Kwiyciyn forbaj / na 28 kwietnia 2007r
Ojgyn z Pniokow 21.04.2007

No, toz momy za pora dni kwiyciyn forbaj, kwiyciyn zbyte. I, topie tyn nijgryfniyjszy we roku miesionc MOJ. Tyn nojgryfniyjszy miesionc moj momy juz lod wtorku przed sia. Napoczyno sie lon nojdugszym szlustydniym (abo ja inksi godajom: likyndym lebo tyz wochenendym) juz lod dwadziestego losmego i zetrwo aze do szostego moja. Colkie dziewiync dni. Jezderkusie! Ludzie! Przeca idzie bez tyn czos blank lo robocie przepomniec i tak ci sie zgniylym zrobic, ize cowiekowi ani sie niy bydzie kcialo do hazlika pojnsc. No ale, my to momy radzi fajrowanie. Za staryj Polski to ci wszyjscy sie chatrusiyli coby tyn Piyrszy Moj to bolo swiynto. Po wojnie bolo to na cerwono we kalyndorzu nacechowane. Kiej ci ino lobalyli ta „komuna” to zarozki zmachlowali inksze swiynto, Trzeci Moj ale tego ... piyrszygo niy wyciepli blank ze kalyndorza ino przemianowali na Jozika-robotnika. Tak choby nasz Jozel niy bol fajrowany we marcu. I terozki miarkuja, ize sam i u nos na Pniokach, we mojij „Jozefce” tyz ci jes jutro srogi,gryfny lodpust. Bydzie i cosik lobejrzec, cosik zmaszkycic, i tyz – jak downij – gryfnie pofajrowac ze colkom familijom. Tela, co jo kciol dzisioj napocznonc lod Jadam i Yjwy, znacy lo poczontku, bo mi sie sam dzisioj zdziebko na spominanie zebralo.
Downij to sie pyndalowalo we pochodzie ze fanom, ze knipsniyntymi Marksym, Yngelsym lebo Lyninym (i jesce ku tymu ze naszymi wazniokoma). Niyskorzij zasik, to byli roztomajte bigle, muzyki, tancowanie we tym panaziyntkowskim Parku Kultury co to go nasz, tyn nasz (chocia som loszkliwce, kierym sie Lon niy zdo) Stary Jorg Zientek wypokopiol a kiery kciol (i do terozki niyftorzy kcom) zaprznic. tyn. I mocka piwa bolo, krupniokow lebo inkszych wusztow tela, co bez takigo chacharstwa nikiej terozki. Niy idzie pedziec. Sam u nos we Chorzowie zodnyj srogszyj haje ani we piyrszego ani we trzecigo sie niy ma. SLD-yjoki to sie wele dynkmalu powstanca ze fresom Ligonia spichnom we Piyrszego Moja, zasik te, co ynty strugajom i do imyntu zaboczyli, ize downij tompali na szpicy bez colko Wolka, trefiajom sie we Barborce a niyskorzij depcom za szandarami na koniach pod gynal tyn som dynkmal. Ino, ize tak blank przi tych koniach pojndom zawdy te dmuchocze bo loni, kiej dudlom na tych jejich trompyjtach, to niy dowajom ci blank pozor ezli wlejzom we konskie gowno, ezli niy.
No ale, niy ma co wynokwiac. Dziewiync dni fraj, idzie loddychnonc, a kiej nom jesce klara gryfnie loswiyci (a tak mo byc bez tyn colki tydziyn), czesnie, ponki i kasztonce napocznom kwisc, to bali i prozny portmanyj we kabzi niy zawodzo a i slypia idzie na jakisik gryfnych polrzitkach, szykownych logibach i szwarnych cyckach lobiesic. Bo to przeca wiosna, kiero i starego pryka poradzi zbalamoncic. A mie sie spomnialo jak to downo tymu na wiosna moj kamrat Jorgus ustol kurzic. Niy bol jesce zyniaty i szpacyrowol ci kiejsik ze swojom libstom po lesie. Kiej juz mieli deptac nazod do dom Jorgus sie jom pyto:
– A moga jesce zojnsc do cia, szluknyli by my sie zdziebko kafyju abo co ?
