Pol roku slecialo / 07 lipca 2007r
Ojgyn z Pniokow 07.07.2007

No, toz momy piyrszy tydziyn tego lipowygo miesionca za sia, momy juz zbyte.
Miol ci tyn miesionc roztomajte miana. Kiejsik, za starego piyrwyj we Jaworzu godali na niygo lipnik a we Zakopanym wielgi moj. Bol tyz jesce staropolski lipien. Naszolech tyz kajsik take miano „jakobe ek” (to u Slowyncow) abo „mandalenski” (u Chorwatow). Wszyjsko sam u nos jes jednakowoz skuplowane ze lipom, kiero wtynczos napoczyno kwisc chocia... latos to juz bolo dwa-trzi tydnie przodzij. A som ci tyz i gryfne powiarki sknoltlowane ze tym miesioncym. Choby ino take:
„Kiej lipiyn dowo dyszcze, duge lato bydzie jeszcze.”
„Lipcowe upaly – wrzesiyn doskonaly.”
„Miesionc lipiec musi przipiyc i lostaki molki wypiyc.”
A dzisioj ci jes nojbarzij dziwoczny dziyn na kiery mocka ludzi sie niy poradziylo doczkac. Jes ci lon bezmac festelnie szczysny i niyftore to poradziyli zabulic mocka pijyndzy coby ino we tyn dziyn sie lozynic. Bo jes ci to siodmy dziyn, siodmy miesionc i siodmy rok dwadziestego piyrszygo wiyka. Krom tego jes ci to na isto gryfny i szykowny miesionc tela ino, ize festelnie gorki. Chocia to tyz bolo ci juz roztomajcie. Jo zawdy miol rod kulwitac sie na wywczasy we czyrwiyniu, bo wteda na isto mogech sie doczkac gryfnyj, gorkij pogody. We lipcu to juzas niy zawdy. Miolech ci kiejsik taki fal, ize byli my ze mojom Elzom u tego loszkliwca Ceauce cu, we Rumuniji. Suchejcie, to sie niy do forsztelowac, ani lopedziec. Colkie dwa tydnie lolo, kidalo, pralo, dyscylo, no woda we morzu, we lufcie i ... wszandy. Nic ino sie lobiesic. Jo toch tam wiela niy jamrowol, nale moja Elza kciala sie poasic co bola na Cornym Morzym (to byli nasze piyrsze, potym jak my sie lozyniyli, wcasy) a tu za pierona deczka slonca niy bolo. Klara ci sie na nos wszyjskich gynal lopuczyla, lobraziola. Rano ida do lokna – siompi. No, toz na sniodanie i do hotylowego gyszeftu po halbecka ichniygo koniaku „Tomisu”. A kosztowol ci lon (to idzie tak pochytac nikiej dzisioj, chocia to bol wteda cheba siedymdziesionty rok) dziesiync jejich leji, co na polskie bolo piync zlociokow. A, ize my mieli ze sia na dwa tydnie aze trzi a pol tysionca tych ichnich lejikow, to mogecie sie forsztelowac co tego niy szlo przeslepac. I tak my ze Elzom bez colkie dwa tydnie bumlowali; bez dziyn slepali a na lodwieczerz, na wieczor to my we naszym hotelu tancowali, bawiyli sie. I tak na lokronglo. Tela dobrze, izech sie pora ksionzek wzion ze sia. Som ci telkie, kiere mom festelnie rod, a na wywczasach, choby i we palzie we szwimowniu, we plywaniu, szlo deczko na piosku pocytac.
Po jakiymu jo tak razinku lo tym spominom. Ano, miolech rod wszyjsko co tyz naszkryflol nasz Tadeusz Boy-Zelenski. To bol richtik wicny, szpasobliwy karlus, kiery wteda, kiej jesce lamziol po tym swiycie, niyjednymu tym szkryflaniym dopolol, niy jednygo lobsmiol, lobchichrol tak, ize do dzisioj sie lo telkim slimoku godo we szuli na polskim.
