Juzas fajery / na 19 sierpnia 2006r
Ojgyn z Pniokow 19.08.2006

No, toz momy juz pora dni po tych naszych polskich dwioch, chnet nojsrogszych, swiyntach. Po swiyncie Matki Boskij Zielnyj i – dlo niyftorych jenerolow i tych, kierzy radzi we wojsko szpilujom – Swiyncie Wojska Polskigo. I, ku tymu juzas po dugim zapiontku, lebo szlustydniu – nikiej to inksi godajom. Kiejzech sam juz napocznol lod fajrowanio, a to nom wylazuje sam u nos we Polsce nojlepszij, spomnieli mi sie sztrofki naszygo szykownego poyty Jana Kochanowskigo, kiery kiejsik tam downo, downo tymu szkryflol tak:

Dzieci, mej rady sluchajcie,
Ojcowski rzad zachowajcie:
Swieto niechaj swietem bedzie,
Tak bywalo przedtym wszedzie.
Swieta przedtym ludzie czcili,
A przedsie wszystko zrobili;
A ziemia hojnie rodzila,
Bo poboznosc Bogu mila.
Dzis bez przestanku pracujem,
I dniom swietym nie folgujem:
Wiec tez tylko zarabiamy,
Ale przedsie nic nie mamy.

I Wiycie, roztomajcie to idzie kapnonc, wypokopic. Fajrowali ludziska festelnie, nale dziepiyro kiej juz wszyjsko zrobiyli. Ponboczek miol rod wszyjskich ludzi poboznych, kierym sie beztoz tyz mocka darzilo. Chocia na lostatek szkryflo tyz tyn majster Jon, ize terozki ciyngiym i sztyjc fest robiymy, bakomy, przidubiymy sie mocka geldu, nale zolwizol nic przeca niy momy. To tak, kiejby Lon godol lo dzisiyjszych naszych samtyjszych slonskich ludziach. Godol ci to tak nikiej jakisik planeciorz, pra? Tela, co to tyz niy jes blank calisto prowda. Bo kiej tak kuknonc naobkolo idzie ujzdrzic mocka elwrow, kierzy kcom (!) byc elwroma, bo sie jejim robic niy werci, kiej ze lopiyki chnet wszyjsko dostanom. Pewnikiym tyz telkich kole sia miarkujecie. Nale som juzas i telkie, kiere wykludzajom sie kajsik na saksy, kajsik do Irlandii, Miymiec lebo Francji za robotom, bo sam jeji niy dlo wszyjskich styknie. A te juzas, kiere sie wykludzic niy mogom lebo niy poradzom bakajom choby gupie i na isto ze tyj roboty nic telkigo niy majom. I ino festnie zowiszczom tym elwrow, elwrom, kierzy same lod sia kcom byc elwrami, i kierzy styrcom kole budki ze piwym, lebo fechtujom pora fynikow na jabola, jakosik „citrolnka” a chichrajom ci sie ze tych festelnie robotnych. Niy kciolbych coby mi ftosik przeciepnol juzas, co jo wszyjsko skupluja ze loparom, ze gorzolom, nale chobych niy kciol, to tak by tak u nos sam wszyjsko sie kole tego machmolu zwyrto i fomluje. A blank niydowno jedyn mondrok wyklodol cosik telkigo: „Wzorzec” myjtra (i niy ino myjtra) jes we Sèvres pod Paryzem. Nale nikaj niy ma telkigo „wzorca” telkigo szimla naszyj halbecki telkij gryfnyj i szykownyj flaszki, telij pollitrowki. I cheba beztoz tyz, kiej sie tak do kupy we sobota spichnie poruch kamratow, to te halbecki som, niyskorzij kajsik sie zapodziejom. Juzas som, i juzas sie kajsik podziejom, juzas jes telko halbecka i juzas jeji niy ma... i ani sie cowiek pozdo a jes juz ... wtorek !!! Nale jedyn wicman i wigyjc ze Krakowa (a Rus lod urodzynio) pedziol ci bol kiejsik gryfne slowecka: „muszymy ci na isto przoc tym ankoholikom, bo zodyn snos niy miarkuje, kiej tyz sie ci do nich przikupluje”. I to tyz jes calisto prowda, pra? Nale styknie tego, bo przeca momy nikiej kozdyrok miesionc trzyzbosci we Polsce. Mondro to i zocno intyncjo, tela, co jo tego tak sam u nos na Pniokach kole sia niy za tela miarkuja.
