Wiesna, chocia bez zimy! / na 17 marca 2007r
Ojgyn z Pniokow 17.03.2007

No, toz momy juz za styry dni wiesna. Szloby sam mocka lo tych wszyjskich pogodowych falach godac, no ale po jakiego dioska? Wszyjskie sam u nos na Slonsku ta zima jakosik przetrzimali (chocia, tak po prowdzie to niy bolo co przetrzimac) a terozki ludzie sie radujom, co juz jes wiesna (we kalyndorzu za styry dni). Te, co lo ptokach wszyjsko miarkujom te, kiere wiedzom, kiery ptok swiyrgoli, i fest cwiyrko:”cil-calp”, „dee,dee,dee” abo „dziiiiit” lebo nikiej sztyrnadel aze do siyrpiynia wisko: „niy bydzie suchyj kobyle niiiic”, cy tyz wilgwa (boguwolo) ciyrcy: „fija-zofija”. Jo tam sie za tela na ptokach niy znom i niy wszyjskie poradza po naszymu mianowac tela, co juz lod marca przifurgajom sam do nos roztomajte jejich zorty. Bydom to we marcu: sikory, dzwonce, szpoki, trznadle, makolagwy, sojki, bachsztylce (plistwy) lebo gile. W kwiytniu slowiki, biolorzytki, rudziki, sztiglice, a juzas we moju jesce mucholowki, roltszwance (gwizdki), kulcyki, wilgwy i jesce inksze. Tela, ize to zodnego terozki ze naszych angyjberow, naszych mondrokow we tym Syjmie niy loblajzi. Loni majom inkszo utropa: „aborcjo”, agynty i bajstlowanie kole naszyj konstytucji !!! A sam wiesna tompie na colki karpyntel. I Wiycie! Byli take mondroki kajsik we Chelmnie, kiere wypokopiyli, coby latos tyn srogi Rosynant Loswiatowy, tyn colki dupny Giertych napocznol juzas srogo akcjo (nikiej Jejigo Lojciec lo Zydach). Naszkryflali ci do niygo, coby Lon zarozki, i w te pyndy, po gibku loznojmiol we colkij Polsce, ize mo byc zakozane, pod srogom sztrofom tonkanie tyj wiesiynnyj Marzanny. A to ci skuli tego, co to dziecka ucy „przemocy”, dziecka przibadajom ci sie do gywaltu. Ludzie, przeca tego by niy wypokopiyli nikaj, nale to nikany na tym gryfnym swiycie. To bol szpas lod tych, kierzy to naszkryflali tela, co tymu folglowatymu Rosynantowi to moge na isto klapowac. I tyz skuli tego we tym dioseckim (a mozno i gryfnym?) „internycie” napoczli ludzie szkryflac, kryklac roztomajte fale. Jo sam wciepna ino pora, coby mie zodyn niy przeciepowol, ize jo ino same loszklistwa sam godom:
„Zakozac Wielgijnocy, bo ci dziecka jesce ukrzizujom rechtorow!”,
„A we smiyrgust zaszaltrowac wszyjskie kokotki coby woda niy leciala!”,
„Niy tonkac tyj Marzanny bo lona moge byc, bo lona mogla zacionzyc, bo moge byc przi nodziyji”,
„Zarozki zakozac ... topiynia ... kyjzy”,
„Zero tolyrancji dlo Marzanny !!!”.
No, ale. Styknie tego wynokwianio na naszych politykierow, styknie juz tego i terozki mozno cosik gryfniyjszego, prowda?
Klara ci juz bez polednie festelnie blynduje. Bryle mi sie juz blank zecmiyli, wiycie? telkie „fotochromy”. Szpacyruja sie tak kwanckom pomalusku, polekusku po tych mojich Pniokach. Kukom tam i siam. Ptoszki swiyrgolom jak nojynte i wyrobiajom we krzokach, kaj po prowdzie jesce listeckow niy ma, nale w lufcie sie juz cuje, juz wonio ... w i e s n a !
