Zimne zegrodniki i niy ino / 12 maja 2007r
Ojgyn z Pniokow 12.05.2007

No, toz momy lod dzisioj Pankracego, Serwacego i Bonifacego a na lostatek to „zimno Zoska”. Lonski tydziyn berol lo tych zimnych zegrodnikach berol we radijoku Wicek a jo terozki ino tela ...i tyz momy juz chnet pola tego nojbarzij kochliwygo, nojbarzij szykownygo, tego na isto syrcowygo miesionca za sia. Bo jes ci to na zicher miesionc, kiery kozdymu poradzi cosik na uciecha wylonacyc, niyroz i colki zywot blank zwekslowac. A wszyjsko to skuli tego frisznygo luftu, tych wonioncych naobkolo kwiotkow, tego flidru, kiery kozdo frela, dziolcha, swiyrgoluszka, babeczka, baba lebo bali i swoja staro mo festelnie rada. Te narcyzle, kiere napoczli kwisc we zegrodkach, te czesnie, kierych kwiotki na isto spac niy dajom (chocia latos bezma mocka wymarzli), te wszyjskie ptoszki, kiere sie pieronym muszom uwijac kole gniozda, kole modych, a przi tymu jak lone swiyrgolom lod samiuskigo ranca. Niy poradza sie tak blank pochytac co to som za ptoki, szpoki, szczygly lebo kosy, nale jedne wiym, ize juz cheba lod szczwortyj z ranca na tako srogo asta wele mojigo lokna przilatuje ptok i wisko, swiyrgoli choby nojynty. dziebo niyskorzij na fynsterbret przifurgajom jesce cukrowy, kiere na isto poradzom tela larma, tela gruchanio zrobic, ize ino guchy lochyntol poradzi przi tym nynac. Bali i moja Hazbiytka barzij rada wstowo do roboty (a jo sie jesce deczko moga na prykolu sztreknonc), chocia na zicher juz niy poradzi spokopic ezli jesce pora miesiyncy pobako (coby jak nojdukszij!).
A te nasze dziolchy. Jezderkusie, jak Lone ci sie poradzom gryfnie ... seblykac. Terozki ci je we modzie co wszyjskie frelki majom na sia take lodziynie choby lod modszyj siostry. Galoty za knap, pympek na wiyrchu i ze zadku gryfne batki, te colkie „stringi”, a kiecki, spodnice to choby ino ze jednyj szlajfki byli uszyte. A, ize bez colko zima idzie sie lopolac, bronocic we tych roztomajtych „solarijach”, to tyz kozdo je lopolono choby razinku prosto ze Afriki sjechala, abo skandzis. I cowiek – mo sie rozumiec – chop to cie jes juz telkie stworzyni, tako gadzina, ize dziepiyro na stare lata corozki wiyncyj sie za modymi i niy ino, modymi dziolchami gawcy. Mozno to skuli tego (coch juz godol), ize za mody jes cowiek na grzych a za stary na snik, bo i slyp juz niy taki, i suchanie sztinkruje a pragliwosc rosnie, sztrekuje sie. Przeca to chopy (richticzne chopy) znocie, pra? I niy ma co godac wszyjsko ci we tym moju gupieje, przilazuje lo gowa. Cowiek lamzi choby tyrpniynty, cosik mu sie zdowo, ize sniego taki „cazanowa”, a to ino moj, tyn miesionc we kierym nojgorszo ci tyz ynta pszaje wszyjskim naobkolo. Nale, trza tyz dowac pozor. Trefiolech ci mojigo kamrata Antka, kiery miol na przodku gowy ojla nikiej apluzina tela, co barzij kalno.
– Co ci to Antek ? – pytom sie go gryfnie. – Prasknol cie fto bez leb, abo kopyrtka na palica zrobiol?
– Eee tam, zodyn mie niy piznol, zodyn by sie cheba niy lopowozol, kiej ujzdrzi telkigo srogigo chopa – pado tyn istny Antek.
– Nale, przeca widza izes kajsik tym lebym musiol prasknonc, bo ze samosci ci tak dupno ojla niy wyfukla przecamc, pra?
– No, ze samosci to niy, ino ze lichego slypio i skuli tego co momy ... wiesna.
– Niy poradza spokopic co mo slepota ze wiesnom do kupy – padom ci do tego kamrata.
– Ano, to bolo ganc ajnfach. Ida sztrekom kole Parku Kultury we Chorzowie a sam na prociw idzie dziolcha. Co jo godom dziolcha? Claudia Schifer, ino ... niy tako jesce staro. Kudly corne, nogi duge aze do samyj ziymi, wszyjsko mo co przinolezi, i przed sia, i za sia, logiby choby dwa maluskie pecynki chleba, dychanie, kierego sie niy idzie ani we sniku forsztelowac. Lopolono, wonionco parfinami nikiej colko rabatka kwiotkow. No, godom ci lobrozek na szlapach abo knipsnionto we „plajboju”. Kiejech jom ujzdrzol, toz tak ci mie chyciylo, ize niy mog slypiow loderwac. Gawca ci sie, azech sie blank do zadku lobzwyrtol, i anich sie pozdol, kiejech prasknol pycholym we zojla, we zojla na anonzy.