Nale, styknie lo tym, bo przeca mialo byc lo fajrowaniu. Nikiej to zawdy u nos, kiej ino we pojstrzodku tydnia trefi sie jakisik swiynto kosciylne lebo panstwowe (a cosik mi sie zdo, co to terozki jes po jednakich pijondzach), to zarozki byamtry, i niy ino, bajstlujom duuuugi, dugasny choby ta szlanga „boa” – szlustydziyn. A, ize tych swiont momy corozki wiyncyj, bo przeca kozdo ferajna, kiero wpiere sie do reskiyrowanio naszom Polskom, musi chocia jedne nowe swiynto wypokopic, wysztudiyrowac, bo przeca niyskorzij lo nich zodyn by juz niy boczol ; wszyjskie ludzie by jejich blank i do imyntu przepomnieli, pra? Tak tyz kiejsik ci bolo ze tym Swiyntym Wojska Polskigo, kiere bolo kiej indzij, i niy bol to frajny dziyn lod roboty, i kiere terozki przemianowali na „Rocznica bitwy warszawskij”, „Rocznica cudu nad Wisla” a fajrujom tak by tak nasze szwarne wojoki i – to nojbarzij – jejich wypasione, bachrate jyneroly. Po prowdzie, tyn terozki minister lod tych wojokow, kiery sie koze mianowac nikiej smarkaty synek, tyn colki Radek Sikorski, zakludziol wszyjskich jejigo ficyjerow do turnhale i kozol jejim lotac, gzuc naobkolo, szpryngowac ci te roztomajte sztangi, coby jejim te basiska, te fetowne falty na logibach zdziebko poslatywali. Nale, to jes dorymny futer i tela. Przijndzie inkszy minister a ... te jyneroly dalszij bydom przibiyrac na wodze, bo przeca majom telko robota no, mozno ino krom tych, kierych do kupy ze jejich hamerikonskimi kamratami wykludzajom do tego loszkliwego Iraku, Afganistanu i kaj tam jesce. Nale, wtynczos kiej ci te nasze syjmowe angyjbery i mondroki wyszpekulowali te nowe Swiynto Wojska Polskigo przijnszli na te idy coby je sknoltlowac ze downiyjszym, szykownym kosciylnym swiyntym Wniebowziyncia Przenojswiyntszyj Paniynki, kiere niy bolo telkim swiyntym przi kierym ludziska mieli by fraj lod roboty.
No, i terozki to, lod cegoch napocznol, lod Wniybowziyncio Przenojswiyntszyj Paniynki lebo Matki Boskij Ziylnyj. Te colkie wniybowziyncie jes cheba – tak godajom – nojstarszyjszym swiyntym maryjnym we colkim roku liturgicznym, liturgicznym kalyndorzu, kiere gabie piyrszych wiykow krzescijanstwa. Fajrowali to juz we Konstantynopolu kajsik we piontym wiyku. Roztomajcie sie tyz te swiynto mianowalo. Godali na tyn dziyn swiynto: Smiertki, Lodpoczniyncio, Przyjnscio, Zasniyncio i yntlich dziepiyro niyskorzij – Wniybowziyncio. We tym Konstantynopolu, we tym kosciyle wschodniym fajrowali ze colkim reszpektym Zasniyncie Przenojswiyntszyj Paniynki. Podanie tyz bolo to we Palestinie i we Syrii jesce za cysorza Maurycego. Niy ma sztamy, niy ma zgody, kaj te colkie wniybowziyncie bolo. Jedne zwazowajom, co to bolo we Jerozolimie, inksze juzas godajom, ize we Efezie. Jesce do polowiny VII wiyka loblajziyli te Zasniyncie aji i we Rzymie. Swiynto te, kiere zawdy ci trefialo piytnostygo siyrpiynia jesce za starego piyrwyj fajrowali nesci nikiej dziyn Matki Boskij Dozynkowyj, bo sfornie ze siedlokowym kalyndorzym godalo sie telko szykowno powiarka, ize: „Na Wniebowziyncie pokonczone zyncie”. Swiynto