Dziecka, Lojce i Starziki / na 16 wrzesnia 2006r
Ojgyn z Pniokow 15.09.2006

No, toz momy juz pola tego gryfnego miesionca. Dziecka sam u mie we tyj mojij „siedymnostce” niy dajom mi juz lod pol losmyj nynac. I niy godom sam lo telkim romraju, nikiej wszyjskie dziecka kole sia, cy to na placu, cy to na sztrece, cy to tyz na naszym szkolnym placu zawdy robiom, nale lo rycyniu na colki karpyntel. Wiycie, idzie sie chichrac na colki pychol, idzie we roztomajte gracki szpilowac, i zawdy przi tym musi byc (przi maluskich dzieckach, nale i tyz przi starszyjszych) srogie larmo. Nale, niy idzie drzic sie choby kogosik blank ze skory lobdziyrali ino dlo samygo lozdziyranio sie. A tak terozki to jes. Niyftore dziecka, fest loszkliwe dziecka poradzom tak sie drzic, ize niyftorym starzikom we mojij chalpie sie zdo, co to fojerwera lebo retong na bucku jedzie i ino idzie czuc telkie: iaa, iaa, iaa ... Nale, zawdy dziecka zawodzali zmierzlym starym knakrom i tak juz cheba na zawdy lostanie. Ino, co jo terozki nojsomprzod musza cosik pedziec za naszym Tadeuszem Boyem-Zelenskim:
„Kiej sie cowiek robi starszyjszy,
Wszyjsko w niym po deczku parszywieje;
Mo tyz rod i pokoj miyly,
Doczko, podwiyl blank niy wylysiyje.”
Niy gorszcie sie, co jo to na naszo godka przetuplikowol, nale som i telkie moje kamraty, kiere i Mickiewicza lebo Slowackigo kcom na naszo godka przelonacyc tela, co jo bych sie na to na isto niy lopowozol. I, pokiel co – napoczynomy lod dziecek. Jak zech sam pedziol, momy juz chnet dwa tydnie kiej dziecka tyrtajom do jejich panagiertychowskich szuli. Jakosik tego szczwortego niy poradziolech spokopic po jakiymu dyrechtor mojij „siedymnostki” chnet ino som wiskol do tego cedzitka (rechtory niy za tela a dziecka blank nic) nasze „Jeszcze Polska nie zginela ...” i to niy we tyj nowyj modzie (godom ino lo Edycie Gorniak a niy lo tym, co Wy wiycie a jo miarkuja). Dziepiyro niyskorzij zwiedziolech sie, co to som pon minister, som loswiatowy Rosynant przikozol to wszyjskim dyrechtorom we telkim szykownym listecku, kiery niyftorzi hangnyli na hufnoglu kajsik we szulowym hazliku. A dziecka zolwizol swoji poradziyli spomiarkowac i chichrali sie choby nojynte. I terozki sam spomnialo mie jesce cosik gryfnego, cosik tyz ze wiskaniym skuplowanygo, zdziebko ze gryfnyj spiywki, kiero kiejsik spiywali we polskim fylmie, telko placowo spiywka, lo kieryj zodyn niy miarkuje fto ci jom naszkryflol ani fto melodyjo do nij dol:
„Dnia pierwszego wrzesnia roku pamietnego,
Wrog napadl na Polske z kraju sasiedniego.”
tela, co ze tyj spiywki jes ino napoczniyncie a dalszij, a niyskorzij to, co terozki spiywajom dziecka elwrow sam u nos we Chorzowie, sam u mie na Pniokach, tym kierym sie i lojcom i dzieckom ta naszo Polska blank niy wydarzila:
„We szczwortygo wrzysnia, roku pamiyntnego,
Wloz Giertych w ta szula, choby w folwark jego!”.
I ta spiywka tyz pewnikiym dziecka bydom boczyc a i Wy tyz jom na isto lod terozki spamiyntocie, prowda? I coby bolo blank klar, to lojciec ze jejigo synkiym wiskali ta spiywka a na zolu, mieli ci srogi i stary hut, do kierego sciubiyli to, co jejim tam ludzie – niyftore ino ludzie – wciepowali.