No, i tak ci to jun jes, kiej chop niy dowo pozor. Nale, idzie to dowac pozor, kiej tela gryfnych, szkownych dziolchow szpacyruje po cestach, po drogach, bele kaj? Przeca, ino take chopy co tak, blank ciynko godajom, niy poradzom ci dojzdrzic sam tego, co je wele nich. I co tu wiela godac, moj to jes moj, i nikaj sie przed niym niy citnie, nikaj niy skuko, zodyn cmawymi brylami tego niy przikryje, niy prziklapnie. Zodyn tyz niy poradzi tych wszyjskich babsko-chopskich mojowych konszachtow, zolycek, napasztowanio, i cego tam jesce, zakozac.
Niy moga sie zaprzic. Mie tyz zawdy sie dziolchy zdali, zawdy podobali, zawdy miolech je rod. To mogli byc mode (terozki corozki modsze), to mogli byc zdziebko latowe, kozde, byle gryfne. A widziol fto we moju niy gryfno dziocha? Bo jo niy!!! Juz moja Starka godali, ize w moju kozdo stwora, znojdzie jejigo „amatora”. I tu ci nasze staroszki na isto mieli prawie. Chocia... godajom tako gyszichta:
Ponboczek stworzol – jak wszyjskie miarkujom – juz blank downo tymu i szykowny swiat, i Jadama i Yjwa, i colko gadzina na tym swiycie. Gawcy sie tak na to wszyjsko, kuko i na lostatek godo do tyj Yjwy:
– A TY ... zolwizol bydziesz sie musiala bez colkie zywobycie „malowac”, sztrajchowac na gymbie !!!
Nojprzodzij to ci mie to wszyjsko, te chucisko chyciylo juz we lochronce. Taki spikol a juz ci mie sie dziolchy festelnie podobali, barzij miolech rod dziolchy nizli kamratow ze zantgruby, ze pioskownicy. Bola ci to tako jedna Yjwa, abo Jewka. Jeji lojce mieli drogeryjo na Krojcce (a niyskorzij jesce na Hajduckij). Jezderkusie, jako to bola gryfno dziolszka. A, ize jo bol zawdy faflok i berocz, takech ci jom we tyj szkolce zbalamonciol, telach jeji nafandzolol, ize na kozdym mojowym szpacyrze do logrodkow kole Jozefki abo na smyntorz, kaj nos wiydla nasza Pani, trzimala ci ino mie za grace. A jo tyz sie diosecko asiol, kiejech mog jakisik kusik ji pichnonc, sniom do kupy spiywac, abo som, ino dlo nij zawiskac tyn posmiywny numer:
„Hej, wioo, heta wio, heta stary, mody jary...”
I nikany zech jom juz we mojim zywobyciu niy trefiol. Rolz ino mi sie zdowalo, coch jom ujzdrzol jak rajtowala na takim gryfnym bronotnym koniu, nale to tak mozno na isto ino mi sie zdowalo.
Niyskorzij bola moja siedymnostka (terozki niy dziolcha, ino szula). Tam byli tak na isto dziwocne szule we jednym stawiyniu, jedna dlo chopcow, a jedna dlo dziolchow. Nale, coz kiej siynie byli do kupy i kozdy snos, kiery ino kciol , to zawdy znojd przilezytosc, coby kajsik tam tym dziolchom grajfnonc. A, ize sam terozki godomy lo moju, to trza tyz spomniec lo „majowym” we kosciyle, lo ci tym popoledniu, kiere krotszij zetrwalo we kosciele nizli niyskorzij na szachcie, na zantce. No, wszandy tam kaj szlo zakludzic dziolchy, kiere tyz rade sie we dochtora bawiyli. Ino Mamulka niy poradziyli spokopic po pieronie tak dugo te „mojowe” sie wlece, i tak niyskoro przilazujom jeji syncyska nazodo do dom na wieczerzo?
Tak jakosik wartko slecialo aze do siodmyj klasy kiejzech ci trefiol na richtik fajnisto dziolcha, i do tego zdziebko starszyjszo lodymie. Ta ci mie na zicher poradziyla bele cego naumiec, co tyz mi sie niyskorzij przi inkszych frelach przidalo. Nale te siedym lot podstawowki diosecko drap slecialo, aze drap. Ani sie cowiek spodziol, a juz napocznol sie brandzlowac ziletkom lebo inkszym raziyraparatym. Wszyjskie karlusy wteda nosiyli cmawe bryle po tym naszym szalszpilerze Zbyszku Cybulskim. Joch to miol z cego sie na prowda asic, boch cosik lapnol na slypia i musiolech takie bryle nosic. I beztoz jo bol „figura” na mojim, i niy ino na mojim, placu.
