Moj z gorki! / 19 maja 2007r
Ojgyn z Pniokow 19.05.2007

No, toz momy za sia wiyncyj nizli pola moja; za jedynoscie dni bydymy mieli juz czerwiyn, prowda? A moj, a moj to som gryfne powiarki:
„Drugda we zimne poranki, biyda lo kocanki”,
„Dyszcz mojowy, chlyb gotowy”,
„Kiej we moju plucha, to we czerwiyniu posucha” a jesce nijwazniyjsze, ize :
„Kiej we moju sniyg pado, to blank suche lato zapowiado!”.
I jesce cosik dlo naszych dziecek:
„Fto sie we moju urodzi, festnie mu sie powodzi!”
A tu bych sie wadziol, bo moj bracik jes mojowy a gowno mu sie powodzi !!!!
I jesce mozno, co idzie sam u nos ujzdrzic ... usuchac:
„Witej nom gryfny moiczku, ze tym nachtigalym we goicku!”.
Byli lod soboty „zimne zegrodniki”. Byli ale niy za tela, bo we pyndzialek, we Bonifacego (Bonusia) bolo ci u nos na Pniokach aze iber trzidziysci gradusow gorko! Ino we nocy po „zimnyj Zofiji” napoczlo sam u nos gichac, lozkidalo sie do imyntu i zrobiylo sie zimno. Ale ze tymi zimnymi zegrodnikoma skuplowany jes jesce inkszy gryfny zwyk. Zawdy kole tych swiyntych trefiajom sam u nos na Slonsku (a i we Polsce) dni rzykanio lo urodzoj na polach i we zegrodkach. Som to – jak to farne godajom – „Dni Krzyzowe”. Idzie sie ze procesyjom ze kosciola do roztomajtych krzizow i kaplicek, coby porzykac lo jak nojlepszyjsze urody dlo rolnikow i zegrodnikow. Wszandy som take krzize przi cestach, przi chodnikach, gryfne bozemynki. U nos, kole mie som trzi take. Jedyn krziz na naszyj Krojcce (lod kierego wziyno sie miano tyj ulicy), drugo to kapliczka na Marianskij a trzeci to krziz na Opolskij. Tela, co na dzisioj narychtowolech ci gryfno gyszichta lo takij bozijmynce na Wynzlowcu. Juz terozki blank niy bocza kajech jom wysznupol, lod kogoch jom uslyszol ani fto jom nojprzodzij napisol abo dalszij przekozol i tak sie miarkuja, co te istne sie na mie niy pogorszom kiej jo to terozki byda rzondziol tak jakech to spamiyntol. A idzie lo bozomynka na ulicy Wschodnij lod kieryj jes blank podle takigo szynku „Lania”. Downoch tam na tym Wynzlowcu niy bol i beztoz niy miarkuja ezli tyn krziz tam jesce jes abo go juz niy ma, a ino gyszichta zdo mi sie gyszpant. A bolo to wszyjsko tak:
Zola ci na tym Wynzlowcu jakiesik sto pora lot tymu nazod chudobno, prozno nikiej fojtowski miech po swiyntym Morcinie – gdowa, kieryj chopa zatrzaslo na grubie. Miala ci lona maluskigo synecka i lobiom juz napocznol doskwiyrac srogi glod. Szlo ci juz wteda ku Wielkijnocy a loni na isto niy mieli co do tyj gymby wrajzic. Poszla ci lona sniym do lasa, kiery bol we piyrwyjszyj „Dolinie Szwajcarskij”, kiero jes terozki we panaziyntkowskim Parku Kultury. Szlo nojsc tam we tym lasku, mozno to bali bola i brzyjzina abo cosik kole tego, roztomajte ziyliny a i nasciubic chabinki i trzoski do podhajcowanio, rozzyganio lognia we kachloku. Dziolo ci sie to we Wieli Piontek a ize niy miala ze kim lostawic dziecka wziyna sie synecka ze sia. Kiej doklechtala sie na gorka, kaj terozki jes chorzowskie planytarijum (a kaj bezmac ciyngiym jesce nyno wojsko swiyntyj Jadwigi) uwidziala loroz