Nale, kiej my som przi dzieckach to kciolech sam zdziebko wiyncyj polozprawiac lo dzieckach, lojcach i na lostatek lo starzikach bo przeca we telkij raji pyndaluje kozdy cowiek bez te zywobycie sam na tym – bezmac – nojgryfniyjszym ze swiatow. Nojprzodzij lo dzieckach. Za pieronym starego piyrwyj to, ize ludzie mieli dziecka mialo ci jakisik cwek. Dziecka, wiela by jejich niy bolo we chalupie, zarobiali, przismycyli geltak do chalupy. I cy to byli pijondze, cy to bol jakisik towor, cy ino loporzondzali gadzina, zawdy mocka dlo familiji zrobiyli coby ta familijo miala sie jak nojlepszij. Przeca na wszyjskich dziydzinach to juz szejscio-siydmiolytnie bajtle deptali po woda do rzyki, do studnie, doglondali gadziny a juzas we tych czasach, kiej napoczla sie ta colko „rewolucjo przemyslowo” szli juz do roboty we werkach i na grubach. Kiej ino zdziebecko podrosli, byli chnet ino jednym telkim zdrzodlym utrzimanio dlo lojcow, kierym sie darzilo dociongnonc do lot, zwiekowac. Ze dzisiyjszych dziecek juz terozki niy ma zodnyj przidajnosci. Niy ino, ize niy dociepujom zodnygo geldu, ani ceskigo do familijnych pijyndzy, niy zarobiajom na swoji jodlo, na kust nale jesce poradzom bez colkie tydnie i lata brzonkac sie i bizygowac we szuli i przejodac pijondze colkij familiji i na isto przikludzac do biydy colka ta familijo. Niyskorzij jesce skuli roztomajtych borgow sztudynckich dalszij sciongajom grace po pijondze starych lojcow. Miast to lojcow spomogac na stare lata, na jejich pynzyjach same wiela sie ino do wytargajom ze jejich portmanejow, bo bezmac sie to jejim przinolezi. I dejcie terozki pozor na telki fal! Razinku wtynczos, kiej dziecka nojwiyncyj geldujom i kiej som tak na isto niyschopne, niyprzidajne – som ci corozki barzij przone, flyjgowane i lojce nojbarzij sie lo nie tropiom. Dziecka som dzisioj richticznym nablym colkigo swiata a lojce sie doskwiyrajom lo nie cobym sie jejim nic telkigo, zlygo niy przitrefiylo i to lod spikoli, szkolorzy aze do sztudyntow i ciyngiym sie jejim masci, dowo corozki lepszyjsze gyszynki a lone poradzom sie ino corozki barzij we zywobyciu roztopiyrzac i blank ci skuli tego niy majom zocy, niy majom we reszpekcie lojcow. Coby sam niy pedziec dziecka som terozki nojwazniyjsze we familiji, na placu, we szuli i kaj tam jesce choby byli niy wiym jak rozwiydzione, choby byli bali i nojwiynksze rozdyntki. Bo to jes jesce tak: kiejsik, kiej lojce mieli bali i po piytnoscie dziecek, kozde jedne niy bolo wtynczos tela we wercie; jedne zemrzilo, druge sie juzas uplonclo, i tak to sie kulalo. Terozki, kiej poranoscie lot po zyniacce uploncnie sie jedne lebo nojwiyncyj dwa dziecka, to kozde jes juz ci terozki blank nojwazniyjsze chocia niy nasporzi do chalupy blank nicego ino mocka lostudy, kiero majom jesce drugdy i somsiody.
Niyftore to jesce tuplikujom to wszyjsko tym, co to jes po tych naszych dwioch wojnach, kiej ze wszyjskim bolo knap a dzisiyjsze styrdziysto- lebo i te piyncdziesiynciolotki, kiere kiejsik mieli biyda i we familijach na mocka rzecy niy nastyklo, kcom terozki swojim dzieckom lebo wnukom zdziebko niyba uwrzic, coby ino niy mieli tak niyhersko nikiej loni. Nale, mozno tego by sam styklo boch przeca niy jes zodyn ucony i ino godom lo tym co naobkolo poradza i ujzdrzic, i spokopic. No, i coby bolo i deczko szpasownie to jesce cosik lo dzieckach, nale mozno wicnego.
Dziecka ze mojij „siedymnostki” podeptali do piyrszyj spowiydzi. Jedyn ze tych bajtli godo we suchetnicy kapelonkowi:
– A my to bez lato szpluchtali sie we rybnioku, we telkim sublu blank sago, bez zodnygo przilodziynio.
– Niy godej, a byli tam tyz sfami jakiesik dziolszki, ja?
