Barborka 2006
Ojgyn z Pniokow 04.12.2006

No, toz momy dzisioj gryfny fajer, swiyntyj Barbary abo – nikiej to richticzne Slonzoki godajom – „BARBORKA”. Wiycie, sam u nos, samtyjesze ludzie majom tak na isto dwa telkie fajery: swiyntego Florijana i swiyntyj Barbary. I colki rok jes beztoz posztiklowany na dwie tajle. Na wiesna, we moju to jes „Dziyn Hutnika” – znacy swiyntego Florka, a na podzim, niyskorny podzim razinku we grudniu jes ci „Dziyn Gornika” – znacy „Barborka”. Bo tak po prowdzie, to kiej sie tak cowiek napocznie kukac naobkolo to lod Myslowic bez Katowice, Siymianowice, Chorzow, Byton, Swiyntochlowice, Ruda Slonsko, Zobrze i aze do Gliwic, wszandy jes i pora werkow, i pora grubow. Juzcic terozki to juz mozno niy we wszyjskich tych miastach jes to prawie (a i wyboczcie mi te, kierych zech sam terozki dzisioj niy wyczytol), bo niyftore werki i mocka grubow juz pozawiyrali. Nale, jakech pedziol momy dzisioj tyn gryfny i zwykowy fajer: „Barborka”, tela, co bydzie to dzisioj niy richticzny fajer telki, kiery sie jesce bez pora miesincy niyskorzij spominalo, nale telki barzij jankorny skuli tyj rudzkij tragedyji, skiz tego, ize berkmony niy poradziyliby terozki fajrowac na colki karpyntel poranoscie dni po tym, kiej jejich kamratow zatrzaslo tam na dole we „Halymbie” i ze kieryj to gruby tych grubiorzy ze Jich lostatnij szychty wykludziyli na wiyrch na marach i we miechach. I Wiycie, tak mi sie to sam wszyjsko gynal skuplowalo. Bo niy lza dzisioj za tela szpasowac, bo niy idzie fajrowac ze srogom muzykom, i to niy ino skuli tego, coch dzisioj przodzij sam rzondziol, ino ze telkich tyz starodownych powiarek, legyndow a co jo to tyz zarozki wyekleruja. Dejcie pozor na telko gryfno sztrofka (blank niy miarkuja cyjo lona jes):
Hej Barborko, szkowrozno cero
Skarbniku i ty Damo Biolo
Niech sie wroci szykowne swiynto
Niech sie raduje Polska colko.
Bo Barborka juz lod pieronym starego piyrwyj bola patronkom noglygo zemrzicio.
Bola swiynto Barborka szwarnom i galantnom dziolchom, kieryj Jeji fest zabrany lojciec uchlastnol bardom gowa skuli tego, co Lona dala sie lokrzcic i napoczla byc krzescijankom. Nalonczos we tego Jeji lojca, Dioskura ze Heliopolis pieron ze jasnygo niyba szczelol, prasknol. Tyn Jeji patronat, ta Jeji flyjga – festelnie istno – nie miarkuje sie ino do grubow. Bo jes ci Lona wywolanom patronkom tych, kierym sie scigo znacy patronkom dobryj smiyrci. A, ize coroz to mynij flyjguje sie te berkmonowskie stare zwyki, idzie sam pedziec, co depto pomalusku umrzitniyncie tych wszyjskich szykownych murckowskich prziwykow. Ezli to jes dobro smiyrc. Werci sie zdziebko lo tym pomedikowac, kapeczka ci poslynczec.
No, toz mozno terozki malowiela jo byda rzondziol lo tych berkmonowskich zwykach lo tym, co tyz sie zawdy we ta „Barborka” sam u nos na Slonsku dziolo. Slonzok-grubiorz bakol kozdydniowo po dwanoscie godzin, i to piontek-swiontek i niydziela a do swojij gruby musiol drugdy deptac i poranoscie kilomyjtrow. Kozdy snich sztram wierzol, ize kiej rzykol na cechownii przodzij sjechanio na dol, niy trefi ci go tam na tym szpongu, tam na przodku zodyn niyszczysny fal, a Barborka bydzie nad niygo wachowac i dowac na niygo i kamratow pozor. Po fajrancie juzas tyz niy zaboczol podziynkowac tyj swojij Patronce za lopiyka tam na dole i za Jeji flyjga nad jejigo colkom familijom na wiyrchu.