Lorozki ujzdrzolech ci JOM. Depto ci paradnie, logibami lobyrto, zwyrto polrzitkoma, i te szlapy, duge aze do ziymi, telki srogi szlic na jednyj ... siedziec ci pierona tyz mo na czym ... no, toz jo zdziebko gibcij fyrtom. Jezderkusie! To ci jesce sam u nos na Pniokach som telkie gryfne, wizgerne i szykowne dziolchy?
Zglajchowech sie sniom. Jeronie! Te dychanie, polno szostka, brzuch plaskaty nikiej bigelbret, te licka rozowianne, corne duge wosy ... zodna ci tam blondina nikiej ta tyrpniono Mandarina abo ta Doda Elektroda ze tych wicow, a jak! Godom Wom direkt ze jakigosik babskigo cajtonga abo ze „Playboya”. Niy, szykownie loblecono (jo sie ino wiela poradza forsztelowac), ino kiej sie jeji tyn mantel na tym dychaniu lomsknie, to cowiek przeca widzi to, co ci tyz Lona kce pokozac!
Tako szykowno kobiyta a teli srogie nece targo. Hmm ...
– Przeproszom wos paniczko gryfnie – zagaduja ci do nij, kiej my juz byli tak na rowno. – A dadzom loni, to pomoga tyn nec zdziebko poniysc!
– A niy trza, panie Ojgyn, niy trza – jezderkusie anich sie niy spodziol, ize mie lona zno – niy trza, bo jo tam w niym ino mom dwa pakety tyj „Belli” ze skrzidelkoma, co to je terozki reklamiyrujom we telewizyji, i paketlik „Corega Tabs” na gybis.
– Niy szklodzi, niy szklodzi, jo wom hilfna – pierona, byda ci mog sniom deczko sie po Pniokach przyjnsc. Niech kamratow do lostatka pieron skuli tego szczeli!
A co? jescech niy taki stary, cobych sie dziolchom niy podobol. Picasso ci miol siedymdziesiont lot, kiej mu sie synek uploncnol, a jo ... niy mom przecamc ani sechzig (znacy szescdziesiont – no, dobra, juz mom).
– Alescie galantny panie Ojgyn, aze galantny – pado ci ta gryfno Agnys (ino skondzis ci jo wiym, ize jeji dali na krzcie takie miano?).
– Terozki, jakescie panie Ojgynk zescie som te dwadziescia kilo modszy to tyz na swoji lata niy wyglondocie.
Na jake lata, na jake lata, a dzisz jom ... no ale ... dej pokoj Ojgyn bo ci sie jesce druk dzwignie!
I co jo Wom byda godol? Styknie co rzykna, ize po poruch minutach byli my ci u nij we chalpie. A szykowno ta chalpa, zabrano, betkow ci u nij musi byc za tela.
– Siednom sie sam na zofie panie Ojgyn, mozno tyz i sie co szluknom? A jo wartko sciepna te szaty i lobleka cosik lekszyjszego i zarozki sam ku wom przijnda nazod.
Sto dioskow! Ludzie, lona kce jesce cosik sciepowac ... przeca juz blank niy bydzie nic na sia miala.
Chopy, mogecie sie to forsztelowac, wystawic? Jo na zofie u takij gryfnyj dziolchy (szlapach na szlapa przeciep; normalne chopy wiedzom skuli cego), we gracy lampus ze koniakiym, kole mie diosecko gryfno dziolcha we takij ciyniuskij kiecce (jeronie! te logiby, te szlapy, kiere wylazujom spod tych szatow, bo niy wszyjskie knefle mo zapniynte, a i na zicher bisynhaltra to na isto blank niy potrzebowala).
– Panie Ojgyn, jo wos zawdy miala rada – godo ci lona do mie (Elza slyszysz? i ucz sie, bo jo wiecnie zyc niy byda!) i lociyro sie tymi dugimi szlapami lo moje, tak blank blisko mojij fresy, te parfiny ... jak lona ci wonio?