– Wiedzom loni ksiynzoszku jo to tak po prowdzie niy wiym, bo byli my blank wszyjskie seblecone i niy szlo tego wylonacyc.
Jakech sam juz kiejsik rzondziol to terozki kiej chopowi piznie juz wiyncyj nizli piyncdziesiont lot, locuci sie z ranca i ... blank nic go niy boli, to pewnikiym juz mu sie zemrzilo. Jo jesce deptom po tym gryfnym naszym swiycie tela, co mie ino mory bierom na te cmiylowate, iptowate reskiyrowanie tom naszom Polskom. Nojbarzij to mie alfryjguje te colkie przeciepowanie jedyn-drugimu wszyjskigo co nojgorszyjsze i te colkie niyprzidajne bajstlowanie kole tyj „sluzby zdrowio”. Tam kaj jesce niy wszyjskie swoji grace wrajzowali idzie lobstoc, nale kajniykaj to juz lepszij kozac sie zakludzic zarozki na kiyrhof nizli sie przklechtac kajsik do tego lazarytu. Jo to pewnikiym miol szczysny fal lo kierym kciolbych sam Wom lopedziec. Kiej mozno miarkujecie we czyrwiyniu niy bolo mie ze dwa tydnie we naszym radijoku. A wszyjsko to skuli tego coch bol festelnie niymocny. Napoczlo sie to folglowato. Tak jakosik z ranca – nikiej to mom we zwyku – poszolech sie na sznapsa i na piwo do Pyjtra, tela co mi jakosik tak dziwocnie ze flapy slimtalo. Nale, blank zech na to niy zwazowol inoch podeptol kajech ci sie nasztymowol. Wlozech szykownie, gryfnie wszyjskim pedziol szczynsc Boze i podlazuja sie polekusku do szynkwasu, lobsztalowolech coch miol lobsztalowac i ino cosik mi sie zdalo, co wszyjskie tak jakosik inakszij na mie sie gawcom. Gospodzki dol coch lobsztalowol, nale tak blank po cichusku pyto sie mie:
– Panie Ojgyn, a niy mocie to juz dzisioj za tela, niy szlukliscie to juz mozno kaj indzij, niy ?
– Niy, a czamy, a po jakiymu sie mie pytocie?
– Ano, bo tak jakosik wom sie lynzyk motlo, godocie tak choby festelnie naprany, chobyscie mieli juz fest pod myckom.
Nicech niy lodpedziol, hybnolech to co mi gospodzki nalol i rod niy rod pokwanckolech sie do chalupy. Nale som miarkuja, ize symnom jes cosik niyrichtik. Zaklechtolech sie na tyj moj trzeci sztok i kuknolech we antryju do zdrzadla. I cosik mi sie pieronym ta moja fresa niy zdala. A skuli tego coch miol za godzina byc we naszym lazarycie na telkij „gimnastyce” na telkim lycznicym turnowaniu musiolech cosik ze sia zrobic. Ze gymby mi sie slimto, lewo zajta fresy jakosik sklupialo ... eee cosik sam jes niy do porzondku. Biera za suchowka i glingom w te pyndy do mojij Elzy – lona tam jesce robi – ize mo pedziec tym gryfnym frelom, kiere mie tam we tym lazarycie na „Karolce” turnowali, co jo dzisioj niy przijnda bo cosik mi jes niyhersko, cosik mi doskwiyro. Kiej mie ino moja Hazbiytka uslyszala godo ci zarozki do jednego jeji tam dochtora – jo to slysza, bo festelnie sie alfryjgowala – co jeji chop lo jedynostyj przed poledniym jes ci festelnie naprany, nawalony jak bela. Tyn dochtor (mondry chop) wzion tyn hyrer lod mojij staryj i som kciol symnom pogodac. Kiejech sie ino lozwol to lon nic ino kozol sie zarozki mi loblykac a mojij Elzie ino rzyknol, ize zarozki po mie jadom altokiym, coby mie po gibku przikludzic do lazarytu. Lon sie ino kapnol, co to bolo napoczniyncie