Trzech KROLI / na 06 stycznia 2007r
Ojgyn z Pniokow 06.01.2007

No, toz momy juz po Zilwestrowym kasprowaniu, po praskaniu, szczylaniu tymi roztomajtymi – i to bez pora godzin – lojtugloma i inkszymi placpatronami. Tela, co zdziebko jakosik we tyn Zilwester popsniyla sie naszo lalna a to skuli tego, ize bez colki dziyn siompiolo i bola chlapaka. Nale Zilwester bol, ludzie sie – nikiej to terozki jes we modzie – trefiali na rynku chnet kozdygo miasta. Bajstlowali ci tam roztomajte muzyki, tancowaczki i wszyjskie sie gryfnie amizyrowali tyz na bele jakich haldamaszach. Nale, tak by tak mocka ludzi zatyl blank niy wylazowalo ze chalupow ino gryfnie ze lampusym tego szalmwajnu i ze konfektami na terince siedlo sie na zofie i kukali wszyjskie na ta naszo telewizyjo, kiero ci pokazowala sztyjc jak to tyz inksze poradzom fajrowac tego szykownego Zilwestra. Malo kiery miarkuje nale, ize fajrowanie Zilwestra wandluje sie ze 999 roka, kiej papiyzym bol telki srogi Sylwester II i kiej ludzie wylynknione ludzie kcieli doczkac konca tego jejich swiata, co bezmac przepedziala telko wywolano planeciora, „wieszczka” Sybilla. Mialo byc szlus ze tym swiatym po piyrszym tysionclyciu. Nic sie niy stalo tela, co jo niy miarkuja po jakiymu te ludzie medikowali, ize to mo byc gynal ze tego 999 roka na rok tysiyncny, kiej wedle matymatyki piyrsze tysionlycie mo swoj fajrant gynal we tysiyncznym roku a niy rok skorzij. Nale, mozno jo deptol do inkszych szuli bo i sam u nos pora lot tymu nazod we Zilwestra 1999 roka wszyjskie fajrowali, wszandy tak bolo naszkryflane co to jes srogi fajer pod mianym „Zilwester-2000” i wlazowanie we trzecie tysionlycie. I tak ci mi sie straciol, zapodziol wtynczos jedyn gryfny rocek. Trza jesce sam dopedziec, co u nos, sam na Slonsku (i we colkij Polsce) napoczli fajrowac Zilwestra dziepiyro kajsik we XIX wiyku i to wteda ino te pijynzne, te festelnie zabrane we srogich miastach tyn Zilwester fajrowali.
A dzisioj jes Trzech Kroli. Jesce za pieronym starego piyrwyj lodwieczerz tego swiynta Trzech Kroli mianowali inakszij bo: „szczodry dziyn”. A skorzij tego dnia bol jesce „szczodry wieczor”, kiery bol lostatni, na kierym bol juz szlus ze wszyjskimi „dajnymi lodwieczerzami” a kiere zetrwali lod samych Godow aze do tych Trzech Kroli. I to wszyjsko bolo skuli tego, ize jes to dziyn we kierym bezmac te Trzech Kroli dowali naszymu Dzieciontyczku darki, gyszynki. Wteda tyz bez te colkie „dajne dni” niy godziylo sie nic procnego robic a i nasze jesce Starecki godali telkie powiarka:
„Lod Godow do Nowygo Roku, siedz przondko ino do cmoka, a lod Nowego Roka do Trzech Kroli – aze do samiuskij wieczerzy”.
Ze tymi krolami skuplowane som i inksze jesce roztomajte gyszichtow i szykowne powiarki, kiere jesce nasze Starecki berali:
„Na Trzech Kroli klara swiyci, wiesna gibko do nos leci.”
„Trzej Krolowie wije ciszom i krziziki na dzwiach piszom.”
