Pola czerwiynia i juz ... / 16 czerwca 2007r
Ojgyn z Pniokow 16.06.2007

No, toz momy juz pola czerwiynia. gryfnego miesionca i – podwiyl co – gorkigo chocia ... kajniykaj rzgmialo i bol nogly dyszcz i ulicha. U nos ... niy! Wczorej deczko kidlo chocia niyftorzi blank sie niy kapli co to jes dyszcz ino miarkowali co jich dzimble lobsrali. I momy tyz, znacy Chorzowioki majom juz lod wczorej srogi fajer. Na isto srogi fajer, bo aze siedymset piyndziesiont lot kiej lo tym ci naszym Chorzowie napoczlo sie pisac i kiej juz tyn Chorzow – chocia jesce pod inkszym mianym – bol. Lonskigo roka taki gyburstak fajrowol Byton, pora tydni tymu nazod – Krakow a terozki my, my sam we Chorzowie. Fajrujymy fest lod wczorej i zetrwo tyn szykowny fajer aze do niydzieli. A wszyjsko to napoczlo ci sie lod takich szykownych slowecek:
„W imie Pana Naszego Jezusa Chrystusa, amen. Poniewaz z biegiem czasu wymykaja sie czyny w nim dokonane, jesli nie zostalyby potwierdzone swiadectwem uczciwych mezow albo pismami, niech bedzie wiadomym wszystkim, tak obecnym jak i przyszlym, oglaszajacym niniejsza karte, ze my Wladyslaw z bozej laski opolski, biorac pod uwage dobrodziejstwa i zaslugi pana prepozyta Henryka i jego braci z domu miechowickiego, dalismu im pelna mozliwosc lokowania dwoch wsi, a mianowicie CHAREU i Bialobrzezie, na prawie teutonskim, ktore w naszej posiadlosci przez kazdego rycerza jest dobrze znane. (...) Tej darowizny ci swiadkowie byli obecni, ktorych to imiona sa: komes Rupert, kasztelan z Cieszyna, komes Detko, kasztelan raciborski, pan Gotard notariusz, podkomorzy Jaroslaw, Raszyca – drugi podkomorzy, pan Bertold skarbnik.
Dan w Czeladzi w dniu blogoslawionego Jana Chrzciciela w roku od Wcielenia Panskigo 1257.”
Te gryfne slowecka przetuplikowol na polski profesor Jan Drabina. I coby to bolo klar, to bola wtynczos niydziela 24 czerwiynia. Jesce sie do tyj niydzieli ale latosnyj sie wrocymy. No, i jakech godol, wczorej sie napoczlo. Niy, niy byda godol lo wszyjskim bo bych do niydzieli niy dol sie rady, spomna nojwazniysze. Wczorej kole piontyj po poledniu lozewrzili I Swiatowy Zjazd Chorzowian i fusbalowy szpil na „Ruchu” kaj grali „oldboje” i te blank wywolane „Orly Gorskiego”. Na tyn piyrszy „zjazd”, tref Chorzowiokow ze (bezmac ) colkigo swiata przikludziylo sie sam do Chorzowa cosik kole dwadziescia chopa (babow tyz; jedna to bali i ze Hameryki bola). Mocka sie dziolo; byli i dmuchocze, byli roztomajte (i bydom) muzykanty, kapele i ... co jo sam Wom byda eklerowol. Same musicie jesce dzisioj i jutro to wszyjsko lobejrzec we Chorzowie, trza sie ino sam do nos przikwanckac. A, ize i launa bydzie, mo byc gryfno, tak tyz idzie pedziec, co mocka uciechy nos jesce do jutro czeko. Naprowdy! Pytom sam wszyjskich, kierzy majom czas coby sie sam do nos do Chorzowa przikludziyli bez te dwa dni. I to by mozno styklo lo tym fajerze. Wiyncyj pewnikiym byda berol za tydziyn, kiej jo juz tyz wytrzyzbiyja a i wszyjskie nasze Chorzowioki przijndom na zicher do sia.