Niy kciolech lonskij soboty wiyncyj wynokwiac (boch i tak za tela jamrowol) i niy spomniolech lo tym, ze jo zawdy bocza co szczwortego lipca styrdziestego piyrszygo roku gestapowce praskli, lozstrzylali Boya i inkszych sniym profesorow krakowskich uniwerzityjtow. Boy, dochtor, poeta, dolmeczer i profesor na Uniwerzityjcie we Lwowie zawdy bol przi mie. Wiycie, to sie terozki mozno niy trefi, terozki barzij bohatyry ze telewizyjnych „dupelindow”, jakisik Masterixow i inkszych cudokow ludzie majom we zocy. Nale mie jesce ksionzka rajcowala, i bola przi mie i we dobrym, i we niyszczysnym. Tak gynal, jak szkryflol Boy-Zelenski we jejigo „Slowkach”:
„Gdy cos mnie nadto wzruszy Tam o kazdziutkiej porze
Lub serce me podrazni, Schronienie mam zaciszne,
Chowam sie po uszy Gdzie mysl wyprawiac moze
Do swojej wyobrazni. Przerozne rzeczy smiszne.”
Lipiec to tyz taki miesionc, ize kiej tak dobrze posznupac, pogracac bele kaj to i inksze jankorowe fale, gyszichty idzie nojnsc. Na tyn prziklod: gynal we rok niyskorzij, tyz szczworygo lipca, tela ze styrdziestego drugigo prasknol ci do morza fliger ze naszym jenyrolym Wladyslawem Sikorskim. Do dzisioj tak po prowdzie zodyn gynal niy wie jak sie to stalo, skuli cego i na co? Nale, bolo to we tym lipowym miesioncu.
Ze inkszyj juzas kisty. Za mojich modych lot to ino niyftore spiywki, niyftoro muzyka ze tego – jak to godali – zgnitego „zachodu” szlo posuchac sam u nos, we tym nojwicniyjszym, nojszpasobliwszym baraku naszego „obozu”. dziebko niyskorzij, te co mieli radijoki (boczycie take miano: fest dupno szesciolampowo superheterodyna), chytali Radio Luksemburg, a tam ci szlo posuchac, jak spiywol tym jejigo sznapsbarytonym „Satchmo”, Louis Armstrong. Ta jejigo „Ramona”, „Halo Dolly” abo ta jejigo trompyjta. Jo wiym, ize byli take, kiere barzij rade mieli Presleya, nale jo do dzisioj niy poradza sie dosik, za tela nasuchac, kiej kajsik ftos pusci Amstronga. A we lonsko niydziela trefiylo gynal trzidziysci dwa lata, kiej Lon kojfnol, kiej forbaj podeptalo ci juz te jejigo granie i spiywanie. To ludzie, kiere byli srogie, lo kierych sie godalo, lo kierych niy idzie zaboczyc, ani przepomniec.
Juz lod podstawowki wszyjskie wizgyrne karlusy malpowali, udowali hersko inkszego Hamerikona, Ernesta Hemingwaya. To bol – jak to sie terozki godo – „idol” dlo modych chopcow, i niy ino modych. Kaj sie ino cosik dziolo, kaj ino bola jakosik haja tam Lon musiol byc. I bol ci to jedyny Hamerikon, kierymu sie tyn colki Fidel Castro zdol, kiery niy medikowol, ize tyn Kubaniec loto ino ze pitwokiym we zymbolach, i beztoz wyszykowol sie kole Hawany na isto piykno chalupa i przismycol ci tam bol tyn swoj szif, na kierym festelnie rod ci miol rajzowac i rekiny abo inksze fisze chytac. Bo kciol ci ukozac, co niy taki dziobol siaronski jak go sztrajchujom.