Tyn dziyn Trzech Kroli jes srogim swiyntym „Objawienia Boga” swiatu bez Grekow mianowanym „Epifaneja” a fajrowany jes juz lod trzecigo wiyku. Tradycjo krzescijansko godo, co to byli trzi „medrce” ze Wschodu (ze Indiow, Persji i ze Arabii) magiki, kapelonki „zaratustrianskij” religii, astrologi i we Bibliji blank niy ma jejich miana. Dziepiyro we zachodnim krzescijanstwie napoczli Jejich mianowac: Kacper (tyn ze Arabii), Melchior a nojprzodzij – Melkon (ze Persji) i Baltazar (tyn bezmac bol ze Indii). Kiejsik to Boze Narodzyni i Trzech Kroli fajrowali ludzie do kupy i dziepiyro lod szczwortego wiyka zbajstlowali dwa inksze fajery: Boze Narodzyni, Gody – 25 grudnia, i Trzech Kroli – 6 stycznia. Tych Trzech Kroli loztwiyro swoji srogie kisty i kofry ze darkoma, i ze srogom zocom dowajom Dzieciontecku: zloto, kadzidlo i mirra. Lod dowiyn downa, lod jesce blank starego piyrwyj ludzie roztomajcie tuplikowali, eklerowali te gyszynki. Kajsik we drugim wiyku telki swiynty Ireneusz ze Lyony miarkowol, co we tym goldzie jes dynga, zimbol krolewskij zocy i slosznosci Dzieciontka, we kadzidle jes juzas Jejigo Boskosc, a ta mirra to podle tego swiyntygo to jes zimbol Jejigo umrzitniyncio na krzizu. Juzas telki kardynol Karl Rahner tuplikowol, co zloto to jes nasze przonie Ponboczkowi, kadzidlo godo lo naszyj tynsknicy a mirra – to ci som nasze wszyjskie boloki, nasze zywobytni bolysci. Jesce inksze lozprowki rzondzom tak, ize te krole dowajom zloto skuli chudobnosci Przenojswiyntszyj Paniynki, kadzidlo skuli cuchu i lobmierzlego capiynio we tyj betlyjce, a juzas ta mirra dowajom beztoz, coby posilynio tego lichego Dzieciontka i coby lodrzynonc lod Niygo wszyjskie chroboki ze tyj betlyjki.
A coz to przywiezli medrcy ze Wschodu,
Krolowie, panowie wielkiego rodu?
„Z dobrawoli, szczerym sercem, szczera ochota
– dla Jezusa wonna mirre, kadzidlo, zloto”.
Ta szkryflala naszo polsko poytka Kazinmiera Illakowiczowna. Na zmiarkowanie, skuli boczynio tych wziyntych, zocnych darkow, kiere te Trzi Krole dwa tysionce lot tymu nazod przismycyli tymu Dzieciontecku we tym dniupolskie krole i fyrszty lobdarowywali wszyjskich swojich ludzi we dworze. Gyszynki erbli wszyjskie dworzany i czeladz dworsko a we wszyjskich juzas chalupach po dziydzinach i we miyscie dzieckom naobkolo rozdowali cerwione ponki i lorzychy coby te bajtle mieli zawdy cerwione lica i tyngie, sztramskie zymbiska. Zodnymu tyz we tym dniu niy szporowali jodla i jolmuzny. Wszyjskich, kierzy przilazowali do dom, wszyjskich pastuszkow pytali rajn na goscina, dowali do pomaszkycynio szczodroki abo slonskie sojki, telkie zymelki pieczone we piekarokach lebo bratrulach nafolowanych kapustom, grziboma, krupami abo i markwiom. We tym tyz dniu do betlyjek wrajzowali tyz tyz tych trzech kroli a patuszki, herody, kiere tyrali po wsiach i po miastach deptali juz ze tymi krolami, ze Herodym i dzioblym. Bolo tyz i pora gryfnych zwykow skuplowanych ze Trzima Krolami. Downij we szlachyckich dziydzinach, we srogich miastach, u fest zabranych i pijynznych gospodorzy bajstlowali telko gracka – welonek, lobiyranie „mandlowego krola”. Piykli telkie rozki, kolocze abo dorty i kajsik do kierygos rozka, do zymelki wrajzowali mandla. Fto ta mandla naszol, znod lostowol „mandlowym krolym”. Tak tyz sie lobiyralo mandlowo krolywna i telko pora musiala sie siednonc na nojbarzij zocnym placu kole stola. Musieli lone za to bajstlowac colko zabawa we tyn lodwieczerz i bowic wszyjskich byzuchantow. Nojbarzij gyszpant, interesantno telko gracka bola dlo dziecek. Jak zawdy tak i terozki we tych Trzech Kroli mode dziolchy, samotne planetowali roztomajte fale na colki rok. Kiero naszla piyrszo mandla we tym rozku abo zymelce, ta jesce latos sie wydala. Tak nikiej we telkij powiarce: „Kiero znodla migdola, ta erbnie i Michola”.