Ha, ha, a terozki cosik ze inkszyj zajty, ze inkszyj faski. Bo niy wszandy i niy wszyjskie poradzom, kcom i mogom fajrowac, pra? I beztoz jo tak jesce dzisioj zdziebko inakszij byda berol:
Juz klara blynduje, juz mamulka we kuchni rojmuje i zubruje lezkami, garcami, szklonkami, talyrzami. Juzas byda musiol sztreknonc sie z tego prykola. Chocia dzisioj dali by mi zdziebko pokoj. Nic, ino blank rano wstowac, sniodac ... co jo godom sniodac? Jakiesik „chipsy” abo inksze swinstwo. Dali by mi mamulka jakosik friszno zymla ze maslym abo miodym a niy te pieronskie jodlo ze tytki, ze bojtla, choby naszymu Reksowi, abo prymiyrowskimu kotowi Busiowi, do kierego podany, sam kole naszego familoka ciyngiym tyro i tyz juz na to isto gawcyc niy poradzi, i ino sztyjc filuje ezli jakigosik ptoka fasnie, capnie ... cheba, ize trefi na sroka, to ta go zarozki lod gniozda dziubym lodzynie. Starka to jesce warzyli kakalszale na mlyku a niy jakiesik tam zofty ze pakslikow, kiere krom wody a cukru to ino farba majom a niy apluziny, czesnie lebo podzimki. I juzas trza deptac do lochronki. Juz idzie po mie, juz musza wstowac, musza sie sztrekowac i drabko do hazlika. Chyciyla mie, i .... wymamlala choby loda na patyku. Ze tyz te mamulki niy poradzom pokozac inakszij, ize nom przajom. A Francek ze mojigo placu (mo juz siedym lot) to sie ci juzas bydzie ciyngiym chichrol, ize moja mamulka, to kaj i kiej poradzi, ino mamlo, kusikuje choby swojigo chopa niy miala. A jo juz mom colkie szejsc lot i niy mom rod tego lizanio, mamlanio, mlaskanio po rzici, po brzuchu i bele kaj chobych bol jakosik pupa do imyntu lobslimtano.
– Wstowej, wstowej, przeca dzisioj jes twoji swiynto, dzisioj je Dziyn Dziecka – juz lod siyni wyrcy mamulka.
A dyc wiym, co dzisioj je Dziyn Dziecka. I co z tego, kiej tak by tak musza do lochronki deptac, bo tatulek – chocia niy robi – czasu nie mo coby symnom chocia zdziebko poszpilowac, fuzbal pograc lebo chocia kajsik do Logiewnik na kole pojechac, loda mi lajstnonc. Znocie to ? A dyc, ize znocie tela, co to tyn Dziyn Dziecka juz bol jakiesik dwa tydnie tymu nazod.
A i gryfny snik miolech dzisioj. Rano mamulka i tatulek juz sie na mie niy poradziyli doczkac, kiej sie sztrekna ze lozka. Na stole we kuchni woniala srogo szolka kakalu na mlyku, kole nij szykowno, swiyzo bryjtka ze starcynnymi powidloma. Niyskorzij, po sniodaniu, gryfnie loblecony ida do kupy ze mamulkom i tatulkiym kajsik fort. Mom festelnie rod, kiej do lostatka niy poradza spokopic kaj mie wiedom, nale tyz juz blank niy bocza kiejzech tak sniymi kajsik szol. Idymy i zodyn mi na isto niy godo ciyngiym: cicho byc, niy zawodzej, niy szteruj. Moga robic co mi sie zywnie podobo. Chyciolech sie gryfnie tatulka fest za rynka (jezderkusie jako lon mo srogo ta graca! Mozno jo tyz byda telki srogi i kozdy najduch bydzie sie mie bol, niy bydzie mie juz napasztowol?). Idymy, idymy a sam budka ze lodami... styry ojle mi fondli ... i blank niy dowali pozor eli sie ufifrom, eli mi cosik niy skapnie... dobre byli te lody, a nojbarzij te szekuladowe. Niyskorzij podeptali my do naszygo chorzowskigo parku kultury. Tam ci sie dziepiyro dziolo. Telki jedyn srogi, brodziaty i fusiaty chop zbajstlowol, i to niy ino dlo dziecek, take „misialia”. Erbnolech na isto srogigo bera, srogigo misia, tako „przitulanka” wiynkszo chnet ci lodymie. Som niy poradza pedziec, kiej to wszyjkso, kiej tyn colki dziyn sleciol. Jescech nigdy takigo gryfnygo fajeru niy miol.