– Wy tak fajniscie fandzolicie we tym radijoku, izech juz downo kciala wos sam do mie (jak chopa niy bydzie) napytac!!!
Ludzie, przeca to idzie lo gowa przijnsc, tako frela (chocia wydano, nale to niy fyjler) lampus we gracy, muzyka ci gryfnie ze radijoka (Radio Piekary na isto!), dziolcha chnetki fertik ... no, co jo byda jesce sam godol?
......
– Wstowej Ojgyn, wstowej! Dugo tak bydziesz gniol na tyn szeslongu? – slysza wyrcynie mojij Elzy.
– Narychtowalach ci bonkafyj i tyj kupnyj zisty lod Maloty, kieros wczorej cheba napultany – przismycol. ... A cozes tam pod kicholym mroncol : „Chalupy welcome tu” ???
Toz juz wiycie, miarkujecie pra? Lod strzody momy wiesna, bydymy jom mieli. Chocia ino we kalyndorzu, nale zawdy to juz wiosna. Ludziska majom przeca juz za tela tyj latosnyj zimy. Tela, ize jakij zimy. Przeca latos zodnyj zimy niy bolo. A ludziom sam sie juz tyz ckni do tyj richticznyj wiosny, do tych ptoszkow, swiyrgoloszkow, kiere ze dalekij Afriki muszom borajstwa sam do nos przifurgnonc. Do tych ci fajnistych kwiotkow, narcyzow i jakich tam jesce.
Nojprzodzij cosik ze inkszyj zajty. Mogecie mi pedziec fto wysztudiyrowol tyn amerikanski (no, mozno niy taki blank amerikanski, bo nojwiyncyj go idzie ujzdrzic na piosku we Australiji) zwyk welonku, lobiyranio nojgryfniyjszyj dziolchy we stoplanyj oberhymdzie ? No, to co u nos roztomajte angyjbery mianujom: „miss mokrego podkoszulka”.
Ano, fto? A dyc Slonzoki!!!
Wszyjskie przeca znajom nasz polski, slonski „smiyrgust”, pra? A co to ajntlich jes? Nic inkszego, ino tako samo uciecha dlo chopow nikiej co te gawcynie sie na baby, kierym bez te utoplane lodziynie, widac wszyjsko jak Ponboczek stworzol – na tablecie. Tela, co lo tym byda berol inkszym razym.
Bez te styrdziysci dni postu (niyftorym to nasze kapelonki zakazywajom i tych malzynskich miodow kosztowac) wszyjskie sie gynal rychtujom na srogie swiynta, na te zmartwychwstanie naszego Ponboczka. I niyskorzij jes lony pyndzialek. Dziolchy lod ranca sztiglujom sie na tyn jedyn telki dziyn. Wszyjskie wykompane, wysztafirowane deptajom do kosciola. A nasze karlusy ino cichtujom, ino wachujom kiej te frele bydom wylazowac ze fary. I kiej juz telko dziolcha, frela (a i wydano tyz) dopadnom, to ci jom tak gynal utoplajom, loszpluchtajom aze jeji wszyjsko pod tom niydzielnom kieculom, koszulinom widac, aze bez te gryfne szaty idzie ujzdrzic to, cym sie ta dziolcha moge poasic. Zasik te Amerikony, abo tam kaj skokajom kangury a ludzie lajzom nogoma do gory, jesce tyj nojwiynkszyj uciechy niy spokopiyli. Bo kuknijcie ino. U nich to je tak: dziolchy styrcom rzondkiym na tym piosku, jedyn istny biere szlalch, lobkido je zdziebko tom wodom (mozno jesce parfinowanom) a rest chopow, karlusow sie ino gawcy i dzwigo szkartki ze numerkoma, coby dac skozac kieryj dziolsze nojlepszij widac to co mo, i kaj to miec mo kozdo frela. A u nos przecamc nojwiynkszo uciecha to jes lapnonc telko dziolcha, kiblym lebo giskanom lofultac, loszpluchtac, a przi tym colkim romraju to jesce wizgyrny karlus i grajfnie tam kaj trza, coby na isto gynal wiedziec, ize te dziolszynne klyjnoty niy som ze plastiku, ino wyrosli samiuskie na mamulkowym mlyku. I to dziepiyro idzie pedziec, ize wiosna sie kulwito, ize modzioki som pragliwe i wszyjskim wyrcy, to co moge wyrcec we tyj babsko-chopskij ferajnie.