Tak jakosik we siedymdziesiontym siodmym byli my ci ze mojom Elzom na Kubie. Zrobiyli my sie gryfne lato we zima. Po jakiymu? Ano pofurgli my tam, bez Kanada, fligrym lostatnigo listopada a nazod do dom przikludziyli my ci sie razinku dziepiyro przed Dzieciontkiym. Gynal trzi tydnie lata bez zima. To byli na isto gryfne wywczasy. Nale tyz my mocka pologlondali, powandrowali po tyj colkij Kubie. A spomnialo mi sie lo tym, bo przeca byli my we tyj chalpie kaj, gryfnych pora lot fest przebomlowol ci tyn Ernst Hemingway. Wiycie, szlo ci ino bez lokno ujzdrzic (wlazowac rajn do chalpy bolo zakozane), ize Lon bali i we hazliku szkryflol, kiej mu jejigo baba dopolola.
Nale, i jimu sie kiejsik te colkie chopskie zywobycie zmierzlo i prasknol sie som sia ze gywery w pychol. I bolo ci to tyz we lipcu tela, ize we drugigo lipiynia we szescdziesiontym piyrszym roku. Wiela Lon ci gryfnych ksionzek naszkryflol? Roztomajtych. A mie lod bajtla to nojbarzij sie zdala tako jedna szwarta, tako ksionzka: „Stary czlowiek i morze”, kiero niyskorzij loszkliwce przemianowali na „Stary cowiek ... a jesce moze”. I cosik mi sie zdowo, co te pisanie mialo wiela do kupy ze kubanskimi dziolchami. Suchejcie mie, te ci szekuladowe gymbulki, szlapy rownake choby palmy na piosku, co jedna to gryfniyjszo tela, ize ... ino do dwadziestego gyburstaku, bo niyskorzij to przibiyrali na wodze i juz slyp niy miol sie na cym wesprzic (cheba ze fto mo rod pieronym spasne). Dlo mie to jesce byli cigary. Telkie srogie, rube, nikiej u Amerikonow idzie ujzdrzic. Kiej jo sie rolz tako srogo cigara zakurzol i pora razy sztachnol, to tako ci mie szczukowka chyciyla, ize dziepiyro po trzecim-szczwortym lampusie „Mojito” lebo „Daiquiri” ustalo symnom tyrpac. A bola ci we tyj Hawanie tako knajpa, szynk, kiery sie mianowol „Bodequita” i tam tyz zawdy, kozdy dziyn na lodwieczerz wlazowol nasz Ernst i szlukol tyz pora glaskow tego sznapsa, coch to lo nim terozki godol. Skuli cego spominom te loba sznapsy. Ano beztoz, ize do polednia szlo slepac „Daiquiri”, bo bol ci tyn „drink” na goldowym rumie, a po poledniu – „Mojito”, bo bol to sznaps na blank biolym rumie. Niyskoro na lodwieczerz abo i bez noc, to szlo juz duldac ino rum, bo i tak juz bolo ganc egal ze cego sie cowiek napiere, pra?
Niyftore to sie niy poradzom nadziwac (glingali ci do mie ludzie, abo bez te komputry – ymilki posywali), po jakiymu jo ciyngiym godom lo dziolchach, gryfnych dziolchach i gorzole? I tu sie juzas zasztrabuja, podeprza jednom sztrofkom Boya-Zelenskiego:
„Gdy sie czlowiek robi starszy,
Wszystko w nim po trochu parszywieje;
Ceni sobie spokoj mily
I czeka, az calkiem wylysieje.
Wowczas przychodza nan zale,
Szczescia swego liczy zaleglosci,
I mimo tak smutne znamie,
Straszne go chwytaja namietnosci...”
i coby dalszij niy ciongnonc na lostatek jesce;
„ ... I wdycha zwiedle zapachy
Nad swych marzen trumna nachylony,
I w letnia noc, w smutku szale
Lzami skrapia wlasne ... kalesony...”
