaga” znacy „byc moge”. A niyskorzij to mozno i inksze jesce cosik pedzom abo ... i niy ! Nale, kiej terozki zyjymy we kraju kaj ciyngiym sie fajruje wszyjskie przechlastane, przedrzistane powstania – a telkich my mieli mocka – kiej nojwazniyjsze jes coby ludziom do palicy klupac, ize wszyjsko to, co bolo bez te lostatnie lata – skorzij „Solidarnosci” – bolo lo kant rzici loztrzas, a i te lostatnie szesnoscie lot tyz (!), to lo czym my sam godomy? I, po jakiymu ci te wszyjskie mondroki, angyjbery, te ci sam „naprowiacze” polskij historii na hasiok, do hazlika niy wyciepnom tych swojich profesorskich, dochtorskich, magisterskich diplomow ? Po jakiymu. Przeca kajsik ci sie naumieli cytac i szkryflac (chocia niyftorzi, to cheba po trzi lata do jednyj klasy deptali, bo ci do dzisioj blank ci niy poradzom ani po naszymu, ani we inkszych lynzykach godac i cosik naszkryflac). A terozki styknie miec szkola rolniczo (i to bez giertychowskij matury) coby tyrac po dziydzinach, po polach i snochwiac ludziom byrny na byrkach nikiej tyn ruski Miczurin. Przeca „normalny” minister to jes na to postawiony, coby tym colkim ministerstwym reskiyrowol a jejigo byamtry som do roboty. Nale, to mozno ino mie sie tak sam zdo, pra?
A terozki zdziebko ze inkszyj faski. A mozno niy tak blank juzas ci ze inkszyj? Loboczymy. Tak jakosik we piyrszyj polowinie lot dziewiyncdziesiontych prziszli ci do nos te colkie chlywiki, te colkie moderne komorki. Mieli my juz – nojprzodzij – lodtwarzacze widyo, komputry a sam loroz wypraskla ci moda na te telefolny we kabzach, na te chlywiki (nikiej to staro Majzlino godo), na te moderne telefolny-komorki. Jo jesce bocza, kiej my ze mojom Elzom stoli, tropiyli my sie, coby sie sprawic blank ajnfachowy telefoln do chalpy. Dali my jednymu do gracy, znacy sie lapowa, dali my drugimu, kierymu sie pokiel nom ta maszyna spatrzol, to przodzij umrzitnol. Dziepiyro tyn trzeci (tyz na kabza pokazowol) yntlich nom to zazynol i ... mieli my, momy do dzisioj telefoln na scianie we antryju. A niyskorzij prziszol telki jedyn do mie i we romach telkij „promocji” narajol mi tyn diosecki chlywik. Bezmac to bolo ino dlo miyjskich rajcow, nale terozki niy miarkuja ci tego na zicher. I to cheba jesce niy ta bojka, niy lo tym kciolech sam berac. Bo, we tych ci latach, lo kierych samech juz przodzij spominol, zarozki wtynczos, no, mozno niy tak blank zarozki, nale tak po jakisik dwioch-trzech latach szlo ci sie juz posklodac pora zortow tych, kierzi sie te dupne komorki lajstli.
Nojprzodzij som te, kierzy som niymocne, kierzy muszom ciyngiym glingac do dochtorow, coby sie jakosik kupy trzimac. Muszom cynglic na pogotowie lebo do jakigosik dochtora domowego. I to jes szykowne, to jes fajniste, ize te ludzie majom roz-dwa hilfa we jejich zdrowiu. Inkszo zorta, drugo to te, kiere muszom byc zawdy do chycynio, do zdybanio skuli jejich roboty. Policajty, fojermany, dochtory, a snich, to nojbarzij te, kiere tam we tych wszyjskich klinikach heftujom, sznajdujom te nowe serca, leberka lebo inksze tak flaki, bez kierych cowiek niy poradzi zyc, a ino tyn colki „przeszczyp” jejim zdrowie poradzi retnonc. Abo tysz nasze ministry, prymiery lebo prezidynty. Poradzicie sie wystawic co by tyz na swiecie bolo, kiejby niy szlo zdybac telkigo srogigo prezidynta nikiej tyn nasz polski przociel Bush wtynczos jak ruskie wypraskli by pora tych jejich raketow na Hameryka. Kiejby kcieli je prasknonc na Polska, to dziod ze szpotlawom szlapom by tam nikaj bez ta komorka niy tyrlikol. Wszyjskie te ludzie majom te chlywiki niy dlo uciechy, ino dlo musu skuli jejich fachu.
