Trzi scwierci lipnia / 21 lipca 2007r
Ojgyn z Pniokow 21.07.2007

No, toz momy tyn nasz lipiyn z gorki i yntlich przijnszlo lato. Bez dwa tydnie ludzie – te, kiere wykludziyli sie na wywczasy – pieronowali jak sto dioskow na ta dyszczowo pogoda. Ale we tym tydniu we pyndzialek, wtorek i strzoda bola ci tako hica, ize bali i klara wrajziyla sie hut na palica coby niy erbnonc „udaru”. Ta klara tak ci swiyciyla choby na jakisik Zaharze; zdowalo sie, co wisi na szpagacie nad samiuskom gowom i gorzala nikiej liter stareckowego bimbru.
I tak to juz momy dzisioj trzi scwierci tego miesionca forbaj. Jednym to bydzie ci pewnikiym bydzie zol, inkszym juzas niy. Bo te, co byli kajs na wywczasach tropic sie bydom, ize to juz szlus ze labom, ze dioseckim garuszyniym. Te juzas, kierym betkow, zdrowio lebo czasu niy styklo na wywczasy, bydom rade, co to wszyjsko sie juz skonczolo, co juz majom ta utropa za sia. I jak zawdy bez lato, biyda jes dac pozor fto je Slonzok a fto Gorol. Tak sie medikuja, ize dobrze, co lod poruch lot tyn „Zwiazek Gornoslaski” robi te „Gody Slaskie” na kiere bali i arcybiskup Zimon z chyntkom przijyzdzo. Chocia, latos to juz niy bolo ze takom paradom i bez jakisik tam srogszyj uciechy. No, ale to wszysko dobre, bo tak po prowdzie to juz coroz mynij do sie rozknoltlowac, lozroznic Slonzoka lod tego gorola, i to niy ino po lachach (to ci dziepiyro bol cyrkus kiej gorol szlips i lakiyrki loblyk i takigo intyligynta strugol, markiyrowol). Chocia musza sam dopedziec, ize gorol rychlij na swoje wyloz jak Slonzok.
Boczycie, jak to goroli za Giyrka gnali do nos na gruba abo do werku? Takigo jednygo Jontka tyz staro wygnala na Slonsk do roboty. Bol ci w jednym werku, drugim i bali we Hucie Katowice a wszyndy ci sie go pytali cy umi cytac i pisac. A tyn istny na isto niy poradziol. Skuli tego pojechol ci lon bol do Hameriki. I kiej sie juz w tyj Americe lobrobiol, przidubnol bol co mocka, chciol lajstnonc swojij staryj jakisik gyszynk. Wloz do jubilera, wybrol sie tako rubachno keta ze goldu i zacyno bulic tymi ichniymi dularami. Jubiler, tyz taki srogi Amerikon z lodzysku, no Wiycie, Zyd sam lod nos, kiery jesce naszo godka spokopiol, doimyntnie logup, zlynknol ci sie bol na fest i znerwowany jak sto dioskow pado:
– Jezderkusie! Chopie, a fto to terozki we Hamerice tela betkow nosi we kabzi? Przeca mogom lobrabowac, lokrasc i niy dej Ponboczku, zaciukac. Terozki to sie ino taki „czek” wyciongo, szkryflo sie wiela sie przinolezy, podszrajbuje sie to i fertik.
Jontek tak sie gawcy na niego, szarlatny sie robi na gymbie i blank znerwowany godo do tego Zyda:
– Kiej jo bych umiol cytac i pisac, to bych ty Icku diosecki terozki we Hucie Katowice robiol a niy tyrol we tyj loszkliwyj Hamerice !!!
Hamerika, Hamerikom a sam u nos, niy kozdy poradzi, niy kozdymu nastyknie tych naszych zlociokow, coby chocia na wywczasy tusam sie wykludzic. No ale, co jo tam byda wynokwiol. Terozki jes juz na isto gryfne lato i spomnialo mi sie jak to moja somsiodka staro Rzympolino z letniska do dom sie przikludziyla. Przilatuje ci do mie taki jedyn buks ze drugij siyni i lod dzwiyrzy chichro sie jak nojynty sie pod spikiym.
– Panie Ojgyn, suchajom loni ino. Mie to sie zdowo, ize ta Rzympolino musi po tych wywcasach miec colkiym slodko gymba.
– Coz to ty Hanysku fandzolisz? Rzympolino ze slodkom gymbom? Abos ty we colkosci logupnol?
– Nie, to niy, panie Ojgyn. Jo to sie ino tak miarkuja, ize to skuli tych piegow po tym alowaniu we Sopocie. Co jo sie na nia wejrza, to mi sie spomino kolocz ze posypkom, kiery nasza starka piekom.