dupno dziura we ziymi ze kieryj cosik pieronym blyndowalo i szlo uslyszec jakosik muzyka. I chocia bola festnie wystrachano wlazla rajn i znodla sie we telij srogij izbie we kieryj blyndowalo lod goldu i roztomajtych inkszych szacow. Mechciyli sie, blyskali zlote talary, droge kamiynie i co tyz tam jesce, a lod cego trza bolo ji slypia zawiyrac. Telich skarbow to ci sie ta chudobno baba nikaj i nikandy niy poradziyla sie wystawic, niy poradziyla sie forsztelowac. Lobyrtnyla ci sie lona tak naobkolo, badla tu i tam, podziwala sie na to wszyjsko no, ale krom ji i jeji dziecka zodnego we pojstrzodku niy bolo. I, coby miec lobie dismal grace fraj, synka wrajziyla na kluka podano na take, na kierych po wsiach suszom, wiyszajom zawdy pranie kole trocinioka. No, i napoczla ci lona zgrzybac co ji ino we grace wlazlo: goldowe klepoki, brilanty, szfiry i inksze droge kizliki. Miala ci juz blank nafolowano zopaska kiej sie kapla, ize i ta gryfno muzyka scichla, i te blyndowanie jakosik ci bolo corozki mynsze i mynsze, a i to co miala we zopasce juz tyz tak niy mechciylo i niy szklolo. Po jednym loka mrziku ujzdrzala ino ta dziura we jaskinie, we tyj hyjli za kierom blyndowala klara na dworze. Baba na isto sie zlynkla jak sto dioskow i warcij nizli ci poradziyla sie to wymiarkowac wyprula ze tyj diury na wiyrch, na luft. Tak ci jesce kukla na te swoji grace, we kierych dzierzyla kroj zopaski i blank zgrabiala i miala bobki. Coz ze tego, ize mo we tym podolku, we tyj zopasce mocka goldu, szacu i dijamyntow? Na kiego dioska ji to wszyjsko, kiej gynal we pojstrzodku lostawiyla swojigo synecka, swoji dziecko? Nale, bolo juz za niyskoro na luto, na jankor. Kaj przodzij szlo ujzdrzic ta srogo dziura bola juz ino glyjtowano sciana tego gronicka kaj to bezmac te wojsko swiyntyj Jadwigi do terozka nyno. Napoczla praskac gracami, gorsciom lo ta sciana. Baba chnet lo filip przijnszla, chnet blank logupla ze tego jankoru i lutosci. Wszyjskie te pijondze i brilanty, kiere zebrala ze tyj jaskini, ze tyj hyjli wysuly ji sie ze zopaski a lona nic, ino targala kudly ze palicy, na colki karpyntel mianowala swojigo synecka, napoczla fyrtac naobkolo i po colkim tym groniczku, po tyj kympie ze nadziyjom, ize kajsik jesce nojndzie jakosik inkszo dziura do tyj jaskini. Targala trowniole tela, co wszyjsko to bol darymny futer, wszyjsko to bolo po proznicy.
Terozki festnie szkodowala sie, jamrowala i wajala tyj jeji chuci, tyj jeji pragliwosci i tego, co bola tako przepadzito, ize lostawiyla tego roztomiylego synecka, coby ino jak nojwiyncyj nasciubic, nachabic goldowych pijyndzy i inkszych szacow. Tak, ize blank przepomniala lo matulkowym urzondzie, lo mamuliczkowyj flyjdzie nad dzieckami. Uzdala sie coby ze swojim jankorym i srogim grzychym pojnsc do swojigo farorzycka. W te pyndy pogzula na fara i ani niy kukla, na te goldowe pijondze i inksze miechtaczki, kiere sie terozki napoczli wekslowac we gryfne zlote, modre i inksze farbiste kwiotki. Te ci kwiotki lod tego czasu zawdy na wiesna, zawdy po Wielkanocy napoczynajom tam kwisc.