te tak na isto dziepiyro napoczlo lobowionzywac we colkim ichnim cysarstwie pod reskiyrowaniym tego cysorstwa bez Manuela Komnena kajsik kole 1143-1180 roka. Nale we tym dniu, lo kierym sam terozki rzondza, monej juz na lostatek dziesiontygo wiyka swiadomym bol zwyk pokropku ziylo polnygo, kwiotkow do kupy ze wszyjskimi olbstami ze sadow i lasow. A sam u nos napoczli te swiynto fajrowac tyz juz we jedynostym wiyku. Wandluje sie tyn zwyk lod nojprzodziyjszych krzescijanow podle jejich powiarkow, ize Apostoly, kiej lozewrzili grob Przenojswiyntszyj Paniynki niy znojdli jeji driny a ino byli we tym grobie ziyla i roztomajte kwiotki. I, nikiej godo staro polsko powiadaczka, „kazdy kwiatek wola, wez mnie do kosciola”. Na ta tyz mozno pamiontka wsiowe dziolchy, frele targajom dziyn skorzij wszyjskie ziyle, obiyli, kwiotki, olbsty i co tam jesce, coby je we te swiynto zawdy je przikludzic do kosciola. Sam tyz mi terozki gynal sztimujom telkie gryfne sztrofki Kazimiery Illakowiczowny do mszy maryjnyj na Matka Bosko Ziylno:

„Po co te wiazki i wianki
z miety, wrotyczu, rumianku?
Niesiemy je na znak holdu
Maryji Pannie przed oltarz.
Hyzop, lawenda, jalowiec?
Wszak to potrzebne chorobie?
Mamy je, chcemy dziewanna
Ucieszyc Maryje Panne
Niechaj to ksieza poswieca
Dzisiaj w ren dzien Wniebowziecia.
A te pszenice i jeczmien
Czy takze mamy poswiecic?
Proso tez i mak, i zyto
Na coraz wieksza obfitosc.
Na coz bob i rzodkiew zda sie
w niebie, na rajskim popasie?
Maryji z zyta korona,
nam – chleb zen upieczony.
Niechaj je ksieza swieca
Dzisiaj, w ten dzien Wniebowziecia.”

Wszyjskie ziyla i kwiotki dziolchy zbiyrali kole kosciolo, przi marowniach i przi bozych mynkach a pokropki byli przi roztomajtych swiyntach. Bo przeca ci te swiynto Matki Boskij Ziylnyj, to je druge po oktawie Bozygo Ciala, drugi telki dziyn we roku, kiej sie robi pokropki wszyjskigo co rosci sie na polach, we sadach i we lasach. Bol ci to nojpiyrwyjszy telki dziyn maryjny. I chocia bol telki stary, fajrowany lod na isto starego piyrwyj, to za komuny, we latach szejscdziesiontych te swiynto wykludziyli ze kalyndorza. Dziepiyro we tym loziymdziesiontym dziewiontym roku zbajstlowali je na swiynto panstwowe.
Mocka bolo tyz roztomajtych prziwykow jezli rozlajzi sie lo te wszyjskie ziyla tachane do pokropku. We jednych dziydzinach byli to (a niy wszyjskie miarkuja i poradza mianowac po naszymu) telkie nikiej: wloski Przenojswiyntszyj Paniynki znacy „traganek szerokolistny”, dzwonki Matki Boskij znacy swiyntojonskie ziyle, lobiezyswiot ( napoczyno kwisc gelbowo), trojesc, zabi skrzyki, bozy drzewko, rotyc, lubczyk (magiflanca), lyska ze lorzechym, rez, pakopie, lyn i fefermincka. Podle staropolskigo juzas zwyku to kozdymu umarlokowi do truly pod gowa wstyrkajom zdziebko tego poswiynconygo ziyla pod gowa. Juzas kajs indzij to te dziolchy krom ziylo polnygo (zawdy sniym do kupy bola bylica) dowali tyz do pokropku lyn, proso, rez, orkisz, jynczmiyn i lowies, i to zawdy nojgryfniyjsze klosko. Ziorka ze tego lobiyli sulo sie niyskorzij kiej szlo sie sioc na pole.