Co tu za tela byda godol? Przeca to chopy wszyjskie znocie ? I niy jednymu swos po dobrym sznapsie we lebie gryfnie dziolchy bajzlujom, a i gupie mysli same do filipa lejzom i wyrobiajom nikiej modziokom. Do kupy snami bol ci tam i jedyn farorzycek spodle Warszawy, kiery miol na fresie wszyjskie siedym grzychow gownych wysztrajchowane no, ale miarkowol festelnie, co tyz tam na tyj Kubie jes dobre do jodla i do popitki. Beztoz tyz zech ci gofest cichtowol, coby cosik dojzdrzic i nowygo sie naumiec. Krom mie i mojij Elzy, rest to byli same gorole ze kierymi zech sie za tela niy kamraciol ino ze jednom takom ci porkom, kiero ze sia zolyciyla, chocia lon bol zyniaty a lona juz downo wydano. I ino do kupy ze sia furgali roz do roka kajsik na wywczasy. Jo musiol ciyngiym dowac pozor, coby po naszymu niy rzondzic bo loni byli lod Bydgzoszczy i na isto tak by tak nic niy poradziyli spokopic. No ale, to juz jes ci blank inkszo gyszichta i mozno na dzisioj styknie. Ale, kiejech spomniol sam lo gorolach i lo naszyj godce, to mi sie skuplowol ze tym jedyn wic (a mozno to i niy wic?).
Ze tom naszom godkom, i ze tymi gorolami to bol richtik szpas. Bol ci sam u nos jedyn wsiok, werbus, kiery jakiesik ino pol roku porobiol u nos we werku i pojechol ci na swiynta, na Gody do dom.
– Powiedz nam chlopcze jak tam na tym Slonsku, we tym Chorzowie jest? – pytajom sie go Lojce.
– Bardzo smiesznie – lodpedziol gorol – wszystko sie u nich zaczyna zawsze na literke „g”. Na kopalnie mowia „gruba”, na wyplate „geltak”, na porecz „gylynder”, na spodnie – „galoty”, a na moje urodziny „gybustrak”!
– No, ale ty jestes przeciez na „W”, bo masz Wladek, to jak cie wolaja? – pyto lojciec przitomnie.
– No, tak ojcze, ale oni na mnie wolaja ty „gorolu diosecki”!
Ino, ize bez te piyncdziesiont z okladym lot, wszyjsko sie sam u nos pometlalo. Bo tak na isto, nie idzie pedziec fto je richtik Gorol, fto je richtik Slonzok, kiej niyftorzy, kierzy sie sam przikludziyli jesce przed drugom wojnom som juz niy ino starzikami, nale i staroszkami. Juz trzecie, lebo i szczworte pokolynie sie sam uplonclo. I niyftorzy snich godajom juz lo sia, ize tyz juz som Slonzokoma. Chocia, tak na isto, to Slonzokiym sie jes niy ino ze godki, niy ino ze tych blank pometlanych, do sia przibranych zwykow, nale ze sumiynio, ze czucio, ze tego co sie mo we sia, a niy ino na widok, kiej inksi sie gawcom.
I coby bolo tak gynal i po naszymu, i po polskiymu wroca sie juzas do tego mojigo roztomiylego wiyrszoklety, to tego Tadeusza Boya-Zelenskiego, a werci sie, bo mie sie zdo, ize jo tyz deczko sie ze roztomajtymi sloweczkoma bawia, markiyruja (mozno ino dlo sia, a mozno tyz i inksi bydom z tego miyli uciecha), ze naszymi slonskimi slowkoma, tymi lo kierych juz zodyn niy boczy, i tymi, kiere bali i Gorole juz chyciyli za swe... no, toz posuchejcie pora slowek tego Krakowioka:

„Jak blazenkowie mali
Slowko sie z slowkiem cacka,
To jezor mu wywali,
To szczypnie je znienacka.
Jedno przez drugie hasa
Wydajac kwik wesoly
Niby dzieciakow masa
Gdy wyrwie sie ze szkoly.”
A jo juzas:
„Ja patrze na niewinne
Figielki milych dziatek
I wole nizli inne
Ten maly wlasny swiatek...”
Ja, na isto, bo slowkoma idzie uradowac, uholkac, nale i dopolic, dozric tak, ize sie pieronym dugo to pamiynto.