Kiej juz ta loszkliwo i pragliwo baba przikwanckala sie – co jo godom ? – przigzula na fara do swojigo farorza, tyn nojprzodzij jom festelnie spieronowol no, ale niyskorzij kiej juz uwidziol jeji srogo utropa i lamyncynie, smiylowol sie nad niom i dol ji gryfno dorada, coby bez terozki bez colki rok mocka robiyla, mocka rzykala i coby jesce posciyla lod wszyjskigo maszkytnego i fetownego jodla. Wtynczos – tak ji eklerowol – moge sie przitrefic, ize kiej gynal za rok przijndzie na tyn som plac, tam we tyj Szwajcarskij Dolinie tyn groniec sie juzas lozewrzi i loddo ji tego jeji synecka. Bol to procny i festelnie jankorny rok dlo tyj mamulki, dlo tyj gdowy po hajerze. Ciyngiym sie przeciepowala co bola nojgorszyjszom we dziydzinie mamulkom i tak sie tropiyla, ize blank losiwla. Starala sie tyz ezli tyn beszong na isto sie lotworzi, i ezli richtik ujzdrzi jesce swojigo roztomiylego synecka? Ezli bydzie jesce zol? Abo fto sie niym we tyj cmawyj hyjli, jaskini bydzie lopiykowol? Fto mu narychtyje cosik do jodla i cy ftosik bydzie go tam jak inksze mamulki flyjgowol? Przeca kiej tam sniym bola to zodnego cowieka tam niy uwidziala ani tyj jakisik inkszyj zywyj gadziny. Nale rzykala jak ji farorz przikozol i ciyngiym, sztyjc medikowala lo tym swojim synecku, i we dziyn i we nocy i kaj ino bakala; wszandy. A czas ciurlikol po malusku i yntlich juzas przijnszol tyn Wieli Piontek. Gynal lo tyj samyj godzinie, lo szaroku bola ci juz lona we tyj Dolinie Szwajcarskij, przi tyj kympie. Jeji rzykanie i srogo wiara we slowecka przewielebnygo mieli byc terozki nadgrodzone: uwidziala tyn beszong lozewrzity, razinku nikiej lonskigo roka ze tyj dziury szlo uslyszec szykowno muzyka i blyndowalo nikiej wteda. Bez medikowanio wkarowala rajn i niy kukala, niy spoziyrala naobkolo ino prula sztram, direkt do tego placu kaj lonskigo roka lostawiyla tego swojigo synecka. Niy gawcyla sie nic a nic na te goldowe pijondze, na te wszyjskie brilanty i inksze ciacka i miechtaczki. Gzula ino tam kaj miol byc tyn jeji roztomiyly bombel, tyn jeji pajpok. I jezderkusie! Dziw na dziwy ! Tyn bajtel tam bol ! Siedziol gynal na tyj samyj sztandze kaj go lostawiyla. Bajtel bol blank zdrowy i uciyszny, i gracol sie we tych wszyjskich gryfnych szacach, ciackach i goldowych klepokach. Wyglondol ci tak, choby dziepiyro co go tam na ta kluka zicla. Lapla ci tego najducha, przicisla do serca i kusikowala choby nojynto. I ani sie na te wszyjskie klyjnoty niy podziwala, niy zaziyrala sie na to wszyjsko ino drap wypolola na luft.
I kiej sie znodla na szweli swojij chalupy lotuchla, dychla sie i napoczla halac, gloskac swojigo retniyntego synecka. Kiej juz zdziebko na isto dychla, napoczla ci sie tego spikola pytac lo to jak ta ci mu to tyz bolo we tyj jaskini. Co tyz to ckol bez tyn colki rok. A tyn lebon lodpedziol blank gryfnie i ze rulom:
– A, dejcie pokoj mamulko, mie to ci tam nicego niy bolo knap, niy falowalo. Miolech moc lowiynziny, kiero niyftore masarze lochachmynciyli na wodze. Miolech tyz mocka zymlow i chleba locyganionego na wodze bez piekorzy ...
– A co mioles do picio, co slepoles tam bez tyn rok?
– E... tam, slepolech duzo mlyka, wszyjsko to, co bambry i inksze gorole mieli do sia, kiej do mlyka na przedej dolywali wody.
– A jakes ty tak sie utrzimol na tyj falycie, na tyj sztandze i niy slecioles snij?
– To bez te twoji rzykanie i to, izes mi tak przola trzimalo mie sztram na tyj kluce.
Mamulka juzas uholkala, lobjimala tego swojigo szkota, porzykala juzas szykownie. A niyskorzij skalyla tyn klyjnot, kierym sie colki czos bawiol tyn synecek (kiej go tam we tyj jaskini znodla), lajstla sie szykowno dziydzina na Wynzlowcu i lobsztalowala u tamesznych mulorzy gryfno bozomynka, kiero tam na tym Wynzlowcu do dzisioj (bezmac) styrcy.
Gryfno gyszichta, prowda? Tak sie miarkuja, co fajniscie sie to sucho chocia terozki niy bero sie juz takich gyszichtow corozki mynij lozprawio, bo przeca momy u nos „srogo”, ale to richtik srogo polityka wszandy. Starecki dzieckom juz tego niy lozprawiajom a te wszyjskie zdarzle i ... zgniyle do medikowanio i slynczynio kukajom ino na telewizyjo a tam ... no, Wiycie co, pra? Jo tyz, jo tyz, krom tego, ize roz we tydniu naszkryflom (ja, naszkryflom chocia roz mi jedyn angyjber godol, co to jes „pisanie”) te moje sobotnie beranie a zarozki niyskorzij biera dobro biksa biyru, zicna sie na szeslongu i gawca, gawca... choby i to:
He, he, bolo mocka gryfnie, kiej sie sam u nos napoczli przeciepowac kiery to tak isto bol dziyn fajrantu drugij wojny swiatowyj. Zawdy to bolo (lostatnie piyncdziesiont to) we dziewiontygo moja a terozki, kiej my sie rziciom lobyrtali to tych zza Buga – to jes losmego. I, po jakiymu ta haja ? Ano skuli tego, co za kozdym rzondym, za kozdom Rzeczpospolitom idom corozki to blank inksze „nawiydzone”.