– No, ja ... mogesz. Tela, cobys mi niyskorzij we prykolu cygaretow niy kurzol!
No, I dalszij lo tym moju, tyn nojszykowniyjszy we tym Ponboczkowym roku miesionc, kiery bydzie juz za dwa dni. Kiejsik, i to niy tak downo tymu nazod, to nom sie inakszij tyn miesionc napoczynol. Boczycie jesce ta spiywka:
„Ukochany kraj, umilowany kraj ...”
abo i jesce inkszo: „Tysionce rak, milijony rak... „ ?
Wszyjskie my jom wiskali. I niech mi zodyn berow sam niy fandzoli. ize bolo inakszij. My wszyjskie, i dziecka, i lojce, richtik w to kiejsik wierzyli, co nom moge sam we Polsce, a ku tymu i sam na Slonsku byc lepszij. A, ize po tym colkim przeciepowaniu nos ze Polski do Miymcow, i nazod, po tym tajlowaniu, chatruszyniu sie wszyjskich, i lo wszyjsko, bydzie yntlich pokoj. Niy bydzie juz zwady we familijach, kiej jedyn bracik bedinowol we Wermachcie a drugi juzas na lopak, przikwanckol sie we styrdziestym piontym na ruskich pancrach. I to niy do kupy ze styroma pancernymi i jeich Szarikiym, chocia – jak to niyftorzy godali – styklo by tych styruch asow pancernych, pancer „Rudy”, Szarik i Hans Kloss, coby na isto ta wojna ze Adolfym do imyntu wygrac. Tak jak i terozki we tym Iraku lebo Afganistanie do kupy ze tym colkim Bushym.
Roztomajcie ci to u nos bolo. Downij (tela co juz po drugij wojnie) fajrowali my na colki karpyntel Piyrszego Moja. I chocia ci tyn fajer, tyn – kajniykaj – tyjater wysztudiyrowali Amerikony we 1890 roku, kierzy sami mianowali go szumnie „miyndzynarodowe swiynto ludzi pracy”, wszyjskie loszkliwce terozki napoczli godac, ize to bolo ino za „komuny”. Miarkuja, ize wteda my jesce bez wazeliny Amerikonowi do dupy niy wlazowali nikiej terozki, chocia tak na isto to tyn colki romraj, i fraj lod roboty wtynczos loni wypokopiyli. Styknie co momy swiynto. A juz fajrowac to my poradzymy, aze poradzymy. Bo my to momy festelnie radzi te colkie fajrowanie. Za staryj Polski to ci wszyjscy sie chatrusiyli coby Piyrszy Moj to bolo swiynto take jak u Amerikonow ale roztomajcie to tyz bywalo. Przeca juz ci we piyrszygo moja 1905 roku Kozoki i carskie policajty rozpieprzyli tako srogo dymonstracyjo we Warszawie. A we 1906 zawarli we Hamburgu aze szejsc tysiyncy chopa we hereszcie skuli Piyrszego Moja.
Po wojnie bolo to na cerwono we kalyndorzu nacechowane. Kiej ci ino lobalyli ta komuna to zarozki zmachlowali inksze swiynto, Trzeci Moj, ale ... tego Piyrszygo Moja niy wyciepli ze kalyndorza, ino przemianowali na tego Jolzla-robotnika.
Spominocie sie jedyn taki rok? To ci dziepiyro bolo fajrowanie, aze fajrowanie.