A po poledniu tatulek zbajstowali mi na colkij izbie tako gryfno kolyjka, wyciong ze starego byfyja kastla ze blajzoldatami, kiere jesce lod starzika erbnol. Piyrszy roz niy gawcol sie – jak to mo we zwyky – we telewizyjo i ... tu zech sie spamiyntol, tu zech sie lobudziol... Gryfny snika jak na starego knakra, prowda, niy ?
No, toz momy juz pola tego gryfnego miesionca lo kierym spomniala mi sie tako powiarka:
„Czerwiyn gorki, wilgly, na poly, polne stodoly!”
Nale to ino, je to ino dlo tych, kierzy majom radzi za tela roboty. A jo to barzij gawca terozki na tych, co to godajom inakszij:
„Co mosz zrobic dzisioj, lostow sie na pojutrze – bydziesz miol chopie na zicher colkie dwa dni fraj”.
I tak ci sie medikuja, ize przi tym latosnym czyrwiyniu niy je to takie gupie, bo niy ma takigo chopa, kiery by sie przi robocie niy zafuczol. A przeca zolwizol niy ma nic zadniyjszego jak spocono baba i gorkie piwo. Lo chopie niy godom.
Nale, to juz jes inkszo pora galot. Terozki wartko tompiom feryje dlo dziecek, iber dwa miesionce laby dlo nich, a nopocznie sie to juz we terozniyjszy piontek, na dziyn skorzij swiyntego Jona.
Zdowalo by sie, co wszyjskie skuli tego bydom rade. I niyftore mamulki bydom tyz yntlich mieli pokoj, bo niy bydom musiec juz kludzic do szuli jejich dziecek. Co jo to godom dziecek? Pacholow i sroge kamele, kiere bali i do piontyj klasy deptajom a jejich mamulki niy poradzom jich lod cycka lodchlastnonc. I tyz te dziecka, kierym sie juz blank we szkole mierznie, ckni za trowom, wodom i rade by kizlikami na ta szkola ciepac. No ale, dlo wieluch bajtli fajrant ze szkolom to tyz szlus, ze bele jakim, nale zawdy kozdydniowym, jodlym. Same te wszyjskie nasze rechtory poradzom pedziec, wiela dziecek pyndaluje do tyj szuli bez sniodanio, a som i take, kiere tym jednym szkolnym lobiadym tajlujom sie na dwioch. Niyftore jesce mozno, dziynka naszymu Farorzowi i niy ino, pojadom kajsik ze inkszymi na tydziyn lebo dwa, nale po wiynkszyj tajli lostanom w doma, na jejich placu kole familoka, kole klopsztangi, lebo kole hasioka. Tela, ize juz jejim zodyn niy bydzie eklerowol, co cigarety (abo niy dej Ponboczku – „narkotyki”) to dioseckie swinstwo, kiere ino do chorobska, do niymocy wiydzie. I tyz te wszyjskie giertychowskie utrzidupskie niy bydom berac lo „homozekzualistach”. Chocia, fto tam dowol pozor co rechtory tuplikujom? Przeca kiej tak gymza po tych mojich Pniokach, po tym mojim Chorzowie to wszandy idzie ujzdrzic take – jak to godajom – cigaretowe ajnfarty. Boczycie? Kole kozdyj szuli, i to juz lod podstawowki, gimazyjom i inkszych som take dwa-trzi ajnfarty, dwie-trzi siynie we kierych te wszyjskie huncwoty idom sie pokurzic, pobakac na palzie. I zodyn rechtor tam tyz dlo swiyntygo pokoju niy wlazuje, chocia gynal kapuje, co te najduchy tam machlujom. I zodne sam godanie, tuplikowanie niy styknie, kiej przedowacki zolwizol bajtlom cygarety skalom, a niyftore to i jabola, lebo gorzola. I niy gawcom na to wiela taki ci tyn lochyntol mo lot. ... nikiej we tym wicu:
Przilazuje szafner do jednego takigo pachola we bance i sie pyto:
– A wiela to tyz synek mosz lot?
– Ano, jak dlo wos, panie szafner, to niy mom jesce dziesiync... nale kiej mie lojciec posywo po cigarety to mom juz polne piytnoscie.
Chocia nie ino take rzecy dziecka ze szkoly wywlekom, wysmycom. Somech kiejsik we cugu widziol (i slyszol) takigo jednygo przemondrzalego szkota. Siedziol ci lon przi loknie i loroz jedyn chop wele niygo pado ku niymu:
– A wejrzij sie synek, wejrzij, tam na trowie na isto gryfny boczon styrcy na jednyj szlapie !!!