A mie sie spomniol sam jedyn wic, kiery zawdy lozprawiol moj ujek Bonus:
Bez ta lostanio (ha,ha, lostanio – terozki jes jesce gorszij) wojna mocka naszych, sam ludzi ze naszygo Slonska motali, smycyli do Wehrmachtu. I zodyn ci sie takigo istnego niy nagabowol, niy pytol ezli kcom, ezli niy, ino brali do kasarni i juz! Poszol i nasz jedyn kamrat Bercik lod Majzlinyj. No, i jes srogo wija, srogo bitwa we Africe. Kiej juz ino napoczli bombardiyrowac to ci tyn nasz slonski karlus, tyn Bercik tak ci sie zestrachol, ize skipnol do srogij dziury, takij ducki. Zetrwalo deczko a tu ci blank za niym sleciol do tyj ducki jedyn Anglik.
– Pierona lognistego – wyrcy Bercik, tyn ze Wehrmachtu – terozki tyn Angol ci mie wejznie za richticznego Miymca i to dziepiyro bydzie sam we tyj ducce wija i krach.
– Jezderkusie, pieronie, chopie – godo tyn Angol – tos ty tyz jes nasz, nasz Slonzok???
I jo ci terozki blank niy poradza spokopic ezli moga jesce sam wice lozprawiac i ... jake wice moga lozprawiac. Lo gorzole niy bo ... jes „ustawa lo wychowaniu we trzyzbosci”, lo tyj dzioseckij „lustracji” niy, bo tyz mi kozali te gryfcoki ze Wiejskij sie „zlustrowac” chocia lod napoczniyncio wszyjskie miarkowali , ize ta ustawa jes lo kant dupy loztrzas. Lo polityce tyz niy, bo ... na Opolski Festiwal zodne tam richticzne (krom tego cyrkusnika Andrzeja Rosiewicza i zwiykowanego Jana Pietrzaka) wicmany, szpasowniki sie niy przikludzom skuli tego co bydzie na szpas lo reskiyrujoncych naszym krajym „cynzura” nikiej za PRL-u. Niy bydzie Daukszewicza, niy bydzie kabarytu „Ani mru mru”, niy bydzie Marcina Danca chocia tyn chop lostatni roz tyz za malupica robiol we kabarycieI „Pod Egidom”, kiej tam bol nasz prymiyr ze mamulkom. I to jes ... e ... niy byda godol, bo mie jesce wyciepnom ze radijoka abo mozno i mie we hereszcie zawrzom. A skuli tego coch przodzij pedziol wciepna terozki sam dwa wice na kiere sie zodyn niy moge pogorszyc.
Jedyn arbajter, jedyn werbus, kiery bakol na dole na grubie godo do swojigo kamrata:
– Wiysz Hanek, kiejby mi niy szlo lo tyn goldowy weker, tyn „jubilyuszowy” buksiok, to bych zarozicku tom pieronskom robotom szczelol, zarozki bych jom pociep.
Uslyszol to sztajger i pyto sie tego berkmona:
– A jak dugo juz bakosz sam na tyj naszyj grubie?
– No, a dyc dzisioj to jes moja piyrszo szychta !!!
I kiej ta somy przi robocie to jesce ze tyj samyj zorty.
Ze dachu trzisztokowyj chalpy sleciol zimerman, terlacz ale tak szczysnie, ize blank nic mu sie niy stanylo. Wszyjskie ludzie we dziydzinie lo tym lozprawiale aze jedyn wrazicki sie pyto:
– Przeca to jes nic telkigo. Jo kiejsik sleciol zech ze drabiny, ze srogij jasli, kiero bola jakiesik dwadziescia myjtrow dugo i tyz mi sie nic niy stanylo!
– A dyc to niy moge byc – pado na to drugi karlus. – Po jakiymu ci sie nic niy stanylo i anis ojli sie niy zrobiol ?
– A to beztoz, ize sleciol ze piyrszego zebla tyj jasli !!!
I terozki jesce na lostatek gryfno sztrofka Josepha Eichendorffa, kiero przetuplikowol na polski Peter Karl Szczepanek:
I jak ta zegara wskazowka na wiezy
Ciagle wraca i swiata historie mierzy,
I nikt nie odgadnie, gdy krazy,
Ktoredy tez w nasza przyszlosc podazy.

I to by mozno bolo na dzisioj a berol, lozprawiol jak we kozdo sobota

Ojgyn z Pniokow