telkigo – jak to mondroki godajom – „udaru mozgu”. Jak pedzieli, tak zrobiyli i za pora minutek byli po mie. Gibym mie zawiyzli do tego lazarytu, tam juz na mie doczkali i zarozki mi dali jedna srogo szprica i drugo wetkali mi do zyly we gracy. Takigo ci mie jesce warcij, pierzinym – nale juz retongiym – zakludziyli do inkszego lazarytu kaj bol wywolany „neurologicny” loddziol. Tam mie zarozki wrajziyli do telkigo dingsa we kierym mi colko palica lobadali. Kiejby niy to, ize kalupym to wszyjsko symnom poszlo, to mozno bych sam juz terozki niy rzondziol. Bo przeca na isto mocka wszyjskigo przi kozdyj niymocy stoji lo to, coby jak nojgibcij tego niymocnygo zalopatrzic we wszyjsko co mu potrza. A to juz przinolezi richticznym dochtorom i flyjgerom. I na telkich jo ci razinku trefiol. Jo miarkuja, ize niy wszyjskie som tak szczysne, niy kozdy trefi na tych nojlepszyjszych dochtorow. Nale jo bych sam niy kciol terozki wajac, bo pewnikiym tyz i to bol cufal, co mie tam we tym lazarycie na „Karolce” we Chorzowie wszyjskie znajom, boch ci sie tam trzidziysci pora lot tymu nazod lozyniol. Ja, tamech sie lozyniol, bo moja Elza miyszkala ci tam miyndzy klosztornymi pannoma, telkimi szwestrami we habitach. Bez te lata tyz ciyngiym zech sie tam we tym lazarycie przetwiyrol, ize bali i te mode dochtory i flyjgery mieli mie juz polno rzic i kcieli zbajstlowac wszyjsko jak przinolezi cobych ino patrzol sie jejim ze slypiow stracic. I sam ci blank bez cufal spomniol mi sie jedyn fal skuplowany ze dochtoroma, jesce za tyj – bezmac – loszkliwyj „komuny’. Jakech jesce bakol na „morganie” we werku we Hucie „Kosciuszko” miolech ci tam kamrata Jolzla, kiery kiej ino zdziebko sie naprol (a bolo to jakiesik trzi-styry razy we miesioncu) deptol zarozki do jednygo naszygo werkowego blank starego dochtora (miana niy byda godol, bo juz pewnikiym umrzitnol). Tyn dochtor robiol ino na scwierc „etatu” i beztoz tyz trza sie bolo z ranca festelnie uwijac coby sie u niygo rewiyr zaklepac, spatrzec i bomela zalonacyc. Prziszol ci tyz kiejsik z ranca nasz Jolzel i tak ci razinku klaplo co tyn dochtor miol jesce ino dwioch do lobadanio. Wiela lon tam niy lobadol, bo pewnikiym miarkowol po co tyz te wszyjskie lochyntole do niygo przilazujom i kiej juz prziszlo dran na Jolzla kozol mu sie seblyc do saga i legnonc na tyj ichnij zofie. Bez tyn czos tyn nasz stary dochtor zawar ta izba i poszol sie do telkigo mlycnego baru na prociw werku na sniodanie. Niy bolo go jakiesik trzi scwierci godziny i Jolzel napocznol na tyj zofie nynac; bol przeca fest wczorejszy. Kiej sie ino locuciol i kapnol sie, co jes blank sagi i to jesce we telkij izbie posztrajchowanyj na biolo, ze biolymi forchangami naobkolo napocznol ci wrzescec i ciepac sie choby sagi we pokrziwach (he,he – bol sagi !):
– Ludzie! Za co zescie mie sam zawarli? Przeca jo juz jes trzyzby, jo ino prziszol po rewiyr ! A wy mie sam do izby wytrzyzbiyn zescie zakludziyli i zawarli na fest, na styry spusty!
Niyskorzij bezmac juz do tego dochtora niy przilazowol, bo ciyngiym mu sie zdalo, ize go juzas kajsik za sztrofa zawrzom.
