Juz „Kwiytnio niydziela” / na 31 marca 2007r
Ojgyn z Pniokow 31.03.2007

No, toz momy jutro palmowo niydziela. Chocia u nos to barzij sie zawdy godalo, ize momy „niydziela kwiytnio”, pra? Jak zwol, tak zwol, nale musza sam Wom spomniec, przipomniec jak sie to gynal wszyjsko napoczlo; tak podle raje:
Ponboczkowy Syneczek tompol juz dosik pora lot po tym naszym swiycie, lod Galileji (ze jeziorym Galilyjskim) aze do Judeji ze Betlejym i Jerozolimom. Na tym pustkowiu blank na wschod lod Jeruzalym napocznol przodzij Jon Krzciciel, i kaj tyz niyskorzij dziobol kusiol ci loszkliwie tego naszygo Jezusa. Tam, kole tego Morza Martwygo, niy jes to po prowdzie pustynia ino telki – jak to godajom mondroki – step, na kierym tyn Jon Krzciciej mog na isto nojsc i szarancza, i miod lod dzikich piscolow lebo wespow. Urosnol ci nasz Ponboczek na gryfnego karlusa i corozki wiyncyj ci Sniym juz ludzi deptalo, i to krom tych dwanostu apostolow. Wteda tyz, te iber dwa tysionce lot tymu nazod, we tym Jeruzalymie taki ci juz bajzel, garus i lostuda sie zrobiyli, ize ludziska na isto juz niy poradziyli tego sciyrpiec. Tak ci sie tyz porobiylo, ize na ichnich farach juz blank placu niy bolo dlo tych co tam kcieli porzykac. Naobkolo, a i driny, polno ci bolo machlyrzy, handlyrzy i inkszych loszkliwcow, kiere kajplowali ichniyjszom walutom, kalyli lowiyczki, baranki lebo cukrowy, briwy na lofiarowanie dlo tych jesce poruch wiyrnych, wyczyniali roztomajte konsztiki, a miglance kogo sie ino dalo loszydzic, to loszeredziyli. No, bajzel i lostuda nikiej za staryj Polski.
Ja, dobrzescie slyszeli! Za staryj Polski, bo terozki taki romraj, jaki momy tyz we Polsce, takigo loszklistwa, chachmyncybio – to by przeca bali i zodne Arabery niy wysztudiyrowali. Co sam byda duzo godol? Same poradzicie naobkolo ujzdrzic, co te roztoliczne miglance, wigyjce, machlyrze, i fto tam jesce, poradzom nametlac ludziskom na lostuda. Godom ino lo tych wszyjskich na tyj Wiejskij – tela, co to jes polityka i ... styknie! Ze tego naszego boroka-Slonzoka to sie jun zodyn nic niy robi, i jak downij, kozdy go za balek cisnie i za blozna sztigluje. Przeca to wiycie i co jo Wom tam byda za tela tuplikowol?
No, toz nasz Ponboczek tak ci sie znerwowol, ize zawolol ku sia tych jejigo dwanostuch apostolow (do kupy ze tym ryzym, swidratym Judaszym) i pedziol jejim bol, ize jes nojwyzszyjszy czos, coby Lon som do tego Jeruzalymu sie zakwanckol i zmachlowol tam taki rojmong, ordnong coby wszyjskie ludzie na wiyki, wiykow, amynt niy przepomnieli lo tym. Jak pedziol, tak tyz i zrobiol. Zicnol sie na telkigo, maluskigo yjzelka, wzion sie do rynki prontek ze loziny, pedziol: wioo, i kciol w te dyrdy, jak nojgibcij zatompac do tego gniozda lozpusty i cyganstwa, lozkurzic tych wszyjskich chachmyntow, machlyrzy, zglobnikow i inkszych roztomajtych loszkliwcow.