Piykli tyz jesce kajniykaj telkie kolocze trzech kroli ze miymiecka mianowane „gorenfloty” lod miana jednygo miymieckigo fraterka Gorenflota, kiery to wypokopiol jesce kajsik we XVI wiyku. Kolocz bol lozmiokanciaty i sztiklowalo sie go na loziym tajli ze kierych siedym dowali byzuchantom a losmo tajla bola dlo nowonarodzonego Dziecionteczka. Lod piytnostygo wiyka kropi sie we kosciele zloto i kadzidlo a kajsik lod XVIII wiyka jesce kryjda, kierom szkryflalo sie na dzwiyrzach K+M+B skuli miana tych Trzech Kroli. Inksze juzas godali co to wandlowalo sie lod laciny : „Christus mansionem benedicat” znacy po naszymu: „Niech Chrystus blogoslawi ten dom”. Cechowali tyn tom kryjdom chalupy i stowiali krziziki we kozdym winklu chalupy skuli tego coby zodne niyszczynscie, coby zodyn niyszczysny fal niy przidarzol sie we tym lobyjnsciu.
A lonski tydziyn godolech sam lo dowaniu roztomajtych, drugda i nadbytnich, dorymnych gyszynkow. I sam terozki spomniol mi sie telki jedyn fal, lo kierym jo juz mozno skorzij godol nale, lo kierym werci sie jesce roz sam pedziec, bo to sie moge jesce niy jednymu przidarzic. Kiejsik spichnolech sie we szynku ze kamratym ze kierym zech do kupy ze niyjednego piekaroka chlyb ckol, lobsztalowali my sie po sznapsie i zajdlu piwa, i loroz tyn kamrat, Jorgus napoczyno rzondzic:
– Wiysz Ojgyn, moja staro sie zawinszowala mi cobych ji spatrzol na Dzieciontko telki pelcmantel ze afinych logonow, ze chwostow.
– Niy godej ? I co Jorgus, poradzisz to ji lajstnonc? Na isto poradzisz, ja ?
– Wiysz Ojgyn, dugoch medikowol azech prziszol yntlich na te idy. Nale, to ino do sie mozno zbajstlowac do kupy ze cia.
– Ja? No, toz godej. Mozno i jo mojij staryj tyz cosik telkigo wylonaca.
– No, toz dej pozor Ojgyn! Mom ci juz dwa bilety tam a nazod na fliger do Afriki, jedyn dupny miech, gywera i ... bobera. Miarkujesz, telkigo co to go ciyngiym we telewizyji idzie ujzdrzic ze telkimi epnymi, biolymi, lyskajoncymi zymbolami.
– Chopie, cozes ty fimla chyciol? A dyc kandy ty tela malupicow nojndziesz?
– Niy fandzol Ojgyn ino dej pozor. Kiej my juz dofurgnymy do tyj Afriki, karnymy sie zarozki han-tam kaj styrcom te srogie „baobaby” na kierych fort fyrtajom te afy. Jo wlyjza na som wiyrch stroma i byda tyrpac astami. Malupice bydom slatywac na ziymia, direkt na tego mojigo bobera, lon jejim wartko uzre, bajsnie te jejich duge logony a ty drab te szwance wciepniesz do miecha. No, i to je ino tela, podwiyl niy nafolujesz polnygo miecha.
– No, ja toch jesce spokopiol. Nale, rzyknij mie po kiego pierona ci jesce ze sia ta srogo gywera?
– Ano, ta flinta to je skuli tego, ize kiejbych jo sleciol ze tego „baobabu”, to ty ... zarozki, wartko musisz pyrsknonc ... bobera!
Jezderkusie! Pierona kandego! Co to sie richtik dzieje?
Pomalusku, pomalusku ... nojprzodzij jedyn slyp, nale niy tak wartko bo cosik blynduje nikiej sto dioskow. Jeronie, nale sie te klapy ciynzkie zrobiyly ... drugi slyp ... niy idzie, prziklaplo mi go lebo co? Jes, lotwarly sie te dioseckie galy ...
Drrr, drrrr, drrrrrrr
Lo sto pieronow, co za larmo, stalo sie co, chalpa sie poli, gipsdeka sleciala, ruskie tanki sie wkarycyli? Bin Ladyn krom Amerikonow i do nos prziszol coby jakosik bomba prasknoc lebo fliger chabnonc???
Drrrrr, drrrrr, drrrrrr ...
Ida, ida .... przeca to niy dzwiyrze ino ta diosecko komorka glingo i tyrkoce choby sie juz miala lozleciec abo prasknonc na deliny...
Drrrrr, drrrrrr, drrrrr....
Nale mie palica rombie, tompie mi we lebie choby sto koni rajtowalo ... a spiywol Wiesiek Golas: „tupot biolych mew...”. Co tam tupot, to ci przeca choby styry pancry jechali ze lozlajerowanymi ketami ... a to, co zasik prasklo? Chalpa sie na isto buli? ... Eee tam, gorczek mi na deliny sleciol i tela, nale co lon sam wele tego mojigo szeslonga robiol?