Co prowda, to prowda, chocia jak jo sie wejrza na moja staro, to mi sie wszysko spomino, ino niy kolocz ze posypkom. Nale, tyn spik, to tyz pewnikiym kiejsik zmondrzyje. Pra ?
Czyrwiyn bol, przeszol, ale to byli i czesnie w zegrodkach, i sztachloki, i bele jake inksze olbsty. Terozki momy chnet i szlus ze lipniym. A jo jesce bocza (wejrzijcie jako mom dobro ta, ... jak to sie mianuje? ta ... pamiync!) jak to za bajtla lotali my po zegrodkach, przefukli my bez logrodzyni ze sztacheldratym, i targali czesnie za oberhymdy. A juz nojbarzij maszkytne, nojsrogsze to byli ci wieprzki u Farorza Nity wele fary. Jak sie take najduchy jak my, napasli tymi niyzdrzalymi czesnioma lebo wieprzkoma, to i niy jednygo chyciola laksyra abo i rziganie tak choby fto niy zwyczajny naslepol sie kiszki abo festnie kwasnyj zynczycy. Terozki dziecka to muszom sie colkiym zdrowo futrowac, no ... mozno krom tych roztomajtych hamburgerow abo inkszych czipsow.
Spomniol mi sie taki jedyn fal. Szol ci roz stary Pospiych nabzdryngolony jak bela (nazar sie sztachlokow, lopadlorkow i inkszych kwasiolow, i poslepol jabolym) i colkiym ci mu sie pometlalo. Zahaltowol sie na winklu kole krziza (przi takij knajpie, kiero sie downij „Gorniczo” mianowala) i kolybol sie choby szif na morzu. Kiej sie deczko spamiyntol, chyciol nos, jednego ze bajtli, kiere sie rade ze naprancow szpas robiyli i wybeblol;
– Suchejcie, gizdy pieronskie, kaj jo richtik terozki je?
– Ano, we Lodzi panie Pospych, we Lodzi – lodpedzieli my mu loroz tak dlo szpasu.
– No ja. Dycis to jo miarkuja. No ale, na kierym morzu wy lochyntole ? – lodpedziol Pospiych a niyskorzij majtnol yntka i prasknol choby dugi na pychol.
Nale, lipiyn je dlo modziokow nojlepszejszy i skuli tego, ize we tym miesioncu je to dziepiyro piyrszy miesionc, kiej majom szlus ze lamzyniym do szkoly i dziepiyro napoczlo sie te lato. Jesce niy tak downo – jakech juz bol przodzij godol – kozdy bajtel mog wykludzic sie na kolonie, abo ze lojcami na wywcasy, abo ze harcerzoma na lagry. Terozki malo ftory kajsik ze Chorzowa wyjechol. Po prowdzie, wszyjskie swiynte bajstlujom roztomajte festiny z kierych betki majom byc dlo tych nojbiydniyjszych. Cosik ino mi sie zdo, ize tyz to je krziwo pokrywka i richticzny dekel dlo tych, kiere majom rade kiej jich knipsujom i fort pokazujom we cajtongach lebo we telewizyji. Nale, niy kozdy je taki szkolony coby sie do grotka poradziol prziflostrowac i jakiesik profity ze „dzialalnosci charytatywnyj” miec. A mie je na isto festelnie zol (jak spiywol Hanys lod Goicki z „Antykow”), ize:
„Jak sie teroz spominom te casy stare
Zaluja, ze mi wteda niy stanol zygarek!”
I tu mi sie przi tych szkolorzach, przi tych byamtrach i przi tych „dzialaczach” spomniol taki jedyn wicny fal, kiej na isto jes ci tyz i szlus z utropom dlo szkolorzy, no i ... dlo rechtorow, kiere jesce ino bez jedyn miesionc niy bydom musieli uzyrac sie ze tymi najduchami:
– Ty, Handzlik godej mi tu ino po jakiymu Ponboczek stworzol bol kartofle – pyto sie rechtor bajtla we szkole.
– Ano, wiedzom loni, panie rechtorze, dyc to skuli tego, coby i biydny cowiek miol kogo ze skory lobdziyrac!!!
A kiej my som juz przi kobzolach, to spomnicie sie jak woniajom mode kartofle loblone fetym i ze szpyrkoma a do tego jesce szolka (abo dwie) richtik swojskij kiszki ? To ci jes dziepiyro jodlo. Mom recht ? Mom ! Ale, cosik mi sie zdowo, ize latos dlo niyftorych we tym naszym Chorzowie, u nos na Pniokach mozno i z tym byc na isto knap skuli tego bezrobocio i ciyngiym zawiyranych werkow. No ale downij ... e ... placzki we slypiach fyrtajom. A kiej sie jesce spomna taki fal, kiej stary Myrcik naszkryflol listek do pamponia u kierego bol lonskigo roku na wywczasach, ize latos tyz kce machnonc sie rajza do niygo, tela, co mu durch jesce cuc, ciyngiym mu wonio chlywym i kormikoma. I cy cosik sie tam juz u niygo zwekslowalo, pozmiynialo na lepszyjsze? Na to mu tyn istny lodkalol:
– Wiedzom loni Panie Myrcik, lod lonskigo roku, kiej sam Waszo familijo bola na goscinie, zodnyj swini u nos juz niy mieli. Mogom loni zasik do nos na lato, na zicher sie przikludzic.