Nojlepszyjszo zorta to som wszyjskie te, kiere majom tak cosik do skukania przed starom lebo – i tych jes nojwiyncyj – przed swojim chopeckiym. Godom sam lo tych, kierzy niy dowajom pozor na ponboczkowe szoste i dziewionte przikozanie. Te, kiere majom radzi – krom staryj i starego – jakosik modo frela na boku lebo szykownego, wyszportowanygo, galantnego „masazysty”. Dziepiyro terozki, kiej juz mocka ludzi mo te colkie komorki, idzie sie ze swojom falesznom libstom abo tyz ze prykolowym kontmanym, erzacowanym chopym, wartko sie porzondzic i ugodac, kiej tyz to naszyj staryj lebo starego niy bydzie we chalupie, kiej wykludzi sie do kamratki lebo do jakigosik zanatorjom. A chop do Pyjtra na szkata. Idzie tyz lo to, co dziepiyro przi tych komorkach zodno sekrytarka, zodyn synek lebo dziolcha ze familiji, zodyn kamrat i kamratka ze roboty niy pomiarkujom ze kim tyz sie terozki lozprawio lebo posywo, wciepuje sie jakigosik SMS-a. Styknie tela, coby ino lon i lona (lebo lon i lon, lona i lona – niy blank gynal ci juz miarkuja te wszyjskie terozki skuplowania; ludzie, nale sie terozki porobiylo, pra?) znali tym chlywikowy numer i juz wszyjsko jes klar. Te wszyjskie trzi zorty trza miec we srogij zocy. Ezli idzie lo tych piyrszych i drugich, niy szteruje nos to, co abo we tyjatrze, na kiyrhowie przi pochowku, we kinie lebo we szynku lorozki napoczyno cosik glingac, tyrcec. Ta trzecio zorta nikogo niy szteruje, nikomu niy zawodzo, bo te robiom to zawdy tak, coby zodyn sie niy zwiedziol lo czym godka i co tak na isto terozki metlajom. I tu mi sie telki jedyn fal spomniol: Przilazuje baba do mojij Elzy do lazarytu. Colki pychol mo pocharatany, kalny slyp i jesce cheba ze dwa ze przodku zymbiska wytrzasnione.
– A coz tyz to sie wom przidarzilo ? – pyto sie moja Elza. – Fto to jejim zrobiol ?
– Ano, moj chop !!!
– Chop wasz ? A jo myslalach co lon wyjechol na delegacjo – godo moja staro.
– Ja, ja, jo tyz tak myslalach !!!
Nale, to jesce niy wszyjsko. Som telkie loszkliwe zorty, lo kierych tyz sam trza zdziebko pedziec. Som telkie – a godom jesce lo lostatku zeszlego wiyka, lo latach dziewiyndziesiontych – kiere niy poradzom bali i do hazlika sie pokwanckac bez tego modernego telefolna. Jejim by cegosik we zywobyciu niy nastyklo, kiejby niy mogli we kozdyj kwilce, we kozdym placu poklachac sie lo tych ci wszyjskich, familijantach, somsiodach i przocielach. Poklachac ze somsiodkom, ze kierom trzi minuty skorzij trefiylo sie na siyni, no ... co jo sam byda godac. Miolech ci kiejsik we robocie, we tym (downij) szykownym werku, we Hucie „Kosciuszko” telkich kamratow. Bola to staro i stary, kierzy robiyli chnet do kupy ze sia. Tela co lona robiola za byamtyrka na trzcim sztoku a lon, tyz byamter, kukol jeji do lokna na prociw. Zawdy do kupy deptali ze ranca do roboty. I pokiel ino wlejzli do jejich izbow, zarozki abo lona, abo lon glingali do sia. Mogecie sie forsztelowac, ize kiej nastali te moderne chlywiki, to glingali do sia pora razy bez dziyn. A lon, tak by tak, miol jakosik inkszo baba na boku (tyz mu sie tyn chlywik przidol), tela co jejigo staro niy miarkowala, bo ciyngiym do nij tyrlikol. Nale, to juz jes bezmac ino fucha dlo „psychologa”, pra? I nojgorszyjsze to jes to, ize wszyjskie naobkolo, wszyjskie te, kiere sniymi muszom byc do kupy cy to we biurze, cy to we bance, cy we konzomie i muszom ciyngiym suchac, co tyz lone faflajom, co tyz ci tam fandzolom.