Mamulka kcieli cobych wyloz na ludzi i beztoz kozala mi lobrac sie jakosik szkola, nale dobro, coby mi sie fach bez lata przidol. No, to zech poszol do chymicnygo technikom, kiere downij bolo na Katowickij. Pozdrowiom terozki tamesznych rechtorow, kiere jesce zyjom. Tam juz i inksze dziolchy byli, razinku i take, kiere nos we sniku nawiydzali. Niy powia, gryfno my mieli klasa, chocia i tak poruch snos przolo jednyj modyj rechtorce, dlo kieryj my zolwizol sie niy rachowali, bo lona ci juz bola wydano, i to za rechtora, kiery nos chymiji uczol. Kalinowki sie mianowol. Prziszol moj, i my juzas ino za dziolchami lotali. Bolo lekszij, bo te ze lostatnij klasy rychtowali sie do matury a my beztoz mieli wiynkszo laba. Po szkolnym „wychowaniu fizycnym” – a turnowali my tyz drugda, lod casu do casu na downiyjszym AKS-ie – szlo sie colkom czelodkom do „doliny szwajcarskij”, niyskorzij ponaziyntkowygo Parku Kultury. I tam juz jak fto poradziol, jak fto bol zwyrtny, wizgyrny poradzol zakludzic dziolcha abo za „Logrodek Baby Jagi”, abo na jakosik trowa, abo na stawy, suble abo rybniki. Te wiynksze lochyntole, to targali aze na gora, kaj terozki je Planytarium, a kaj bezmac nyno wojsko swiyntyj Jadwigi, kiere na isto mo przijnsc sam do nos do Chorzowa, kiej juz ludzie niy bydom poradziyli tego colkigo bajzlu szczimac. A moge to juz byc chnet, skuli tych dwioch – co jo godom ? – trzech abo i ... styruch cwilingrow!!!
Juzas ze dziolchoma ze swojigo familoka, ze swojigo placu to sie tompalo na „Liga”, kiero niyskorzij mianowali „Dolina Gornika” skuli tego co to jom we flyjga wziyna gruba „Barbara-Wyzwolenie”. Tam tyz sie szlo bele kaj skukac, coby kamraty niy ujdrzeli a niyskorzij, bez lato to i poszpluchtac sie szlo we wodzie, abo i na kajakach poplywac.
Jakech juz miol te siedymnoscie lot toch przifilowol jedna frela, kiero i wydano juz bola i logdowiala. A mianowala ci sie Lona jak ta freliczka ze „Lalki” Prusa, do kieryj zolycol sie Dmochowski, nale kiery niy poradziol sniom przijnsc do porzondku. Ta ci mi dziepiyro dala wycwika. Nale, co jo Wom byda godol. Przeca kozdy karlus we mojim wiyku musiol tako szkola przyjnsc coby ci sie niyskorzij przed jejigo richticznom libstom ganby niy zrobic. I dalszij niy moga godac, bo moja Elza sucho i niyskorzij miolbych haja we chalupie!
Cowiek robiol sie corozki starszyjszy, corozki mu filipa przibywalo (abo tak ino chop taki jak jo – myslol) tela ino, co we moju kozdy chop gupiol do imyntu i kiejby mu mietla loblecono we babskie szaty we ciymnym antryju postawic, tyz by jeji przol jak nojynty. Musza pedziec, ize do wojokow mie niy wziyni i tego wszyjskie kamraty mi zowisciyli, ize ino loni muszom swoji dziolchy, libsty, frele lostawic w doma i wykludzic sie aze na drugo strona Polski, bo tak wteda bolo. Chopcow sam ze Slonska wywoziyli aze na morze, coby snich marinerow, „wilkow morskich” zbajstlowac, a goroli, Kaszebow i inkszych takich na isto sprowodzali sam do nos, coby jejim juz do imyntu te mode zycie lobrzidzic. A we kasarni bedinowalo sie przi szifach colkie trzi lata a niy to co terozki, ino pora miesiyncy i to jesce dwa razy bez miesionc ze przepustkom. Niy byda dalszij lo mojich babach godol coby ftos niy pedziol, co jo prziszol sam do radijoka coby sie ino herzic i asic, abo coby niy bolo nikiej u nos we Jozefce ze jednym mojim kamratym.
Poszol ci rolz tyn moj kamrat Tyjo do Farorza do spowiydzi. Motlo, bero, i loroz godo:
– Farorzycku, a jo to zdrodzol moja kobiyta.
– Ja – pado na to Farorz – a wiela razy?
– No, wiycie Farorzyczku, jo sam prziszol sie wyspowiadac a niy kwolic!