Nale, tyn losiolek, tyn gryfny yjzlik niy kciol ci sztartnonc, tak ci sie zapar, tak ci zasztopowol szlapami, ize ani kroka niy dyrgnol. Napoczli mu dobre ludzie ciepac pod sznupa mandle, roziny, datle i inksze maszkyty, coby ino tego Ponjezuska do tego dioseckigo Jeruzalym zatachol. A tyn yjzel nic, blank nic. I to niy skuli tego coby lon bol taki juz ze zywota uparty, taki byherlik ino beztoz, co cul, cosik mu wonialo, ize naszygo Ponboczka we tym Jeruzalymie nic dobrygo niy trefi, ize to sie wszyjsko na lopach skoncy. Dziepiyro jak mu napoczli pod szlapy ciepac takie srogie blaty, liscie lod palmow, tyn yjzel dol sie skusic i polekusku potompol do tyj Jerozolimy. I jak miarkujecie, yjzel to niy je telkie gupie stworzyni, niy mo kyjza miast filipa, i godanie co ftosik je gupi choby losiol, to mozno ino tymu yjzelkowi-poczciwinie naublizowac. A, ize to bolo we ichnio niydziela, momy terozki fajrowanie „palmowyj niydzieli”, lod kieryj napoczyno sie Wielgi Tydziyn. Srogi, bo wiela sie tyz tam ze tym naszym Ponjezuskiym dziolo. Co sie dziolo, niy byda Wom sam gynal tuplikowol, bo zescie to juz wszyjsko na katyjmusie slyszeli i jesce bez colkie rekolykcje to Wom eklerowli. Dosik, co Wom rzykna, ize gynal momy jutro ta „palmowo niydziela”, a u nos we Jozefce na Pniokach, nasz roztomiyly Farorzycek Klymyns, po sumie lo pol jedynostyj, powiedzie colko procesyjo i pokropi, loszpluchto te palmy, kiere ze sia wszyjskie Chorzowioki na fara przitargajom.
Fto kciol, to juz sie zawczasu lajstnol na targu tako palma, zbajstlowol som abo sie jom jesce sprawi na placu przed Jozefkom. Grunt, co kozdy tako palma we chalpie bydzie miol. Te swiyncynie, tyn pokropek tych palmow to tyz ci bol (bol, i jes, bo to zasik jes corozki barzij we modzie) gryfny, nale to richtik szykowny zwyk. I tyz nasze Starki zawdy godali:
„Kiej we palmowo niydziela klara swiyci, polne ci bydom stodoly, faski i siyci.”
U nos to ci tak do porzondku tego niy widac (chocia Swiyrkole przed tymi ze Lorzecha tyz sie poradzom paradzic), nale po wsiach, po wszyjskich roztolicznych dziydzinach, to ludzie rychtujom telkie palmy juz na dwa tydnie przed niydzielom palmowom. Somech kiejsik widziol telkie kwiotkowane, splotane palmy duge na styry-piync myjtrow (abo i wiyncyj?), kiere aze dwioch chopa musialo do kosciola smycyc. A mogecie sie forsztelowac, kiej przi gryfnyj launie, przed kosciolym wszyjskie baby, samotne abo wydane, we krasiastych szatach, bufiastych kieckach ze zapaskami, chopy we paradnych jaklach, hajerskich mondorach, pompiastych galotach i wygutalinowanych, wyglancowanych szczewikach, kozdo familijo targo swoja palma coby jom ksiondz dobrodziyj pokropiol, posiynciol. A zas niyskorzij zasik ludzie szli na pola, na te swoji zagony, kaj na winklach stowiali, wtykali do ziymi konski lebo colkie, mynsze palmy, coby jejim sie bez lato zodne chroboki, glizdy i inksze roztomajte paskoctwo niy plonclo we lobiyli, we zasionym, coby wszyjsko gryfnie roslo, i zodno tam ulicha, kurniawa, pierony i inkszy dopust Bozy jejich dziedziny niy dopod, niy spolol, niy lobalol. Tyz konski, abo colkie, ino maluskie palymki trzimalo sie we chalupach, kajsik na byfyju, na szrancku, we loknie, coby zodyn pieron bez lato we chalpa niy prasknol, coby sie wszyjsko jak przinolezi uchowalo zdrowo i szczynsnie. We tych palmach byli tyz i kociki, bazki ze loziny, wiyrzbowe, kiere sie lykalo coby cowiek kucanio, abo tubery niy lapnol, i na wszyjskie inksze chorobska chyrtonia i zymbiskow. Mozno to i zabobon – jak godajom niyftore angyjbery – nale tak zawdy bolo i szlus.
Starszyjsze – co jo godom, co jo godom – te co sie wczas urodziyli Chorzowioki to jesce boczom, spomnom sie szynk ze bilijardym lod Kosmalinyj na Pudlerskij.