Blank inkszo zorta to som jesce blank przemierzle loszkliwce. Terozki to jejich mozno corozki mynij, nale wtynczos to bolo na isto niy do szczimanio; niy szlo tego zdziyrzyc, sciyrpiec kole sia naobkolo. To byli ludzie, kierym sie zdalo ize som kimsik inkszym nizli tak na isto byli. To byli ludzie, nojwiyncyj to chopy nojnizyj na tym spolecznym rzypsie, spolecznyj drabinie. To chopy, kierzy kcieli wszyjskim naobkolo pokazowac co tyz to lone som ci za waznioki, co tyz lone bajstlujom za interesy, jakie snich som „byznesmyny” lod siydmiu bolysci. Telkich szlo uwidziec, i co nojgorszyjsze, suchac wszandy, na banhowach, we szynkach, we cugach (tu nojwiyncyj, bo sie dugo jechalo). Ciyngiym ci ino glingali bele kaj i lozprawiali jakie to tyz sroge konszachty, jake interesy bajstlujom na colkim swiycie. Mozno niy na swiycie, nale sam u nos we kozdym miyscie, we kozdyj dziydzinie. Kiej sie jejich suchalo to tak nikiej by godol jakisik Rockefeller lebo przodziyjszy Kulczyk, co niy spomna lo ministrach lebo poslach. Niyftore to i byli telkie „nowobogackie”, kiere sie zdziebko geldu przidubali. Niy poradziyli nale wylyjz ze tego jejigo zadupio, kaj kozdy lo kozdym wszyjsko miarkowol i sztyjc pokazowali jakie to som snich srogie szefy lebo dyrechtory. Tela, co jedyn ze drugim niy poradziyli spokopic, ize richticzny szef, dyrechtor mo do wszyjskigo „sekretarka”, kiero lodbiyro za nich telefolny, kiero godo ezli som, ezli jejich nima lebo niy kcom razinku ze nikim godac. To som telkie ludzie, kiere sie poradzom lajstnonc nowy ancug, nale niy miarkujom jaki do tego mo byc szlips i fuzekle, i kierzy tyrajom po nojlepszyjszych szynkach tela co niy poradzom, niy wiedzom do czego som noze i widolki, kiere fresa wyciyrajom we tisztuchy, a we jejich srogich altokach, to na zadnij szybie majom prziflostrowane roztomajte malupice lebo jakiesik psioki, kiere belontajom palicoma a kole zdrzadla przi linkiyrze swiyntego Krzysztofa i tela, co szusujom, gzujom po tych naszych puklatych, dziurawych cestach wiela jejim dala do altoka fabrika. Miarkujom naobkolo ino tela, co jejim ftosik we telewizyji, we tyj wildsteinowskij telewizyji wytuplikuje i poradzom spokopic wszyjsko nikiej nasz downiyjszy prymier:
Pyto sie jedyn gryfcok tego naszigo krziwogymbnygo Prymiera tego, co to terozki bydzie lod nowa bajstlowol naszo stolica, naszo zagizdzono Warszawa:
– Panoczku, a kaj som te trzi milijony tych nowych pomiyszkan ???
– A niy trop sie synek, lone som, som tela ... co za GRANICOM !!!!