Lo Piyrszym Moju, lo Trzecim Moju, lo wyzwolyniu lod Miymcow juz we lonskim tydniu godol, nale ze tym fajerym dziewiontygo (abo jak to terozki inksze majom rade – losmygo) moja to tyz je sknoltlowany inkszy fal. inksze przilezitosci.
Jakosik tak we styrdziestym losmym roku wypokopiyli roztomajte angyjbery coby zbajstlowac telki srogi „Wyscig Pokoju”. Coby mode karlusy kacali na kolach lod Warszawy do Pragi i nazod i we dziewiontego moja wyhaltowali przi Bierutowyj tribunie, i coby Lon mog jejim na karku powiysic talko galanda, wiyniec ze bobkowych lisciow. I lod tego sie napoczlo. Dobrych pora lot zodyn Polok we moju lo nicym inkszym niy medikowol, ino lo naszych kolarzach, lo naszych chopcach, kierzy bali i Ruskim pokozom kaj kwasne mlyko rosnie. We piyncdziesiontym roku doszkryflali sie do wyscigu Miymcy, i juz lod tego roku pyndalowali chopcy na telkim winklu Warszawa-Berlin-Praga (kozdy rok metlali inakszij te miasta).
Tak po prowdzie to dziepiyro we piyncdziesiontym szostym, we tym roku kiej Poznanioki zmachlowali wija we czyrwiyniu, wygrol tyn dziewionty z raji wyscig na Staszek Krolak. Chopy po piyncdziesiontce! No, szejscdziesiontce ! Boczycie ta uciecha we Polsce, kiej nasze chopcy dali bali i tym Ruskim, i tym Miymcom w dupa, aze sie kurzolo. Jo jesce pamiyntom, kiej bola jedna meta na naszym chorzowskim „Ruchu” a na drugi rok na „Slonskim” (kaj som te czasy?) to nasz radijokowy Kaczmarek ze jejigo czelodkom witol jejich na stadijonie, przodzij ale przijechol bol ci tyn Kaczmarek na takim gryfnym drajracie na sztadijon i tela ci uciechy narobiol, ize niy jedyn pojscol sie we galoty. A te Indijanery abo inksze Hinduse, to ci sie tak polekutku pyndalowali, ize jesce poradziyli do downiyjszygo „Smakosza” wdepnonc na piwo. To byli czasy, pra?
Fto niy znol Krolaka, Wilczynskiego, Gustawa Adolfa Schura, Staszka Gazdy i jesce, poruch, poruch inkszych. Niyskorzij pokozali sie jesce lepszejsze; Szurkowski, Czechowski, Szozda, no i tela, tela inkszych, We szescdziesiontym trzecim wysztudiyrowali, ize terzozki bydom zawdy sie te romraje napoczynac dziewiontygo moja, coby wszyjskie gynal boczyli, kiej Ruskie wlejzli do tego Berlina. Ino we piyndziesiontym siodmym nasze nic niy wygrali, nale to bezmac bolo skuli tego, co asztronomy wykukali we naszym Planytarium co we tego trzinostygo maja bydzie polne zacmiynie naszygo miesionczka. Jesce ino tego by brakowalo coby to bol piontek!
Nojbarzij mi sie zdol tyn Richad Szurkowski. Lon ci pora razy wygrywol; jak sie spominom to piyrszy rolz we tym moju siedymdziesiontygo roka, a lostatni rolz we siedymdziesiontym piontym. Byli niyskorzij jesce inksze wyscigi i rolz , jakes dziesiync lot tymu nazod, stolech ci ze naszym Ponym Prezidyntym Chorzowa na tribunie, na mecie jakigosik „Tour de Polonia” kiej szlus tego kacowanio bol przi naszyj Jozefce. Ludzie, a jako dobro grochowa wteda szlo pojesc na farze! A terozki, krom Malysza to juz cheba zodnygo szportowca u nos na isto niy ma (bo i ta gryfno dziolcha ze Rudy Sl. to tyz juz za tela po tym colkim wyroku gyrichtu niy poradzi). Bo to jes tak jak godol jedyn mondrok we Polsce: "Jak juz niy miarkujesz po co zyc - zyj inkszym na lostuda !
A juz nojbarzij to mi sie zdol moj kamrat, stary lozyrok, glacaty Antek. Naprany przilazuje do chalpy we pojstrzodku nocy i rycy:
– Wygrolech, wygrolech ... we to..to.. totolotka ... colki milijon!
– Cicho byc loszkliwcu, co sie tak lozdziyrosz? – godo jejigo baba. – Nasza mamulka, twoja swiekra zemrzila dziepiyro co ...!
– Lo jezderkusie! Jeronie ... staro! Momy „kumulacjo”, ja????
I terozki jesce, skuli tego, ize jes tyn gryfny miesionc moj we kierym fajrujom (fajrowali kiejsik) hutniki i fojermany kciolech sam wciepnonc szykowne sztrofki jednygo mojigo kamrata ze „internytu” Stanika Neblika, kiery sie som mianuje „fojerman” :