We „Barborka” z ranca we miastach kaj byli gruby, po zidlongach, po kolonijach familokow kaj miyszkali w kupie grubeloki, hajery, berkmony, hawiyrze – i jak by tam jejich jesce niy mianowac – maszyrowali dmuchocze, colkie damfkapele ze lyskajoncymi, wyglancowanymi trompyjtami i we paradnych mondurach, godnych pufjakach, coby skrzikowac, swolywac wszyjskich berkmonow na jejich gruby. Kiej sie juz wszyjskie do kupy poskludzali – tyz we paradnych mondurach – we berkmonkach ze cornymi i farbistymi fyjderpuszoma na gowie, ze bardami (te ino, kiere je juz erbli) kroczali do nojblizszyjszygo kosciola – a byli koscioly pod wezwaniym swiyntyj Barbary, nikiej we Chorzowie – na mszo „barborkowo” a niyskorzij, juz po tyj srogi mszy ze asistom tompali nazod na gruba lebo do jakigosik ze jejich „Domow Kultury”, kaj bol dlo wszyjskich szumny lobiod. Po tych colkich blank „loficijalnych” paradach wszyjskich wrotnych juz berkmonow we jejich chalupach witali mamulki, babeczki i dziecka. Rest tego dnia to juz bolo we familijach, kaj lojciec-hajer czul sie istom gowom rodziny, kaj tymu lojcu-berkmonowi bedinowali we wszyjskim: mamulki, babeczki i gryfnie na tyn dziyn wysztiglowane, usuchliwe dziecka. I, abo bol juzas tyn richticzny slonski lobiod ze roladom, ze cornymi abo biolymi kloskoma i modrom kapustom, abo jakiesik jesce inksze jodlo ze kurziny (ze pilika, pulta, hyndyka), ze mycoka lebo lowiynziny, abo tyz jesce i telki gryfny, warzony sam ino u nos na Slonsku, lod blank starego piyrwyj bez nasze jesce starecki, „berkmonowski gorczek”. No, i – jak zawdy – pora flaszecek piwa abo i cosik lostrzyjszygo, choby telko naszo, slonsko „warzonka” na miodzie lebo na szpricie ze korzynioma. A dowalo sie jom we kamionkowych pioczkach na gorko. No, a na som lostatek jesce roztomajte zorty slonskigo kolocza ze posypkom, kyjzykuchyn lebo jakiesik koloczki, kiere rychtowali do kupy mamulki ze cerami lebo niywiostkami.
Zawdy tyz jesce skorzij „Barborki” abo zarozki po barborkowym fajerze na kozdyj grubie bajstlowali telkie „karczmy piwne”, kaj trefiali sie mode grubeloki, cypy ze swojimi sztajgrami, hajerami abo i bachmistrzoma. Byli to gryfne, fest szpasowne i blank niypostne trefy ze skokaniym bez skorka, kaj niyftorym modym hajerom szlo przipnonc nadbytnie knefle na kraglu tyj pufjaki – nowym halerom. Znodech kajsik we tym internycie, ize bajstlowalo sie „babskie combry”. Nale, to niy jes prowda, to ino bez lostatnie lata babom sie ubzdalo. Bo „babskie combry” sam u nos byli zawdy ino na fajrant faszingu, na miynsopust. Juzas na berkmonowskich „karczmach piwnych” babow blank niy bolo (no, cheba ino do bedinowanio przi stole) chocia, bez lostatnie lata i to sie zdziebko zwekslowalo.