Mie to ci tam bolo blank egal, bo jo juz bol pynzjonista ale te, co to jesce deczko muszom bakac te, co to jesce robota majom, kierych jesce niy wyciepli ze werku abo ze gruby, to ci we drugim moju aze styrnoscie dni mieli fraj. Samiuskich tych niydzieliczek i roztomajtych swiont bolo ci (lod piyrszygo moja aze do Bozygo Ciala) colki tygodziyn, colkie siedym dni. Boczycie, kiery to bol rok ?
Ludzie roztomiyle! Przeca takigo fajrowanio to ani Amerikon, ani Miymiec by niy szczimali. Dyc kiela idzie tyj gorzoly, machmolu i zajdli piwa wyslepac? A Polok poradzi, Polok ... musi poradzic. Bo Polok – nikiej ci to godol jedyn Rus Alosza, kiery sie sam do nos, do Polski przikludziol – je ci tak „gynetycnie” nasztalowany, ize bez gorzoly, to ani dziecek niy poradzi napochac. Polok ci do bajstlowanio bajtli musi miec trzi „p” (dejcie pozor): po cmoku, pod dekom i po halbie!!! A razinku to my sie terozki wartko wryli do tyj „Uniji Ojropyjskij”. Tela ezli tam tak na isto we tyj Ojropyjskij Unii, juz po tych poruch latach dicht poradzom spokopic, wiela my richtik do jednygo chyrtonia slejymy? Dom Wom bajszpil. Dejmy na to taki Japoncyk abo inkszy co to mo szage slypia. Wyduldo taki istny liter i zarozki switnie w kalyndorz. Niy ma Japonca – niy ma zodnego „problyma”, pra? A Polok? Polok luchnie tyz liter na leb, i mozno wykopyrtnie, ale jesce do imyntu niy switnol... Lon ci dziepiyro medikuje: kaj by sam jesce jedna gryfno halbecka, abo i dwie, spatrzec?
Latos to je zdziebko inakszij, chocia przilezytosci do fajrowanio tyz ci momy choby Rus wanckow. Ino, ize tyn rok to ci niy wszyjsko klaplo na szlustydziyn. Bo dziepiyro we wtorek jes Piyrszygo Moja a we szczwortek jes Trzecigo Moja. We wtorek, nikiej zawdy we piyrszygo, fajrowac bydom ci SLD-yjoki (cy jak tam sie terozki przekrzciyli?) kole tego naszygo dynkmala przi piyrwyjszym szlachthauzie i kole tego dupnego badyhauzu.
Tu ci mi sie spomniol jedyn telki fal, kiery mi sie na isto przidarzol. Za downygo piyrwyj to jo bakol we werku, kiery sie „Huta Kosciuszko” mianowol. Razinku trefiolech mojich kamratow i pokwanckali my sie do kupy do Pyjtrowyj „Gospody” (abo „Pod Flota” – niy bocza gynal) na takigo maluskigo sznapsa. No, i kiej to momy we zwyku: tyn jedna laga, tyn drugo, trzecio i ... zasik lod nowa: tyn jedna raja, tyn drugo raja aze ... wiyncyj grzychow niy spomna ( i toc niy za wszyskie zaluja!).
Troszycka zetrwalo az tu lorozki jak cosik niy gruchnie, jak cosik niy tompnie, jak ci niy dupnie choby ze karbidowy, ze wielkanocnyj bikszy ze kalichlorkiym. Gawca sie, a tu ze tego naszygo dynkmala (wiycie, tego, kiery styrcy kole werku, rziciom do chorzowskij masarni) slazuje tyn powstaniec slonski, kiery mo fresa lod Ligonia, chorzowskigo kowola i smelcyrza.
Jezderkusie ! Nic ino rychtuje sie szczworte powstanie slonskie. Bo dejcie pozor. Zrychtowali tego powstanca na przimo mojigo werku coby lon pieronym, sztram wachowol ta piyrwyjszo Königshütte. Tela, co Lon ci sie tak festelnie, sakramyncko zamamlasiol, ize mu spode kichola colko huta zachachmynciyli, a do kupy sniom to jesce ta naszo masarnia. No, toc wierza, ize skuli tego musi byc szczworte powstanie i tela. Nic, ino trza gywery, rebuliki i pistolle ze chlywikow lebo spode wonglo skludzic do dom, bo mozno byc richtik gorko we Chorzowie.