Wczasy, wczasy ... kiej my przi tym som to downij, pieronym downo tymu cowiek lodklodol, sztaplowol ino na wywczasy, to cego niy kciol, lebo niy mog, cy casu bolo knap – zbajstlowac bez colki rok. Godo sie lostatnio, a i roztomajte ci tam szalszpilery i inksze ludzie we telewizyji, durch nom tuplikujom, ize przinolezi coby dzieckom cosik bez dziyn pocytac, coby i lone same sie juz ci lodchlastli lod komputow, lod „komorek” (abo jak godo moj jedyn kamrat – lod chlywikow) a chyciyli sie za ksionzki. Przeca tela gryfnych jest, bolo, i jak do zwol ta colko „konsko fresa” – pewnikiym bydzie, a niy ino Harry Potter. Jo tyz za modu akuratnie na wywczasy lostawiolech wszyjskie ksionzki, kierych niy miolech czasu, abo chynci bez colki Bozy rok przeczytac. I chocia terozki nastali ci casy CD-romow, takich tam DVD, lozprawiania bez SMS-y, niy wszyjskie jesce wyciepli blank na hasiok, niy zaboczyli, niy przepomnieli, ize je cosik takigo jak dobro ksionzka. Wiym tyz, ize terozki rajynie, kabacynie do lajstniyncio sie ksionzki, i to niy blank tonij, moge byc lodebrane nikiej wic, szpas starego trepa, kiej gynal sam u nos, na Slonsku, ludzie som corozki barzij chudobne i prozne nikiej fojtowski miech po swiyntym Morcinie. Ale, kciolech sam Wom wszyjskim snochwic jedna, a tak na isto dwie, kiere naszkryflol nasz chop, nasz Hanys, Chorzowiok, Wladek Zernik, kierygo colko familijo uploncla sie tusam, kajsik miyndzy Logiewnikoma, Bytoniym, Szarlejym i Chorzowym. Niy godo ci Lon gynal kaj, ale lozprawio ci jak malo fto, lo tych kontach, lo tych dziydzinach, coch to je przodzij spomniol. Jedna sie mianuje „Pieronski kraj” a drugo – „Hanysy”, i jes ci to jedne i te same beranie lo telij richtik slonskij familiji. Dziwoczne jest te lozprawianie, beranie lo srogij familiji wywandlowanyj ze Logiewnik, a kieryj zywobycie porozciepowane jest i na Byton, i na Chorzow, i sam bele kaj naobkolo. Idzie sam nojsc swojskie klimy, cesty i sztreki take lod syrca, place i ludzi, kierych znomy, i take niy tak blank zaboczone fale, cufale i zdarzynio.
Jakech pedziol u niygo idzie nojsc te wszyjskie sztreki na skroty, naposprzyk ze Logiywnik bez kiyrhof, smyntorz i zegrodki do drogi kiero kupluje Katowice ze Bytoniym, do tych ci kolegranicnych bonkrow, do downiyjszyj rymizy naszych sztrasynbanek i tego logrodnictwa lod Gruszki lebo juzas tyz na downiyjszo „Balzamgorka” i szachta „Maryna”, kaj my, dzisiyjsze knakry (50-cio i 60-ciolytnie) ucyli sie na nartach, na bednorkach fyrtac. Abo tyz spomino sie ta krotszejszo droga kole „Paniynki” bez zegrodki na ulica Niedurnego (dziw, ize tego miana bez colkie piyncdziesiont lot chorzowskie rajce niy zwekslowali). Idzie trefic we tyj ksionzce i moja szula siedymnostka (lo kieryj niy rolz zech juz lozprawiol) ze jeji rechtorami ze konca styrdiystych i napoczniyncio tych piyncdziesiontych lot. Jes i downe licyjom miana Marii Curie-Sklodowskij do kupy ze niylodzalowanyj pamiynci profesorym Tyranym.