Natynczos, na te „barborki” – bo przeca to juz bolo po piyrszyj jagwiyntowyj niydzieli – nasz biskup abo i arcybiskup dowol wszyjskim hajerom przi jejich swiyncie dyspynza na wszyjskie jejich uciychy. Fajer na tyj piwnyj karczmie napoczynol sie prziwitaniym zwykowym „Szczynsc Boze” napytanych byzuchantow i lodspiywaniym „Hymnu gorniczygo”. Niyskorzij juzas to ci bolo suchanie bojcynio starych berkmonow, wiskanie roztomajtych naszych, slonskich, grubelackich spiywek, lozprawianie naszych slonskich wicow, bajstlowanie roztomajtych szpasow i sztychanie, i doskwiyranie modziokom abo grubowym zawalacom i ciucmokom. Wszyjsko to juzcic festnie podlywalo sie zajdlami, kufami abo i tuplokami piwa, gorzoleckom, coby te jodlo, fetowne jodlo zodnymu niy zaszklodziylo. A bolo tego jodla bogato, mocka, i co tyz tam na tych biolych i fest wyszkrobionych tisztuchach niy bolo? Gryfne ajsbajny, i to telkie sroge coby kostyry za lokno wystowali, ze krzonym abo mosztrichym, slonski wuszt na gorko, krupnioki i zymloki skwarzone ze cwiblym i knoblochym.
I tak bolo mozno i do lonskigo roku. Dzisioj juz tego niy bydzie. Niy bydzie telkich szumnych fajerow, niy bydzie tyj srogij uciychy nikiej piyrwyj ... bydzie zdziebko inakszij. Bo niy lza, niy godzi sie dzisioj szpasownie fajrowac, kiej dziepiyro co pochowali kamratow ze „Halymby”.
Rzondziolech sam przodzij lo tym colkim doskwiyraniu i sztychaniu roztomajtych zawalacow, gramulow i grubowych mamlasow. I tu mi sie spomniol telki fal. Sztajger pado do jednygo zgniylucha i telkigo grubeloka-smierdzirobotki:
– Suchej ino Bercik ty gizdzie diosecki. Ciebie to kiejsik musialo trefic przi robocie jakiesik pieronsko srogie niyszczynsci, prowda?
– A po jakiymu tak miarkujecie panie sztajger?
– Abo zawdy przed robotom we cechowni, pokiel niy sjadymy na dol we locach mosz telki pieronowy strach !
Nale, tyz porzond nom sam na Gorny Slonsk, za tego iglatego Eda wciepowali ciyngiym goroli za dyrechtorow. I kiejsik telkigo nowygo dyrechtora kajsik ze gor, kiery miol byc u nos na „Grofce”, loprowodzol jedyn sztajger po Chorzowie. Byli i we werku, byli i na jednyj grubie, na drugij, we panaziyntkowym Parku Kultury i na lostatek przikludziyli sie do kupy na telko naszo „karczma piwno”. Tyn Gorol, tyn nowy swiyzy dyrechtor tak ci sie zwyrto, tyrpie sie i fomluje, i myndzi aze wybulkol:
– Wiycie, panie Gogolin. Tu u wos jes fajnie nale u nos, jest lo wiela, wiela, mocka gryfnij.
– Po jakiymu – pyto sie berkmon – co Wom sie tu u nos niy zdo.
– Ano, bo my momy telkie wielgachne gory i tela.
– Bogac tam gory, tyz mi mecyje. My tyz tu mieli gory nale kozali my je wyglajchowac do jednakigo. Bo u nos w Chorzowie zawdy musi byc ordnung i porzondek. Wiedzom loni ?
Kcialo by sie sam jesce wiyncyj poberac, poklycic i poszpasowac nale niy lza, niy zdo sie I tak sie miarkuja, co wszyjski przi tych barborkowych mszach loswiyciyli tyz chocia jedna swiycka za tych, kierzy juz na nos sam z wiyrchu filujom.
No, toz „Szczyns Boze” wszyjskim berkmonom przi jejich swiyncie !!!

Ojgyn z Pniokow