Miyszkol ci tyz tam, antryj w antryj, stary Pilawa u kierego zawdy bolo knap ze zlociokoma, a smacysko na gorzola, abo chocia kufa piwa, miol zawdy srogie. Prziszol ci lon kiejsik po mszy, po sumie (a jako jo terozki „Suma” musza bulic?) ze telkom palmom do tego szynku, a suszolo go.. nikiej sto dioskow, bo we sobota z kamratami pora szpilow we szkata zmachlowali, a i we bilijarda zdziebko lod nich wygrol. No, toz suszolo ci go we chyrtoniu, lynzyk ci miol nikiej tako staro fuzekla, w gymbie nikiej we tryjtku lod Cieslika. No, co jo wom byda sam za tela lonacyc. Fto slepie, tyn sie to poradzi forsztelowac. A we kabzi u niygo – nikiej zawdy – wymiecone do prozna; rest musiol jesce we Barborce wciepnonc do takigo bojtla na patyku (tak kiejsik zbiyrali na taca) bo kosciylny kozdego takigo miglanca gynal uwachowol. A, ize bol taki zwyk (lo kierym zech juz sam godol), co lykalo sie te kociki ze loziny, te bazki, tak tyz i lon natargol gorsc tych kotkow i pado do tych, co juz tam przodzij byli, takich samych lochyntoli jak lon, cy sie fto niy wetnie sniym, ize colko tako gorsc tych cicikow loroz lyknie. Jedyn wigyjc, szpasownik sie sniym lo achtlik gorzoly wetnol. Stary Pilawa wciep ta polno gorsc kocikow do gymby i napocznol lykac. Lyko tak i lyko, i corozki barzij sie cerwony na fresie robi, napoczyno sie dowic, slypia mu wylazujom na wiyrch i aze ci go cieplo na dyliny, lobalol sie choby go krymfy chyciyli. Gawcyla sie na to za szynkwasym staro Ana Kosmalino (moja Starka) i loroz rycy:
– A dyc hilfnijcie go, pomozcie mu, bo mi sie sam blank przi niydzieli udowi i jesce byda miala lostuda ze policajtoma, i ani stary dochtor Elke go niy hilfnie, bo sie na niydziela do familije na wies wykludziol.
A miyszkol ci we placu (lod Listopada) Jolzel Swiyntek, kiery bol we magistrackij fyrmie za guliktrallera (guliktralchra). Skocol po niygo Lojzik lod Nowarzinyj (kiery zawdy z rana przilazowol do Kosmalowego szynku, coby sie gynal szkata naumiec). No, i dziepiyro Jolzel ci starego Pilawy retnol jak mu chyrton przetkol fedrom do borowania, do brandzlowanio hazlikow. A juz przeca za downego piyrwyj moj niyboszczyk Starzik godali:
– Niy byc chopie przepadzity, jedyn kocik styknie coby lod chorobska hilfnonc, a i jesce niy lykej na sucho. Nojprzodzij szluknij deczko gorkigo piwa a niyskorzij lykej na zdrowie!!!
Miala ci ta palmowo niydziela jesce inksze cufale. Te kociki to tyz bezmac byli dobre na laksyra, tak samo nikiej kora serwano we palmowo niydziela ze byrkow (kiej by fto niy wiedziol – to ze brzozowygo stroma). I trefiol ci sie taki fal, co to Antek Pikulik przeziombnol i fest ci go kucanie i forskanie chyciylo. Poszol ci lon wartko do dochtora, tyn ci mu jakisik tyj przepisol. Wloz Antek do japtyki, dol recept, ino ize miol pecha, bo mu dali zamiast tyju na kucanie, kora ze byrki na laksyra. Naparzol Antek w doma tego tyju wyslepol, no i tak za jakiesik trzi dni trefiol tego dochtora co to lon u niego bol.
– I co panie Pikulik, hilfnol wom tyn medikamynt, kierych wom przepisol? Kucocie to jesce?
– A bo to jo mom lopowoga sie kucnonc panie dochtorze. Dyc kiej jo ino zakucom ... to zarozki musza galoty seblykac!!!
I tu mi sie spomniol inkszy fal, jak to skuli kocikow jo som uszol zyciym i to kaj? U zymbola, znaczy u dyntysty. To ci jes nale dugszo gyszichta i beztoz musza napocznonc podle raje, lod samiuskigo zaranio.