A tyn lochyntol ze sztarmskom fresom pado:
– Co mi pon sam take gupoty fandzolom. Przeca my juz na tym „wychowaniu w rodzinie” i na katyjmusie to downo sie zwiedzieli, ize „bocianow” niy ma!!!
Szlus ze szulom to tyz „swiadyctwo”. Lo tym to juz pieronym za tela wicow sie lozprawialo. Mie juzas sie spomniol taki jedyn miglanc, kierego mamulka sprala po rzici nikiej kota w miechu, kiej ujzdrzala jejigo swiadyctwo ze szule. A tyn synek w beku:
– Czamu mie tak pierecie mamulko, po jakiymu? Przeca jo tego swiadyctwa niy pisol, ino moj rechtor!!!
A terozki blank ze inkszyj zajty, chocia to tyz cosik mo do kupy ze cigaretami, ze gorzolom, i take tam. Spomniol ci mi sie taki downy fal. Czyrwiyn mieli my juz za sia. Prziszol gryfny i gorki lipiec dwatysiyncznygo a drugigo roku. Tak na isto to niy wszandy bol lon taki szumny. Kajniykaj festelnie rzgmialo, melala sie srogo wija w lufcie a wiater ci bol nikiej diosecko lufcianno trompyjta, kiero za sia lostawiola posciepowane dachy, polomane stromy, potargane draty lod elekstryki i inkszo roztomajto jesce lostuda. Przeca wiater do kupy ze ulichom poradzom ci dyc napochac, nawyrobiac i zgobic ludziom na paskuda, na utropa jak malo co i fto. Sam u nos na Pniokach tak ze dwa tydnie bolo baji gryfnie, bola ci hica nikiej we Egipcie, kaj my byli we siedymdziesiontym drugim ze mojom Elzom. Tako hica, ize niyftorymu to i na dekel pizlo, i szlo tyz bali i hercklekoty abo i hercszlag dostac. Nale juzas niyskorzij, we tym lipcu jun cheba ze pionty rolz w Berlinie lod casu kiej DDR i NRF poflikowali do kupy, zrychtowali dupny tref wszyjskich modziokow (a i starych knakrow tyz tam szlo znojsc), kierzy mieli radzi muzyka, co to jom lokrzciyli „techno”. I byli ci tam te wszyjskie „narkotyki”. Byli, chocia to bolo zakozane...ale byli.
Tak ci to jun je, ize to co zakozane, co ludziom na isto szklodzi snadno je nojlepszejsze. Przeca to juz znomy i poradzymy gynal lod samiuskich Adama i Ewy lozprawiac. Cowiekowi mozno i idzie wszyjsko zakozac a lon zolwizol som dlo sia bydzie robiol na paskuda. Wszyjsko idzie na papiorze zakozac, nale ino na papiorze, bo ludziska bydom kurzic jak kurzyli, bydom slepac jak slepali, bydom woniac i sie szpricowac jak sie woniali i szpricowali. Cosik i jo lo tym miarkuja, tela co to jes blank staro gyszichta lodymie ze familiji. Tak jakosik we Wilijo, przi wieczerzy, a bolo ci to to cheba we piyncdziesiontym szczwortym roku, nasz Lojciec dziubnol sie, uzgol sie losciom ze godnygo kapera pod lynzykiym. Bez kielanoscie tydni niy zwazowol na to, aze mu to diosecko napoczlo lodbiyrac. Poszol do dochtorki, kiero mu kozala wszyjskie zymbole wytargac, bo to, co mu sie w gymbie slimacylo, to bezmac ino skuli tych apfali zymbiskow, kierych mu Miymce we Ausschwitzu do imyntu niy wypraskli. Delszij mu to lodbiyralo, dziura sie wylonacola ze lobiuch zajtow chyrtonia i we Glywicach ichnie angyjbery pedzieli, ize to je na isto rak. Rak we chyrtoniu to naloczas slecialo na Faterka choby pieron ze swiatlygo niyba. No, i kciol cy niy, musiol ciepnonc kurzynie, musiol na szlag ustac bakac cygarety i fajfka. Mamulka i Olma durch go wachowali, nale nasz Lojciec niy poradziyli telkigo bakanio ciepnonc. Kiej ino jejigo babskie szandary niy dali pozor, zamamlasiyli sie, wartko chytol bele jako cygareta i sztrachecle, i chocia ze dwa-trzi razy musiol sie we loknie lebo hazliku sztachnonc, zdziebko chocia zakopcic, zasmyndzic. I tyn cug do cygaretow lostol mu podwiyl som niy wykopyrtnol; miol trzidziysci dziewiync lot.