I ... tu ci mie moja Elza locuciola:
– Wstowej mi tu zarozki ty gizdzie pieronski, mosz tu bonclok maslonki, giskana zeltra i uston spiywac na colki karpyntel: „Do bytonskich strzelcow wojsko zaciongajom”..
A terozki ze inkszyj zorty. Boczycie jak wyglondali downiyjsze Pierwsze Moje? Kole kozdego werku, gruby, bele kaj, zbiyrali sie ludziska, wysztiglowane tak choby ficywyrty we Boze Cialo i rychtowali sie na piyrszomojowy pochod. Roztomajte fany, fanki, lobrozki juz przodzij byli narychtowane. Na przodku dmuchocze, roztomajte damfkapele, kiero miol kozdy werk, kozdo gruba, a niy godom i lo Konstalu lebo Azotach. Ze wszysjkich zajtow miasta napoczynali deptac te pochody aze do Wolki, kaj lod poczty napoczynol sie na richtik tyn piyrszomojowy pochod. Kole banku, przi – jak to dwonij godali – „dropaczu chmor”, na drugij zajcie stola juz trzi dni przodzij narychtowano tribuna, na kieryj styrceli te nojwazniyjsze angyjbery ze miasta. A pochod szol, i szol, bo tak po prowdzie niy trza bolo nikogo naganiac do tego. To na isto bolo swiynto. I niech mi sam tyz zodyn niy bamonci bo jo gynal bocza ze jakom uciechom my modzioki deptali na tyn pochod.
A niyskorzij, kiej my juz te wszyjskie fany, transzparynty, lobrozki wszyjskich swiyntych (co jo godom), tych co nom ta szykowno, „dostatnio”, srogo i fest „dymokratyczno” Polska rychtowali, wciepli przi „Jadwizce” na autok, deptali my kaj fto kciol, i mog. Jedne do „Delty”, „Malinowyj” abo „Naszyj” na kafyj, lampus wina lebo zista. Abo do „Szarotki” na lody. Inksze juzas na lobiod do „Magnolii”, „Goplany”, „Zwionzkowca” cy „Baltyku”. Godo sie na lobiod, ale kozdy wiedziol, ize tam idzie sie trefic z kamratami, i richtik niy jedyn sznaps szluknonc. Przeca te piyrszomojowe ludzie to byli na isto:
„podpory baru ... no jes nos sam poru!!!”
A po poledniu, na lodwieczerz, aze do nocy bajstlowali mocka uciechy, szpasu zabawy we tym naszym ponaziyntkowym Parku Kultury. Mozno pedziec, ize jesce zdziebko tyj kultury bolo, a niy tego chacharstwa co jes sam dzisioj i lobejrzymy dziepiyro, kiej sie napocznom „Mistrzostwa Ojropy” we fusbalu, tela co bezmac niy we Chorzowie. Niy ma co godac. Idzie sam nom mozno na isto gryfny moj.
Moj, pola wiesny i Wiycie, kiej sie tak spomna downe lata, to cowiek ani sie lobejrzol, kiej juz ci bolo po wiosnie. Colkie dnie tak ci bolo ciymno choby u murzina w dupie. Kiej i „Azoty” i „Kosciuszko” kopciyli, smyndziyli jak sto dioskow. Wyglondalo ci to tak, ize luft to bol tak masny, ize mozno go bolo kroc we wyrfle i na ekszport posywac. Terozki werk juz niy kopci, straciyly sie te wielgachne kominy (nojprzodzij trzi a niyskorzij jesce styry), ze „Azotow” to sie jakiesik spolki zbajstlowali, a lod „Hajduk” tyz juz tyn smrod bynzolowy i inksze swinstwa do nos niy lecom. Moja Elza to mo bali tako uciecha, ize niy musi dwa razy do dnia kurzu ze byfyja sciyrac, a i moje hymdy niy targajom sie juz po trzecim praniu.