No, ale wiesna to tyz dlo naszych babeczek mocka roboty. Bo to i lokna trza wypucowac, gardiny wyprac i naszpanowac (no, mozno terozki to juz mynij bo te moderne to juz niy trza szpanowac, bo po praniu sie je wiyszo jesce wilgle). I co tu wiela godac. Przi tym tyz chopy mogom miec deczko uciechy. Bo kuknijcie ino. U mie we familoku miyszko jedna, jesce festelnie wizgyrno, gdowa. Ida sie tak kiejsik drogom na szpacyr a tu ci lona na piyrszym sztoku lokna glancuje. A ize u nos som na isto srogie te lokna musiala ci lon wylyjzc aze na fynsterbret i festelnie sie sztreknonc coby do wiyrchniego lokna dostala. Tak ci bola tom robotom zajynto, tak ci tymi hadrami majtala, ize blank niy spokopiyla co na dole dosik pora chopow chnet by sie szlapy polomali kiej sie tak na wiyrch gawcywli i niy dowali pozor kaj lyjzom. Bo chop to juz mo do sia, ize zawdy sie za cudzymi babami gawcy. Chocia jo kiejsik (a niy kciolech lapom bez palica lod mojij Elzy dostac) scyganiolech, ize kiej wlejzie na tyn fynsterbret, to tyz je ajntlich gryfno. I niyskorzij poszolech do spowiydzi. Godom co i jak naszymu Farorzowi, a lon mi na to :
– Scyganiylo sie panie Ojgyn , scyganiylo, co? A gryfnie to tak, co? A coscie to panie Ojgyn swojij babie pedzieli?
– Ano, pedziolech ize je gryfno, wizgyrno i ...
– Toz to niy bolo cyganstwo, to bola panie Ojgyn samoobrona!!!
Spyto sie fto po jakiymu tela godom lo dziolchach, frelach, nale i lo babach, wydanych eli samotnych? Ano, to akuratnie wiosna. I chocia slypia juz niy te, such tyz juz ci jakisik slabszejszy, nale pragliwosc we cowieku lostala. A wiela ci to powiarkow nasze staroszki mieli na ta wiosna. Taki bajszpil:
„I wiosna by tak niy smakowala,
Kieby przodzij zimy niy bolo!”
abo ze inkszyj zorty:
„Kiej na Jozefa boczon przibydzie,
To na isto sniega juz tyz niy bydzie”.
No, bo ze boczonioma to tyz jes tak, ize co modzioki bez lato napochali, to terozki na wiosna sie uploncnie – a wiym ci to gynal, bo przeca moja Hazbiytka jes hyjbama – i beztoz do nos ze tyj Afriki te boczonie muszom rolz-dwa przifurgnonc. I tu mi sie spomniol jedyn taki wic:
Dwa boczonie ze Afriki furgajom sam do nos, do Polski i gawcom sie na odrzutowy fliger w lufcie. Jedyn tak gawcy, medikuje i godo do tego drugigo:
– Nale ci tyn fliger wartko leci, pra?
– Niy ma sie co dziwac, kiejby tobie sie dupa polola to tyz bys tak gibko furgol!
Nie ma co prziganiac ludziom a ku tymu modziokom. Przeca wszyjsko we tyj przirodzie ta wiosna cuje i wonio. Przeca juz lod zawdy nasze starziki godali, ize:
„We marcu koty, w kwiytniu psy a ... we moju MY”.