To byli cygarety. A ze gorzolom je jesce gorzij. Taki lochlapus, slywok – coby niy godac juz lo tych na lostatku, na zoli, lo bryniolach – tyz niy poradzi tego ciepnonc choby srol juz bachorami, choby nyrki i leberka miol blank lobciepane kizlikami i choby mu sie biole myszy abo inksze duperszwance we sniku abo i na zywo sie pokazowali. Przeca niy musza tego gynal eklerowac, bo dyc kozdy mo kajsik wele siebie takich slepokow, take bezkurcyje, kiere poradzom dzieckom, babie, lojcom wszyjsko ze chalpy wykludzic, bele ino bolo co skalic na gorzola, ciupnonc na machmol lebo i bryna.
Nale, kaj tam jesce kurzokom cy lochlapusom do tych colkich pizniyntych narkomanow? Ino, ize to jun je blank inkszo inkszosc.
Terozki – jakiesik styrnoscie lot tymu nazod – wszyjsko musialo sie melac inakszij. Moj dochtor i dyrechtor tego lazarytu kozol mi wybrymzowac. Juz niy mogech fyrtac choby ipta. A werk bezymie zolwizol tyz niy zawarli, walcwerk sie kulol dalszij a jo musiol pieronym dowac pozor coby juzas ta plompa sie niy popsniyla. ( A werk ci sie pieronym wartko straciol, co chnet juz niy bolo piyrwyjszyj Königshütte, bo ani tyn Ligon na dynkmalu kole szlachthalzu niy poradziol tego uwachowac). Niyftorzy godali, ize tyn piyrszy hercszlag mie dopod skuli tego, izech na szlag ciepnol kurzynie. Nale, to cheba niy je na richtik. A lo wiela tak i na isto bolo, to lepszij coby blank, nale to blank, lod dziecka niy kurzic, niy cmic, niy bakac. Nale – jak to godajom – bez cigaretow, bez gorzoly i ...bez babow zyc idzie, ino co to za zycie, pra? I jak sam niy zakurzic, kiej we telewizyji Giertych rzondzi?
Nale, tak ci mie jakosik chyciylo lo tych chorobskach i take tam. I niy je to ino lo mojich. Przeca sam na winklu, na ece Krzozowyj i Pawla, Krzizowyj i tego 11-Listopada styrcy poruch takich niymocnych, takich kwynkoczy. A sam terozki i naszymu ministrowi Relidze kyns hosli (dudow) wyrznyli i majom jesce loznojmic (we nowyj ustawie), ize nikaj, bali i we hazliku cowiek niy bydzie mog kurzic. Tela, co lo tym kiej inkdzij jak juz te mondroki na Wiejskij wszyjsko do imyntu pomachlujom.
I na lostatek bocza tyz, i niy jedna drugda placka skapnie, czyrwiyn we kierym juz na isto cowiek miol ta podstawowka zbyte, musiol dalszij sznupac co mu we zyciu pomoge, co mu do lepszejszy fach do grace. I chocia niy wszyjsko wylazlo tak, nikiej my sie ze kamratami ugodali, niy wszyjskie dokwanckali sie do pynzyje (pynzyje, pynzyje; fto to kiejsik mog spokopic, ize terozki bydom chopy tela ino roncz co po piyncdziesiontce a juz pynzjonisty?), niy wszyjskie som jesce wizgyrne, to nale te siedym lot we tyj naszyj szuli, we tyj siedymnostce, to na isto byli nojlepszejsze lata, i ... kiere sie niy wrocom nazod, kiere juz citli, lostali tam kajsik po drodze, po cescie, za nami.
I terozki blank na lostatek kciolech sam pozdrowic mojigo nowygo kamrata ze „internytu” Andrzyja Skowronka. Chopie trzimej sie sztram i do juzas, kiej jo Twoji gryfnje sztrofki wciepna do mojigo beronio, do mojich klachow.
I to by bolo na dzisioj, na ta gorko sobota, na tyn chorzowski fajer a berol, fandzolol jak we kozdo sobota

Ojgyn z Pniokow