Przed kozdym swiyntym Wniebowziyncio Przenojswiyntszyj Paniynki wszyjskie dziolchy, frele, myjdle rychtowali ze lostanich kloskow zerzniyntych na zogonie srogie krance kiere sie mianowali „brogi”. Gryfnie tyz niyftorzi po roztomajtych dziydzinach mianowali te lostatnie kloska, te przigorsci zesiykanych na zogonie lobiyli. Joch uslyszol we downiyjszych leciech telkie ci tam miana: podpolymka, fonka, dziod, stary, bekart, baba, broda, pympek, koza lebo beks. Niy wszyjsko poradza zmiarkowac, pochytac nale, mi sie to festelnie zdo, mom to rod bo jesce i dozynkowe zabawy tyz mieli blank te same miana. I wiycie, zawdy telkie maluskie wantuchy roztomajtych polnych kwiotkow i ziylo (bylicy, merty, rozmaryjonu, kamelkow, hyzopu, dziywanny, maku, swiyntojonskigo ziylo telkigo krasikoniu, fefermicnki lebo lebiodki i dziyngielu, mieli swoji znaczyni, geldowali we colkim zywobyciu ludzi. Przi kozdyj przilezitosci plytli i dowali do pokropku sztralby i wionuszki. Zawdy byli wszandy tam, kaj trza bolo sie tropic, starac lo zaswiaty, lo gryfny urodzoj lebo lo darzyni we zdrowiu i we lobyjnsciu. Mogbych sam mocka lo tych wszyjskich ziylach berac, tela co to ani plac, ani czos na to. Styknie, co spomna sam jesce lo mercie (ta przeca wszyjskie samtyjsze ludzie pewnikiym miarkujom i cichtujom chnet we kozdyj chalupie). Merta, to znaczylo dziywictwo, modosc, plodnosc i mocka szczynscio we zywobyciu, nale tyz i smiyrc. I jakech to wyczytol kajsik we ksionzce, co merta dowali starozytne Greki i Rzymiany telkij bogini Afrodycie (Wenus). Juzas swiynty Hiyronim zwazowol na isto, ize merta jes srogim zimbolym, bo wonio nikiej Krystus (jak Krystus moge woniac, to jo juz niy poradza wypokopic?) a juzas ikszy swiynty, swiynty Grzegorz prawiol, co ta merta jes zimbolym cnoty, wstrzymiynzliwosci i zmiyrnosci cowieka. Naszo juzas ruta, to tyz ziyle festelnie lobrzyndowe, calbrowane i kuriyrowne, ize jes to – jak godajom mondroki – „wszechlek” i jes ci tyz telkim „amuletym” na wszyjskie loszkliwe calbrowanie. Bola tyz powiadaczka, ize „dziolcha rutka sieje” co tela znacolo, ize lona sie niy wydowo i bydzie samotno, telko staro panna. Bol i jes jesce dziurawiec, znacy swiyntojonskie ziyle (lebo dwonki Jana Krzciciela), kiery do dzisioj jesce jes medikamyntym na wszyjskie chorobska. Bocza jesce, ize za bajtli moja Starka styrkala nom ze bracikiym do dakli tyn dziurawiec, kiej nos targali zymbiska. I coby sam jesce niy pedziec, ze tym dniym Matki Boskij Zielnyj skuplowane som roztomajte powiadaczki choby ino ta:
„We Matki Boskij Ziylnyj kozdy depto ciylny (znacy najedzony).” Abo, jak to szkryflol juz kajsik jesce we drugij polowinie siedymnostygo wiyka Wespazjan Kochowski :
„Panie! Za co dziekowac Ci trzeba,
zes gebie mojej dal dostatek chleba.”
Skuli tego tyz, jakech sam juz mozno spomniol, dziyn Matki Boskij Ziylnyj bol dniym podziynki za wszyjsko i telkim dniym pontowanio do Jeji „sanktuariow”. Choby te, terozki na Jasno Gora do Czynstochowy. Trza ino bolo kiejsik, i to za starego piyrwyj, kiej sie rychtowalo do fajrowanio tego swiynta Wniybowziyncia Przenojswiyntszyj Paniynki, juz we swiyntego Wawrzynca (jo ci mom wtynczos gyburstak) dac pokropic maslo i miod. A wszyjsko to beztoz – jak to wyklodala telko jedna mondroczka Hanna Szymanderska – coby niyskorzi dowac wszyjskim we chalupie na telko kostproba ze powiarkom:
„Przez przyczyne swietego meczennika,
Chron Boze pszczolki od szkodnika”.