Miyszkala ci sam u nos na Krojcce staro Ulmancyno, kiero sie jesce ze mojom Mamulkom kamraciyla. Miala ci lona dwiuch synkow, kierym – jak to downij stare ludzie mieli we zwyku – bez zima kozala ciyngiym tran szlukac, a juzas po niydzieli palmowyj bazki, lozine kociki lykac. Dowiyli sie chopcy, forskali, nale zolwizol tyn smrodlawy tran (terozki to som inksze roztomajte erzatze) bez zima i te kociki po tyj niydzieli weckac. Tak ci to tym chopcom dopololo, ize jak wyrosli na karlusow, pedzieli co bydom sie ucyc na dochtorow, coby na isto te dioseckie „zabobony” blank wyplynic, coby juz inksze niy musieli sie takimi gupotami tropic. Jak wypokopiyli, tak ci tyz i zrobiyli. Loba lostali dochtoroma. Jedyn ze tych istnych, tyn mynszy, do dzisioj ci sam u nos jesce we knapszafcie robi. I tu my przijszli do mie. Lonskigo roku dopadli ci mie do imyntu hercklakoty i niy bolo zodnyj hilfy, zodnygo retongu inoch musiol pokarycyc sie do Ochojca, coby mi zbajstlowali te colkie „bajpasy”. Przodzij nale, musiolech jesce zrobic rojmong ze mojimi zymbiskoma, coby przi tyj lopresyji jakisik „infekcyji” niy chyciol. Poszolech ci do tego naszygo knapszaftu a tu gawca, miast chopa, pakera (jak downij, do kowola podanego) wito ci mie gryfno dziolcha. Jezderkusie! Jako ci gryfno, szykowno i modo, no szlo ci sie zapomniec tak, ize i mie ustalo byc zol tyj resty zymboli, kiere mi jesce we dziubie lostali. Lona ci mi dala ze dwie szprice a niyskorzij sie tak do mie przicisla, tak ci majtala przed slypioma tym gryfnym, polnym dychaniym, kiere ci lona miala (a styknie co rzykna, ize to bolo wrawe lato, toz wiycie, co na sia takie mode frele majom?), azech blank przepomniol, ize mo mi te moje klonki targac. Kiej mi juz jedyn wytargala, miolech ci richticzny (jak to modzioki godajom) „lodlot”. Krotko godac, kipnolech na tym zeslu. Romraj ci sie zrobiol, zawolali inkszego dochtora i tyn ci mie dziepiyro locuciol, chnet blank lokrzysiol. Przijechala „erka” i wywiyzli mie do mojij Elzy do lazarytu. i wiycie, fto mi zycie retnol? Ano, tyn synek lod Ulmancynyj, kiery niy kciol lykac kocikow i beztoz lostol dochtorym. A zasik dlo tyj dochtorki, kiero mi te zymbole targala, to lon ci bol szwigerfatrym.
I tak na tym bajszpilu, na tyj gyszichcie gynal widac, ize mie te moji zywobycie kociki ze palmowyj niydzieli retli!
Byli ci tyz i inksze fale. We naszyj siedymnostce, we szuli do kieryj my ze bracikiem kiejsik tyrali bol ci jedyn rechtor, kiery sie Karpf (abo tak jakosik) mianowol. Miol ci lon pieronym rod szluknonc sie gorzolki, a ize bol deczko slepy, to my mu za bajtli ciyngiym cosik na lostuda machlowali. Tak tyz kiejsik, po takij palmowyj niydzieli kierys najduch przismycol pora prontkow loziny ze bazkami i tak my dugo jamrowali, snochwiali, namowiali tego rechtora, coby lyknol pora tych kocikow, aze dlo swiyntygo spokoja dol sie namowic i wrajziol ci jich gorsc do gymby. No, ale tak niyszczysnie, ize go sztoplo i niy porazdiol luftu chycic. No, toz my zarozki, coby mu ino hilfnonc, mo sie rozumiec dali do popicio colko flaszka modryj tinty. A, ize jimu kozdo flaszka sie ino ze jednym miyszala, tak ci zarozki lon pora razy sie do porzondku szluknol. Co bolo dalszij, to juz niy byda gynal tuplikowol, tela ino, ize bez dwa dni niy poradziolech sie zicnonc, kiej mi Mamulka kloprym galoty na rzici gynal wyklupala.
Jo Wom sam tak berom lo tych kocikach, lo tych bazkach a mie sie tak markotno zrobiolo jak sie spomna jednygo kamrata, kiery sie Kotyczka mianowol. Wolali my go „Koko” bo kiej sie jakisik dziolsze kciol przedstawic to godol:
– Jo sie ko.. ko .. Kotyczka po lojcach mianuja!!!