I tak ci jes na isto. Wszyjsko sie fyrto wele tych babsko-chopskich mecyjow. A jak myslicie, co medikuje kurzica, kiero po placu goni kokot?
Ano, medikuje sie tak:
„Majtna jesce jedna rondka naobkolo placu, coby tyn kokot niy myslol, ize jo je tako letko!”
Idzie wiosna i to juz na colki karpyntel. Dziolchy sie napoczynajom coroz to barzij seblykac. Przeca terozki bali i stare baby lamzom ze golymi pympkoma, chocia tyn zimowy, poswionteczny fet wszyjsko na wiyrch wycisko. Niyjedna mo biyda wetkac sie we te szaty, kiere sie lonskigo roka lajstla, na kiere nabrala swojigo roztomilego chopecka, i cym telko mamzela starszo, tym krotsze kiecki nosi, choby i szlapy miala choby sztomple na grubie.
Wiycie, bolech ci kiejsik ze mojom Elzom na Kubie, u tego Fidela. Zbajstlowali my sie gryfne lato we grudniu. Wszyjsko ci mi sie tam zdalo, wszyjsko podobalo. I palmy, i krokodile, i balanga we tyj ichnij „Tropicanie”, jodlo i te wszyjski miszongi na rumie, dupne cigara, nale nojbarzij to te ichnie dziolchy. Ludzie, kiej sie cowiek kuknol na te szokuladowe fresy, szokuladowe giyry, szokuladowe (no, wy chopy wiycie, a jo spokopiol) a wszyjskie dziolchy, i niy ino dziolchy ciyngiym loblykali ino te „mini”. Nale to niy skuli mody, ino ze szporobliwosci, bo kozdo dziolcha na Kubie dostowala i no meter sztofu. I beztoz cym kiero miala rubszy zadek, rubsze szlapy, tym krotsze nosiyla spodnice, bo na wszyjsko tego sztofu bolo knap. A po jakiymu chopy durch sie gawcom na dziolszynne szlapy? Ano, to skuli telkij starzikowyj powiarki:
„Jake glajzy, telki banhof”, pra?
A kiejech bol bajtlym toch niy poradziol zmiarkowac po jakiymu sie godalo:
„Baby!!! Cycki sztram bo karlusy gawcom!!!”
A na som fajrant lostawiolech nojwazniyjszy zwyk, wiosynny zwyk. Malo fto jesce boczy tonkanie Marzanny. Chocia, juz pora razy somech widziol niyftore rechtorki, kiere z dzieckami bajstlowali telki kukle ze slomy i kaj szlo probowali je toplac we wodzie. Tka po prowdzie musi to byc rzyka – niy metlac ze naszom Rawom – coby ta utonkano Marzanka na isto do samygo morza do kupy ze tom zimom sciykla. Roztomajte ucone naszrajbowali roztoliczne gyszichty lo tyj Marzannie. Mie sie nojbarzij zdo ta, we kieryj sie godo co Lona bola telko boginka ziymno, „wynalezycielka” – jak to mianowol teli angyjber Zygmunt Glogier – wszyjskigo lobiyli, wszyjskigo zboza. Kiej sam do nos prziciongla naszo wiara, nasz Ponboczek, musieli mu placu ustompic, Grom, Pogwizd, Ziywanna i ta naszo Marzanna, kiero bola we babskim przeblecyniu do imyntu tonkano w rzyce. Kiejsik na Slonsku bolo to zawdy siodmygo marca, nale po zwekslowaniu kalyndorza fajrowalo sie to dwadziestego piyrszego. Nale tyz jes telkie ziele, kiere sie marzanka wonionco mianuje, i kiero jes pieronym dobro do winnygo grzonca. To jes juz nale inkszo pora galot.