Drrrr, drrrrr, drrrr ...
Kajzysz tyz sie ta moja komorka podziola? Pieronie, w tyj chalpie na isto nic niy idzie z ranca nojnsc.
Drrr ... mom cie gizdzie, terozki bydzie kwilka cichszij ...
Halooo ... tu jo Ojgyn. Stalo sie co? Fojewera przijechala, niy dej Ponboczku, chalpa sie gore, pranie z gory pichli, werk do luftu praskli ... niy werk, to Prezidynt przekajpluje tak jak tyn nasz AKS?
– Chopie, Ojgyn co sie ze cia dzieje? Umares, switnol w kalyndorz, zawarli cie abo co jesce gorszyjszego?
– A dyc niy ryc gizdzie diosecki, niy poradzisz to cicho godac? Musisz to tak ci wrzescec? A tak po prawdzie ... to fto godo?
– No, jo Bruno,
Mozno i Bruno, nale rzyknij mi co momy za dziyn i wiela jes, bo cosik mi sie zdo, ize mi weker stanol ... a tyn buksiok coch go lod Elzy na gyburstak dostol, toch juz downo skalol, bo bol gowno wert.
Niy, niy, niy lo tym gownie to niy do ciebie godom. No, toz co momy za dziyn, godej wartko!
– Tak jakech myslol, tys jesce niy blank monter po tym Zilwestrze, tys ...
– Dobra, dobra, po jakim Zilwestrze? Aha, juz miarkuja, byli my przecamc do kupy ze naszymi babami u Ernsta na Zilwestra. No, nale przeca tak zle to to tam niy bolo.
– Niy, niy, tak zle niy bolo (coby niy moglo byc gorszij). Ino, jakes wylazowol to mi sie cosik zdowalo, izes juz miol polno rzic ...
– Jako polno rzic ? Co ty ajntlich godosz?
– Jakes bol monter, to po jakiymu lotwiyroles dzwiyrze palicom ... a lo wylazyniu tyz niy moglo byc godki bos prasknol ze slodow na pychol i ruk cuk boles ze blank lostatniygo sztoku przi dzwiyrzach na plac.
– No, mozno mosz i recht. Nale ... niyskorzij toch juz przecamc szol blank sztram do chalpy, pra?
– Blank sztram to mozno niy, bos zarozki na drodze kiolzdnol i furgnol jak dugi pod autok.
Jezderkusie, pod autok. I jo jesce dychom? A mozno to skuli tego mie tak gowa boli i mi sie w palicy cmi?
– Niy, niy, mosz fart bos ciornol pod zahaltowany autok, ino mu zes wpuczol, fest wgniot lewe dzwiyrze ze zadku. Ze tego moge byc jesce jakosik lostuda, bo cie tyn istny ujzdrzol jakes wylazowol spodle tego autoka.
– E tam, a bo to jo piyrszy roz cosik komu na zgorszynie zbajstlowol? Ino, co bolo dalszij? Tela ino bocza, izech trefiol Bercika lod Majzlinyj, lon ci miol gryfno napoczniynto halbecka we mantlu, to tyz zech mu jom spomog wyduldac, coby sie som niy tropiol.
– Toch slyszol... a slyszolech tyz, ize bez colko Wolka, Rynek, Katowicko i colko Trzecigo Moja dyrdoles pojstrzodku drogi ...
– Co ty fandzolisz? Jak bez postrzodek drogi, policajt mie zodyn niy lapnol, autok niy tyrpnol????
– Bez postrzodek drogi, bos paryzol wrajziol do glajzy i godoles, ize podwiyl som te glajzy, to do chalpy na isto jesce trefisz. Autok zodyn cie niy tyrpnol, bo szofery tyz byli po Zilwestrze naprani a kozdy lozyrok, to mo bezmac aze dwioch Aniolow Strozow. A ze tymi dwioma policajtami i jednym szucmanym toscie spiywali na colki karpyntel: „ ... przibiezeli do Betlyjym pastyrze i zagrali Dziecionteczku na lyrze..”
– No, i to by bolo na tela, bo jakech sie dokulol do Barborki to niyskorzij juz rolz-dwa z gorki i bez kiyrchof, kole lochronki, bez planty i w doma. To juz blank ajnfach.
– No, niy idzie pedziec, co to je ganc ajnfach ... nale niy dlo cia, ty to wszyjsko poradzisz nametlac. Juz na smyntorzu spichnoles sie ze kopidolym lod barborkowego Farorza, kiery lod Wilije niy poradziol przijnsc do sia, bo durch slepol, swiyciol swiycki i godol, ize go we chalpie sztyjc staro stracho i ciyngiym mu biolo gadzina posywo, bo myszince to i we szolce ze tyjym poradzi nojnsc.