Ida z baru po cimoku,
piwo z biksy se popijom,
ida tak drogom, po boku
i auta czasami mijom.

Wroz zech sie potoczyl,
bo cos mi miglo w oczy,
ktos na mie z cimoka skoczyl,
som niy wiym skond, w srodku nocy.

Juz leza na chodniku,
ratuj - mysla - Florku swiynty,
nady mnom dwoch "palkownikow".
"Pan pozwoli dokumenty"

Skond mom wzions dokumynty,
jo ich zostawiyl w doma.
"Jedziemy do komendy,
bedzie Pan dmuchal w alkomat".

Jo na kolana klynkom:
"Panowie dejcie spokoj,
strazacy majom swiynto,
to yno jest roz w roku"

Ale nic niy pomoze,
rynce do zatku skute,
juz siedza w radiowozie,
jadymy na kogucie.

W strazy dzwoni telefon.
"Czy robi tu taki i taki?"
Juz slychac duzo smiychu,
ze jo trefiyl do paki.

Sprawa juz wyjasniyli,
a jo jest juz fest slaby,
zawiyzli mie po chwili
du dom, prosto do baby.

Historia powstala mi w glowie,
a choc w bajeczki niy wierza,
dejcie pozor "niebiescy panowie",
bo jo mom jutro impreza.

Po to je nasza wladza,
zeby pomogac nom w zyciu,
lepszy jednak przesadzac

w pisaniu, a niy w piciu.


I to by mozno bolo na dzisioj a berol i (mozno zdziebko) wynokwiol jak zawcy, jak we kozdo sobota

Ojgyn z Pniokow