Niyskorzij to juz ino byli dozynki. Nale lo tym, to mozno bydzie kiejsik indzij, boch terozki, dzisioj tak by tak zech sie za tela monej lozgodol, lozbajerowol, pra?
Moge mi sam ftosik dzisioj przeciepnonc, izech spomniol przi napoczniynciu lo dwioch fajerach a berom ciyngiym ino lo jednym. Tak po prowdzie moga pedziec to ino tak : wszyjskie bez tyn lonski wtorek ( co jo godow wtorek? pora dni skorzij i jesce ze dwa dni niyskorzij) mieli juz polno rzic tych paradow, maszyrowanio, tego rajtowanio na koniach, tego spominanio tych colkich cudow na Wislom ; kiero by cowiek telewizjo lebo kiery radijok niy szkyrtnol, ino wojoki, wojoki, wojoki. Ludzie, jak my momy radzi (no, mozno niy my wszyjskie, nale te na wiyrchu) te szykowne mondury, te farbiste kapelki, te gryfne szyldowy ! I ciyngiym godko, godka lo bele czym, coby ino niy godac lo tym co tak na isto szteruje Polokow, coby sam u nos jesce szlo dlo ludzi zbajstlowac a niy ino snochwiac. Jesce my tak na richtik niy erbli tych hamerikonskich fligrow, jesce u nos niy ma za tela tych wywolanych „transzportyrow lopancyrzonych (pora cheba, nale jo sie na tym niy znom, bezmac bolo na tyj warszawski dyfiladzie) a juz jedyn ze tych cwilingrow juzas snochwiol iwela to tyz jesce te nasze szykowne, wysztiglowane wojoki erbnom coby byli jak przinolezi na telki srogi kraj we Ojropie nikiej naszo Polska. Erbnom, domy na to zlocioki ze naszych podatkow, coby my mogli juzas Hameryka kajsik na swiycie, kaj jech diosek i tyn Bush wykludzi, a kaj inksze ojropyjskie wojoki blank sie niy ryjom. A my ja ! I jakech to tak zdziebko, bo niy wszyjsko mogech szczimac, suchol to malusko a dakle by mi ufurgli na dyliny kiej napocznol fandzolic jedyn kapelonek. Tak ci sie lon fest lozfechtowol przi spominaniu tyj bitwy warszawskij, ize tuplikowol ci bol blank slosznie, co tyn „cud” przitrefiol sie nom INO skuli tego, ize ze tymi naszymi wojokoma lod tego Naczelnika bola „wiara” i byli TRZI kapelonki. To jo sie sam kca spytac, czamu telkich cudow niy bolo we postaniach, telkim na tyn prziklod styczniowym, listopadowym ? Czamu jejich niy bolo we trzidziestym dziewiontym roku a tym tuplym, kiej do nos tyn fusiasty Rus wlazowol do kupy ze tym drugim fusiastym Adolfym ? Ezli wtynczos ze wojokoma kapelonkow niy bolo, „wiary” mozno tyz niy bolo ? Przeca bezmac Poloki retli colko Ojropa, co tam Ojropa – colki swiat lod tyj „komony”. Ja, ja, colki swiat ! Somech to tyz we telewizyji uslyszol lod jednego mondroka, „antykomonisty”. Toz jo sie jesce roz pytom, czamu tego cudu niy bolo we tym styrdziestym szczwortym roku, kiej drugi roz tyn fusiasty Jozel ze Moskwy sam do nos sie wkarycol ? Nale tego sie pewnikiym lod tych naszyj angyjberow juz do lostatka mojigo zywobycio niy dowiym i – nikiej to godajom – chocia sie colkie juz moje zycie ucza, zolwizol gupi i cepiaty umrzitna, pra?
No, i to mozebne by bolo na dzisioj a berol nikiej we kozdo sobota

Ojgyn z Pniokow