– Kopidol, kopidolym, nojwyzyj jakosik cyjntla i to wszyjsko. Przeca jo sie tyz musiol do dom uwijac, pra?
– Na isto tos musiol, bo twoja Elza juz lod polednia styrcyla ze nudelkulom przi dzwiyrzach.
– Jak to lod polednia, co ty klycisz? Przeca jo nigdy tak dugo niy deptom do dom. Przidarzilo sie co, lo cym tyz jesce niy wiym?
– A przidarzilo. Jakescie juz ze kopidolym wyslepali, niy cyjntla, a halbka to ci sie ci go zol zrobiylo, seblyk zes mantel i doles kopidolowi coby niy przeziombnol. Lon ci sie aze poslimtol ze tyj uciechy i ... zarozki – jak to gizd Poznaniok – poleciol po szwagra ze kierym zescie jesce jedna halbka lobalyli a tys jak gupi za nia zabulol.
– Ja, ja, spominom sie to. I zarozki niyskorzij w te drabki, wartko pofyrtolech do dom, bo przeca ziomb bol jak sto dzioblow.
– Wartkos to mozo zes tyrol, ino ize przi piyrszyj siyni stol Antek Pikulik, kiery psa lod somsiada szol przeluftowac is go napytol do Pyjtra na Krojcka na piwo, bo cie bezmac suszolo choby ci fto we gymbie koksiok lozfaklowol.
– No, nale to juz cheba bol szlus. Przeca tela to ani kormik niy szczimie, pra? Przeca lod Pyjtra (niy ze Krojcki ino ze ulice Pawla) to ino trzi chalpy i juzech je w doma.
– Mozno i ja, nale jo lo tym juz nic niy wiym boch we wtorek, znacy drugigo szol lod polednia do roboty a twoja Elza mi godala, ize niy poradzi sie na cia doczkac.
– Pieronie, uston. Chocia ... mogesz miec recht. Cosik jesce musialo byc bo mom ci loba slypia (terozki widza) podzelowane, i kalnioki na szlapach. Co mi sie tam jesce przidarzilo, niy wiym.
– Jo tyz niy wiym, bo kamraty lozprawiajom trzi gyszichty lo tym.
– Jeronie, uston mie nerwowac ino godej co wiysz, tak jak we suchalnicy u Jozefkowego Farorza.
– No, toz jedni godajom, izes przikulwitol sie do dom ze twojim somsiadym Ecikiym i przi samych dwiyrzach do siyni som zes sia, abo Ecik tobie, bajnsztela podstawiol i bechnoles pycholym lo tyn wasz zielezny gylynder w siyni ... nale te styry slody tos cheba w lufcie przefurgnol. Inksze zasik godajom cos trefiol na tego loszkliwca briftryjgra, kieregos zawdy alfryjgowol i zescie sie festelnie ringowali. A ize lon bol monter (bo przeca za swe niy slepie, ino jak mu fto postawi laga) to ci tyz zdziebko nadrzistol. Juzas ta wrazitko somsiodka ze szczwortego sztoku godala, izes ino tela, co wloz do chalupy cosik prasklo, tys ino jonknol i ... niyskorzij juz bolo blank cicho u wos. I jo wierza tyj somsiodce boch widziol twoja Elza festelnie napolono i znerwowano.
– Pierona kandego, muszymy juz robic szlus bo zabulisz za ta komorka choby za obiyli.
– Niy trop sie Ojgyn lo ta komorka bo lona je twoja. Przecas jom wczorej lostawiol u mie jakies prziszol na szkata. Tela, izes juz niy poradziol grac, bos bol na telkim dioseckim fleku, wczerajszy. Skuli tego my ino lobayli ta kanka warzonki na miodzie, kiero mi jesce lostala lod Wilije.
– Bruno, smiyluj sie i rzyknij mi entlich, kierego dzisioj je i ... ftoro je godzina?
– To ty niy chytosz? Przeca jutro je sobota, Trzech Kroli a terozki klara swiyci na fol bo je dziepiyro dwanoscie we polednie.
Tegoch sie niy spodziol. Wejrzijcie sie ino, jak to cowiek po Zilwestrze poradzi colki tydziyn stracic i jesce ku tymu na dekiel mu piere choby to niy bol „... tupot biolych mew...” a styry konie lod Ceglarskigo we palicy rajtowali.

I to by bolo na dzisioj a berol nikiej we kozdo sobota

Ojgyn z Pniokow