Som ci jesce zdziebko, deczko inksze zorty. To som te, kiere downij udowali „byznesmynow” a terozki pitajom przed sekutnikom, przed komornikoma, bo tela juz nachabiyli na borg, na kryja, ize lostalo jejim jyno wekslowac ciyngiym nowe komorki. No, i lostatnio zorta, nale to juz jes terozki, zorta wszyjskich modziokow, kierzy – nikiej we tyj telewizyjnyj ryklamie – ino: wysylom-lodbiyrom, wysylom-lodbiyrom, wysylom-a ... lojciec buli. Niyftore lojce eklerujom, co muszom jejich cerom lebo synkom spatrzec, gyszynknonc telko komorka, telki chlywik coby zawdy miarkowac, co tyz te jejich dziecka terozki wyrobiajom. A zodyn lojciec ani mamulka niy poradzom spokopic, ize kiej jejich dziecka kcom cosik zgobic, to tak by tak tyn telefoln wyszaltrujom.
Jes jesce jedno zorta tych, kierzi majom, kierzi sie lajstli ta komorka. To som te, co po prowdzie majom tyn chlywicek, nale kiej by ino do nich zaglingac, zatyrkolic to zawdy abo majom ta komorka wyszaltrowano, abo jom przepomnieli we chalpie, lebo jes ci lona lozfolowano, niy naladowano. Som tyz jesce ludzie diosecko, fest szporobliwe, kiere majom komorki nale kcom, coby ino do nich glingac a same ci sciubiom wiela sie ino do. Tak nikiej te dwa Poznanioki, kiere lozprawiali sie lo szporobliwosci jejich babeczek:
– Moja staro to ci jes szanowliwo, ize kiej my wyprawiyli niydowno fajer dlo trzidziestuch piynciuch ludzi, to kosztowalo ci nos to ino tela, co jedyn gryfny lobiod dlo dwioch we chorzowskim szynku kole magistratu.
– E tam, jo ci wiyrza kamracie – pado tyn drugi. – Tela, co moja na jeji gyburstak, kiej jeji pizlo trzidziysci piync lot, to do tyj torty wrajziyla ino dwadziescia piync swiycek !!! Dzisz, jako szporobliwo ?
I coby sam niy bolo ino lo jednym rzykna jesce cosik ze tego lostatniego tydnia we naszyj polityce. Jak sam juz niyftore szkryflali, jo juz tyz lo tym rzondziol, te nasze ci posly lod tego loswiatowygo Rosynanta, ciyngiym cosik bajstlujom przi ustawie lo robocie we niydziela. Bezmac mo byc tak, coby niy szlo robic we niydziela, we tych srogich wszyjskich super- i hipermarketach. Niy poradza gynal ci zmiarkowac po jakiymu ino tam, bo przeca jes wiela telkich szteli, telkich fachow, we kierych ludzie muszom (i gryfnie przi tym zarobiajom) robic gynal we niydziela. Przeca te, kiere robiom we szynkach, we tyjatrach, we kinach, we tym naszym chorzowskim Wesolym Miasteczku, to ino bez niydziela majom nojwiyncyj kondmanow. Nale, tak sie te istne wypokopiyli, bo to bezmac lojce niy som ze mamulkami i jejich dzieckami, bo to mozno tyz niy majom czasu inkszych dziecek bajstlowac, bo to lojciec niy mo przilezitosci, po colkim tydniu roboty, trefic sie ze kamratami na piwie we szynku telkigo marketu, bo ... i tak by szlo jesce mocka wynokwiac. No, mozno to i majom prawie, tela co tyn nojwazniyjszy, tyn ze tom konskom fresom, blank ci sie niy tropiol lo tych jejigo „borowikow”, kierzy musieli we niydziela colki dziyn robic, kiej sie jimu ubzdalo coby rzondowymi (dwioma) limuzynoma wybrac sie na ausflug do jejigo swiekrow do Olsztyna. Blank ci go niy loblajziylo cy te jego szoferoki i te jejigo „borowiki” majom familije, lebo niy; Lon miol telko launa, jimu sie zakcialo, lon jes srogo perzolna i ... to mu sie przinolezi, pra?
I to by mozno bolo na tela a berol nikiej we kozdo sobota
Ojgyn z Pniokow

Ojgyn z Pniokow