Lamza sie tak po tych naszych Pniokach i kark mi sie chnet ukrynci lod tego loglondanio sie za frelkoma. Te nasze dziolszki sie corozki barzij seblykajom, nozyska dugasne jak sztachyty pokazyjom, a pod tymi swojimi klajdami to juz bali cycynhaltrow, lajbikow nigdy niy noszom. Byda sie musiol cmawe bryle sprawic, bo tak to ci po locach piere jak niy przimiyrzajonc blik ze zdrzadla. Ale niy tak wszyjsko ci jes take gryfne. Terozki dziepiyro widac jak te nasze drogi, cesty sztreki som dziurawe i puklate, i colkiym do nicego. Po prowdzie to tam ci te nasze brykeciorze cosik lotajom i heftujom tela, co niy heftowanie a festnie richticzno robota ino te cesty sprawi.
Nojbarzij to mi zol tych chalupow we Chorzowie drugim kiere chnet mogom za zabytki robic. Szol zech sie tak kiejsik ulicom Listopada (fto by tam jesce lo tym jedynostym pamiyntol?). Lod szkoly bez colko Krojcka to som takie chalpy kiere jesce przed naszom Jozefkom postawiyli ze biolyj cegly. Na niekierych i roztomajte figurki som prziflostrowane i inksze miechtaczki (lozdoby). Coz z tego, kiej partyry som prozne, nifto tam niy miyszko, ino dzike koty i roztomajte chachary. Chalupy gnijom lod dola a jesce malo wiela a i rest colkiym sie lozburzi. Chciolech tego naszygo fachury lod zabytkow przikludzic tu do tyj dziylnicy, ale cosik mi sie wydowo co lon i tak wiela niy moze, bo tyz tych betkow niy mo. A wiela ci bez lostatnie miesionce wybulyli „zabytkowych” chalupow na Kalidego abo na Katowickij ? To ino poradzom zmiarkowac wszyjskie nasze Chorzowioki ze mojij dziylnicy.
No ale, trocha dobrygo sie tyz u nos robi. Jedyn, dwa familiki kole mie gryfne wyrychtowali (moj jesce niy, bo niy ma juz betkow) Tak, co to jes i tak lo dupa loztrzaskac. I to skuli niyftorych somsiodow, buksow lod co to wiycie, tych Slonzokow ze Kielc, kierzy wszyjsko poradzom spaprac, popsowac, bo to niy jes jejich ino „panstwowe”. Tak zech sie kiejsik gawcol jak pora takich spikow bez pora minut lozpirzyli wszysko co te machery bez colki dziyn zrobiyli. I wiycie, ze jak jedyn takich loszkliwych najduchow ze lokna sponiywiyrol, to lojciec jednygo abo drugifgo gizda chnet by mu po pysku wystrzylol, bo przeca dziecka mogom terozki robic co im sie zywnie podobo i co by niy mieli ciynzkigo dziecinstwa. I tu mi sie spomniol jedyn yjklich wic:
Przilazuje jedyn lochyntol (byda godol lo gadzinie, coby mie sam jakiesik bogobojne lojce flapsym niy lobciepali), hazok do konzomu, kiery dziepiyro co lozewrzil jedyn srogi ber :
– Hej, ty, ber, a nafoluj mi ze pol kilo soli, ja !
– Wiysz hazoczku, jo jesce niy mom wogi i tyj colkij modernyj „kasy fiskalnyj”! Moga ci tak ino na algynmas (na okok) nasuc tyj soli!
– To sie jom do rzici nasuj ... ty ... handlyrzu!!!