Ino zol polrzitki scisko, ize tela piyknych zwykow, bez ta colko gonitwa, bez ta utropa lo robota, lo betki i jodlo dlo dziecek, przepomino sie te szykowne, niy ino slonskie, zwyki. Ludziska sie telkie loszkliwe dlo sia zrobiyli, jedyn drugimu hilfy niy do, blank lo swojich korzyniach przepominajom tak, ize prawie mo malyrz, rzyzbiorz, gawyndziorz i wigyjc ze Wisly Pawel Lazar, kiery juz pora lot tymu nazod naszkryflol – tak jak Wisloki godajom – tako sztrofka:
„Norod ganc zbzikowol, na nic niy mo czasu,
Ani robic w polu, ani jis do lasu.
Nalokolo widzisz starych, modych, dzieci
Jak na skrynt karczyska, kozdy kansi leci.
Pomalu chlop z babom, w tym chromskim pospiychu,
Niy bydom miec czasu, w nocy robic grzychu!!!”
Nale, ludzie niy tropcie sie, napocznijcie sie chichrac do sia, gryfnie godac a niy warcec na sia jak rotwajlery, przeca momy wiesna, i na isto bydzie lepszij (chocia loszkliwce godajom ciyngiym, ize dobrze to juz bolo i styknie).
A jo tak pomalusku przyjnda sie jutro na szachta za Jozefka, abo tam aze pod Logiewniki coby posznupac eli juz napoczli kwisc narcyze lebo „zonkile”. Kiejsik to bych poszol do Parku Kultury nale terozki, chociach niy telki slimok, mom strachu polne galoty. Bo tam cy wiosna, cy lato zolwizol idzie po fresie nachytac tak, ize ani dwatydniowom szkucinom kalniokow przikryc niy pojndzie.
No ale, styknie tego wajanio, tego jankoru. Idzie wiesna i to ci jes terozki dlo wszyjskich nojwazniyjsze, nojgryfniyjsze. Przeca lod zawdy wiesna napoczynala sie sam u nos na Slonsku (i niy ino) lod telkigo gryfnego zwyku, tonkanie Marzanny, toplanie jeji we wodzie, we rzyce, coby ta diosecka zima juz na isto poszwimowala kajsik do morza lebo do Eskimosow.
Maciej Stryjkowski, poeta, historyk ze szesnostego wiyka bol ci juz pieronym downo naszkryflol, ize downe Sarmaty telko jedna boginii, kiero sie Cerera pisala, boginii, kiero wypokopiyla wszyjskie lobiyli, wszyjskie zboze na Marzanna – no, mozno nie blank po naszymu – przemianowali. Kiej sam u nos we Polsce napoczlo sie krzescijanstwo, nasz Ponboczek wycisnol, lodciep tych wszyjskich Gromow, Ladonow, Pogwizdow lebo Ziywannow i inkszych Marzannow. I to lod starego piyrwyj, lod dowiyn downa, sam u nos na Slosku zolwizol ta colko Marzanna tonkali we wodzie, tela, ize skorzij to bolo zawdy we siodmego marca, chocia zodyn jesce niy medikowol, ize bydymu mieli telki gryfny „Dziyn Kobiyt”. Terozki to je zawdy we dwadziestego piyrszego, we tyn czos kiej nocka je telko samo dugo jak dziyn. Bez pora lot ludzie tak choby mynij lo tych naszych gryfnych zwykach boczyli, ale terozki to i rechtory we szuli dzieckom lo tym godajom i do kupy sniymi bajstlujom wszyjsko co ku tymu potrza. Bo bol czos co niyftore za ganba mieli te starodowne zwyki a ino szpanowali na srogie paniska choby we tyj sztrofce:

„Chociaz bieda tego gniecie,
Kazdy pan,
Kazdy lubi dzis na swiecie
Zyc na stan.
Zaspokaja swoje gusta
Byle smyk,
Kieszen prozna, glowa pusta,
Ale szyk".


I to by mozno bolo na dzisioj, lo Marzannie jesce bydzie za tydziyn a terozki to jes wszyjsko a berol, lozprawiol jak we kozdo sobota

Ojgyn z Pniokow