A terozki mozno cosik lo starzikach, lo tych wszyjskich ludziach, kierzy juz swoji zwiekowali a ciyngiym – mozno ino na utropa dlo modziokow – jesce po tym niy nojgryfniyjszym swiecie pyndalujom. Godo sie, co te nasze zywobycie ciyngiym jes corozki dugsze. Mozno i ja tela, co niy nasze zywobycie jes corozki dugsze ino ta naszo „starosc”, nasze juz blank zwiekowane lata sie losciongli. I tyn czos jes corozki dugszy, kiej lojcom lebo starzikom potrza juz terozki flyjgi – srogich juz i lodchowanych na ludzi – jejich dziecek. A te, mozno juz niy modzioki, nale telke styrdziysci, styrdziysci piync lot stare dziecka ledwa chyciyli zdziebko luftu po lodchowaniy swojich dziecek ( a wnukow tych staroszkow) majom jeszcze srogszo utropa, i to mozno na duge, duge lata. To som jejich lojce. Bo – jakech sam juz pedziol – to niy nasze zywobycie jes corozki dugszyjsze ino te nasze stare lata. Bo dlo tych starych, zwiekowanych ludzi, to niy zawdy jes dlo nich gryfny czos, to ci barzij corozki ciynzyjsze chorobska, corozki wiynkszyjszo niymoc. To ta corozki dugszo starosc a niy dugszejsze zywobycie. I juzas „pampersy”, noce bez sniku i stropiynie, jankor i mierzionczka lo tych, kierzy muszom miec ta flyjga lod swojich dziecek. Lebo te dioseckie, festne „wyrzuty sumiynio” skuli tego, co sie swojich lojcow loddowo do altyshajmu pod storanie inkszych, cudzych ludzi. To tyz telkie chorobska nikiej tyn loszkliwy „rak”, to tyz „alzheimer” lebo inkszy „parkinson”. To przeca psinco prowda, co telki szejscdziesiont lot stary chop lebo baba som jesce blank wizgyrne, blank mode – nikiej to we tych wszyjskich babskich cajtongach pokazywajom – a ino za starego piyrwyj byli to doimyntne starki i staroszki. Wiycie, ize sam u nos we Polsce iber jednygo milijona jes tych, kierym pizlo juz loziymdziesiont lot? I bydzie jejich bez te prziszle lata jesce mocka wiyncyj. Wiyncyj tych, kierzy juz niy poradzom same zadeptac do hazlika, kiere sie same niy loszpluchtajom, kiere som poskryncane bez te ci dioseckie „paralize” i rojmatyki, lebo dyrgotajom nikiej te wszyjskie „parkinsony” i „alzheimery”. Nale, same to mogecie u sia, kole sia, we familoku, na siyni, we swojij familiji uwidziec. Tela, co podwiyl to niy jes u nos ino u somsioda, to zodyn sie tym niy tropi. Kozdymu sie zdo, ize bydzie zawdy mody i gryfny a chorobska bydom ino kaj indzij. To jes przecamc blank niyprowda, to jes ino cyganiynie samego sia. Kiejsik za fest starego piyrwyj bol ci jesce telki wycug dlo lojcow i wszyjskie festelnie lo to stoli. Drugda bol to ino talyrz jakisik chlipki i stary prykol we komorze. I to tyz nie bez tela lot coby ci to zetrwalo terozki. A terozki trza sie niyftorym tropic i poradziesiont lot, ciyngiym tropic i sie uzyrac, choby sie lojcom choby niy wiym jak fest przolo i mialo sie rod.
I sam terozki idzie wciepnonc gryfne i mondre sztrofki, na isto telkie lod syrca, kiere kiejsik bol naszkryflol Adam Naruszewicz:

„Godzina pcha godzine, dzien dnia w kark potraca,
Tydzien tygodnia sciga, a miesiac miesiaca.
Lecz i po nocy czarnej dzien koleja chodzi,
I ksiezyc przytepione rogiznowu mlodzi;
I po zimie przysc znowu kwiatoplodnej wiosnie,
I po drzewie opadly znowu lisc urosnie; (...)
Lecz nam, kiedy raz slonce starosci zapadlo,
Nie przyda nic do twarzy misterne zwierciadlo;
Ani cofnie czas nazad z niesciglej pogoni
Upierzonych lotnymi godzinami koni.”

Wiycie! Ftosik mondry pedziol ci kiejsik juz downo co tyn nasz Ponboczek zbajstlowol tyn swiatek gryfnie i sztramsko tela, co Jejimu sie ino ino blank niy wydarzila ta STAROS , pra? Nale, jak miol miarkowac cosik lo starosci kiej Go ci jejigo Lojciec napytol juz do sia, skoro ino mu pizlo dziepiyro trzidziysci trzi lata ? I sam jesce na lostatek gynal sztimuje jedna gryfno sztrofka naszego Majstra ze Czarnolasu Jana Kochanowskiego:
„Biedna starosci, wszysce cie zadamy,
A kiedy przydziesz, to zas narzekamy.”
Wiym, co te dzisiyjsze moje bojcynie bolo zdziebko jankorne, nale moga pedziec ino tela, co na prziszlo sobota bydzie barzij szpasownie. A dzisioj berol, deczko jamrowol nikiej we kozdo sobota

Ojgyn z Pniokow