No ale, som i take soronie u nos i tyz majom dziecka ... jesce gorszyjsze lod nich, prowda godom?
I tak mi sie przi tym spomnialo – coby bolo deczko inakszij – jak to kiejsik lod wiosny kozde planty, kozdy konsek trowy i banki lokupowali szkaciorze. Bali tako spiywka nasze „Antyki” spiywali:
Nasz Starzik w szkata grali ciyngiym i piyli gorzolka,
Az swiynty Pyjter wzion go do sia – przebrala sie miarka.
A jak lobejrzol pyjter, ze tajla Starzik w rynce trzimo,
To wzion i wyciep go za brama – w niebie szkata niy ma !”
No, mozno to i prowda co w niybie szkata niy ma, ale jo tam colkiym w to niy wierza. No – jakech pedziol – momy juz pola tyj gryfnyj wiesny. Marzanka juz ci tonkniynto a wionki chnet puscone i niekiere na dicht stracone. Nale, kiej to u nos, wdycki wszysko jes na lodwyrtka.
Nojprzodzij te nasze przemondrzale posly dyszkutiyrowali coby blank zakozac tyj ichnij „pornografii”. No, wiycie, to skuli tego, ize tym niyftorym poslom tyz juz zacyno wyrcec (co Wy wiycie a jo rozumia) i bez to sie wypokopiyli coby wszyskim do imyntu zakozac loglondanio tych rzecy. No i cheba majom ci loni recht. Przeca terozicki kiej juz roztomajte ptoki ze tyj Afriki przilecieli i lod samiuskiego ranca skrzecom i swiyrgolom, kiej dziolchy zacynajom coroz barzij calbrowac, slypia przewrocac i sciepowac ze sia te jejich pelcmantle, jakle, cwitry i galoty – a bez ta zima te jejich szlapska jesce urosli i cycki sie zrobioly take lobloncaste – to niy trza jesce tego wszyskigo we cajtogach lebo we telewizyji loglondac. Sami wiycie jak to jes. Frelki przed Jozefkom padajom do sia:
– Dziolchy ! Cycki sztram, bo chopcy z Pniokow do kosciola lezom !!!
A zaisto karlusy ino sie za babskimi giyrami gawcom. Bo jak stary Myrcik zawdy godol:
– Jakie glajzy ... taki banhof ! No niy ???
Przi tyj wiosnie to kozdymu gupoty przilazujom do leba. A mie sie spomniol fal, kiej zech bol przi wojsku. Mieli my kaprala, kiery sie Cipok mianowol i na kozdo wiosna zacynol ryjda do nowygo rocnika. A miol ci lon jedyn alsdruk:
– Suchejcie koty ! Terozki malocie na piyrszo przepustka. Wszyskie dziolchy to wom sie niy udo przeleciec ale ... mocie sie starac !!!
I terozki cosik mozno markotnygo. Jo tam niy jes politykier, ale zol mi co naszo gryfno slonsko dziolcha, co jo godom dziolcha? paniczka! Barbara Blida bezmac sie sam praskla ze pistolle i ... juz niy zyje. Jak tam bolo mozno(?) mozno sie kiejsik dowiymy ale pokiel co spomnialo mi sie jak Lona kiejsik godala we naszym chorzowskim „Tyjatrze Lozrywki” lo Chorzowioku, lo Gerardzie Ciesliku. Miyntko mi sie wteda zrobiolo jak na bina wylazla ta naszo szykowno Barborka, dziolcha ze Siymianowic i napoczla godac po naszymu. Ludzie, jak to sie gryfnie suchalo, kiej Lona piyknie pozdrowiola „Gerhata lod Cieslicki”. Miod a niy godanie. Tak ci juz bali nasz Farorz niy godo. Ale, to by juz bol lostatek – mozno kiej indzij wiyncyj byda lozprawiol – a terozki to by bolo na tela a berol, wynokwiol i spominol jak we kozdo sobota

Ojgyn z Pniokow