Wiycie ? Kiej sie tak terozki te downe czasy spominom, to blank ci mi kajsik citla we „sino dal” ta moja markotnosc, tyn moj jankor, ze czas tak ci wartko leci, tak gibko lata smiatajom, co ani sie cowiek niy pozdo, a juz do dzwiyrzy klupie briftryjger ze pynzyjom. I mozno by niy bolo tak szjasowato, kieby ta pynzyjo na wszyjsko, co cowiek by kciol – stykla. Nale snom jes corozki barzij knap. Godolech, co downij kozdy rok, abo i dwa razy do roka furgali my, wykludzali my sie ze mojom Elzom po colkim swiycie. Tak na isto, to lostani rolz byli my (do kupy ze jeji Mamulkom a mojom Swiekrom na Slowacji we Bardijowskich Kupelach). Niy moga pedziec, gryfnie tam bolo. Nale jesce pora lot tymu nazod cowieka bolo stac coby sie do sanatorjum, kajsik do Madziarow zakludzic. Tak mi sie trefiylo, coch bol ze grubiorzami we takim fest srogim, wywolanym zanatorjum we Hajduszoboszlo (mysla zech gynal to pedziol). Ludzie, jak tam ci bolo gryfnie; gorkie badywanny, basingi i inksze tam cuda. Flyjgery (same mode) skokali kole nos choby my byli jake Antonio Banderasy abo chocia Chamberlainy. No, i co? Ano, psinco. Momy ci terozki tyn bandycki kapitalizmus, we kierym ino tyn fto festelnie nachabi abo mo kamrata we Syjmie abo we polityce moge jesce godac, ize zyje. A rest? A rest tropi sie cy mu lod piytnostego do piytnostego styknie, i cy sekutnik, komornik mu do chalpy po lostatni telewizyjor niy przijndzie, cy mu sztromu niy lodszaltrujom abo jesce cosik inkszego. I to niy ino pynzjonisty sie tropiom i muszom sie lo kozdy krajiczek chlaba tropic, nale i te, kiere jesce i jakosik robota majom, i ciyngiym slyszom lo „resztrukturyzacji”, a te gryfne anglickie slowko to nic inkszego ino: juzas trza ze roboty wytrzas dwadziyscia tysiyncy hajerow, piytnoscie tysiyncy smelcyrzy i tych wszyjskich, kierzy jesce we tych takich starych (choby moja Königshütte, Bismarkhütte, cy ta siymianowicko Jednosc) werkach.
A boczycie jesce, spominocie, kiej to jesce blank niydowno ta naszo kapela „Antyki” spiywala tako spiywka:
„Dostol Alojz snatorium, jedzie do Kudowy,
I dwa kofry wzion ze sobom, chocia niy bol zdrowy.
Tu go boli, tam go szczyko, serce ledwo bije,
Choresterol cheba piyncset, mozno niy wyzyje.”

Nojlepszyjszy bol ze tego „refryn”, ize:
„Emeryty po sezonie
Majom wcasy zapewnione,
I rolz w zyciu zanatorjum,
Przepustka lod zony”.
I terozki to ci je razinku gynal gowno prowda. Bo pokozcie mi sam u nos we Chorzowie, we Piekarach, Bytoniu lebo Kochlowicach takigo pynzjonisty, kiery ze jejigo piyncset zlociokow pobuli i sztrom, i plat, i medikamynty, i jesce mu styknie na wywczasy za to, ize kiejsik choby gupi bakol we werku, grubie lebo na Azotach, Hajdukach, i wszandy tam kaj Wy tyz wiycie i kapujecie, prowda?
Nale, coby Wom blank dzisioj niy loszeredzic popolednia i jutrzejszij (mozno szykownyj?) niydzieliczki zrobia terozki fajrant, szlus ze mojim jamrowaniym.

A berol, rzondziol lecy co jak we kozdo sobota lod poruch lot

Ojgyn z Pniokow