Tyn Jorgus napytol ci nos kiejsik do sia na gyburstak. Sprawiyli my mu gryfne gyszynki i przilejzli my do niygo, kozdy ze swojom frelom. Malo-wiela my juz wyslepali, zdziebko potancowali i Jorgus sie nos pyto, cy by my cosik niy zjedli?
Ano mosz, to dej i sie niy pytej.
– No, toz moga dac kitka ze ko..ko..kokota.
Dol, jednyn weckol, a reszt sie gawcol.
– To moga dac jesce jedna kitka ze ko..ko..kota – pado Jorgus.
– No, toz dowej i sie niy pytej.
Dol, i juzas sie pyto:
– A kcecie jesce, ze dwie kitki ze ko..ko..kota?
– Pieronie, chopie, niy nerwuj ino czamus loroz styruch niy dol?
– Pieronie, chopie, kajs ty takigo kokota co mo styry szlapy naszol – kapnol sie jedyn kamrat?
– Przeca jo wom niy godol lo zodnyj kurzicy, lo zodnym ko..ko..kocie, ino ize jo mom kooo ... ta!!!
Nale to niy bolo skuli tyj przilezytosci, ino tak mi sie spomnialo, kiej durch godom lo tych kocikach.
No ale, coby bolo tyz zdziebko dlo smiychu, deczko szpasu to mi sie spomniol tyn dochtor, lo kierym zech przodzij godol. Pojechol ci lon do Piekor i trefiol ci tam bol baba lod jednego jejigo biydnygo pacijynta kierego mu przislali ze Lopiyki Spolycznyj.
– A dziyn dobry, witom pani Kopydlino, a jak tam ze waszym chopym? Lepszij mu juz jes, abo niy?
– A dziynkuja, panie dochtorze, dziynkuja, juz mu jes kapka lepszij. Pojod se dzisioj trocha kartofli na lobiod.
– I co, ze apetitym sie pojod, ja?– pyto sie juzas tyn dochtor.
– Niy, niy panie dochtorze. Ze modrom kapustom!!!
Chobych niy kciol, musza sam jesce tyz spomniec moja Starka. Kiejsik (a bola ci ta palmowo niedziela wczas, i jesce sulo sniygiym) zicli my ze bracikiym przi jeji kachloku i Starka napoczli berac, po jakiemu niy wszyjskie galynzie, asty niy ze wszyjskich stromow mogom byc sknoltlowane we telkij „palmie”. A bolo ci tak po umrzitniynciu Ponboczka, ize colko przyroda, colko gadzina miala srogi jankor. Sosnica i jedla podzieli, co kiej Krystus umrzil to lone bydom terozki rosli tam kaj malo fto jejich trefi i bydom blank corne. Wino, kiej sie zwiedzialo lo tym falu pedzialo co bydzie mialo juz zawdy jankor i kiej bydom je presowac to poleci „lacrima Christi”, znacy krew Krystusa. Eiba (znaczy cis) pedziol juzas, co bydzie rosnol ino na smyntorzach, a skuli jejigo niemocnych kwiotkow zodyn ptok niy bydzie we astach u niego spiywol. Ino topol, kiery ciepie na wiesna majkeframi miol to za nic, bez respektu, bo przecz Ponboczek bezmac uswiyrknol na krzyzu za grzysznikow i jejimu psinco do tego. Skuli tyj godki do dzisioj wszyjskie topole, losiki dyrgotajom ze srogigo strachu przed Ponboczkiym. Beztoz tyz i starodawne Slonzoki do tych palmow wtykaja lozina, byrka, cisa, jedla lebo jalowiec, ale za dioska niy wrajzom rajn topola.
I to by chnet bolo na tela, na dzisioj. Dejcie ino pozor cobyscie lo tyj palmowyj niydzieli niy zaboczyli. Bo jes ci to gryfny zwyk i lostatnio uciecha przed Wielgim Tydniym. Przed tym srogim tydniym po kierym trefiymy sie juz we nojwiynksze swiynto. We swiynto na kierym jes loprzito colko naszo wiara. Colko wiara w to, ize nos tyz kiejsik czeko zmartwychwstanie, coby sie do kupy z janiolami radowac i wiskac „Alleluja”.
A fto jesce sie niy lajstnol palmy, niech tyro do kwieciarni, abo chocia niech do pozor przed farom z ranca, kiej sie pojndzie na suma do kosciola. No, toz trzimejcie sie cieplo a dzisioj – jak we kozdo sobota – berol i lozprawiol

Ojgyn z Pniokow