To wszyjsko je miejsce, kaj ta saga sie mo dzioc, i pewnikiym dziola. Jes to miyjsce, plac blank inszky lod tych we colkij Polsce, plac kiery przelazowol, kierego przeciepowali ze jednych gracow do drugich, ze miymieckich do polskich, i na lodwyrtka, kierym reskiyrowali rolz jedne, rolz druge, ale zawdy ci to byli cudze. Barzij iste som jednakowoz ludzie, kierzy we tych dziwocznych, nale tyz gyszpantnych casach, zyli, sam sie ploncli, sam switali. Richticzne Slonzoki, kiere pozdajom sie, ize lone som ino jedne na tym nojgryfniyjszym ze swiatow. No ale tyz – jak to szkryflo Zernik – byli zawdy za knap miymieckie dlo Niymcow, i za malo polskie dlo Polokow skondzis by loni sie niy przikludziyli. Byli tom losciom we chyrtoniu, tom gnotkom w garle, i dlo miymieckich beamtrow, jak i do tyj „wladzy” lo kiero prali sie we powstaniach, a kiero sie wrociyla na ruskich pancrach we styrdziestym piontym roku, i tych terozki cwilingrow ze jejimi utrzidupskimi tyz. Pisze ci na isto tyn Wladyslaw Zernik lo ludziach, lo nos (godom tu lo somsiodach downego pogranicza polsko-miymieckigo na trojoku drog do Chorzowa, Bytonia i Logiewnik), kierym na isto bolo knap, falowalo tego swojigo wertu, ize som na isto cosik dlo inkszych we wercie. Bo tyz tyn nasz fyjler przinolezol do glownych grzychow samtyjszych Slonzokow, kierzy za kozdo chync coby lostac Polokiym lebo Miymcym, bulyli zawdy srogo cyna. Czytomy lo richtik pometlanych, blank pofyrtanych losach colkij familiji, kielich pokolyn jednyj i tyj samyj rodziny. Familiji kaj jedyn bracik prol sie do kupy ze tymi powstancoma a drugi na lodwyrtka, bol po inkszyj zajcie frontu; familiji kaj zarozki po wypraskniynciu drugij wojny swiatowyj Gestapo bralo do heresztu jednygo familijanta zaskargowanego bez drugigo. A zarozki juzas po wojnie bolo ci gynal na lopak. Lostowol ino srogi jankor, zol a tyn colki bajzel gynal wypedziala, tromfla do porzondku powiysciowo Lucja (Lucija) do jeji wnuka Rudika-Julijana:
„...ftos ci nasrol do gowy ... i wychechlol te gowno ze twojim filipym” – kiej lon niy poradziol skamracic sie ze cudzymi.
Co jesce idzie ujzdrzic we tyj ksionzce? A idzie przecytac richticzne slowecka powiysciowyj Starki, ize: „Poloki lebo Miymce som sam, na tyj ziymi lecy kedy, drugda, a .. Slonzoki zawdy, i lod zawdy”. Slonzoki, kierych zywobycio som diosecko pometlane i festelnie usmolone tak jak i zycie Marty, kiero, chocia bola richticznom Slonzorom, godala lostro do jeji kamratow, przeciepowala jim, co som nikiej zaciukane barany, i ize: „... swoje zyciowe ambicje lokuja w ciezkiej pracy pod ziemia, zas wolny od plodzenia dzieci czas spedzaja w swoich wypielegnowanych ogrodkach oraz na hodowaniu krolikow i golebi ...”.
I toch musiol pedziec po polskimu cobych tego niy przelonacol. Bo tyn Zernik niy pisol po naszymu.
A tak richtik, to kiej sie cyto loba tomy, cowiek blank bezwiydnie gawcy sie we lokno, kaj juz niy ma grubiannych szachtow ani niyba na lodwieczerz niy rozfaklujom lognie wykidanyj ze kolybow szlaki. Dobre to jes, lebo zle? Zatrata naszyj indusriji, werkow, grubow i inkszych mecyji to jes swiyzy luft, to snozne szyby w loknach, blank biole kragliki przi hymdach wszyjskich nowomodnych „biznesmynow”, ale to tyz terozki kielanoscie procynt ludzi na stymplu, elwrow. I zycie we zapieronowanym ringu niymocy, jankoru i lutosci na przidajnosc erbniyntyj frajnosci (cy aby???) bo procnie idzie spokopic, ize : Slonzoki zawdy nachytajom po zymbolach, a kiej jim juz lostatni wytrzasnom, umiyrajom – jak to za Giyrka godali – „z poczuciem dobrze spelnionego obowiazku” kiejby lod tyj lostudy i sciganio nasporzylo sie jejim mocka „szlachetnosci”.
I jo tyz wiym i som znom takich jak Emil, kiery „ ... uploncnol sie tukej we Logiewnikach, kiej byli tam Miymce, szkola miol zbyto juz za Polski. Po tym ci wypraskniynciu wojny i przideptaniu sie Miymcow nazod, wziyni go do Wermachtu, nale ze wojynnego heresztu przijnszol curik juzas do samtyjszych tela, co polskich, Logiewnik”.
No ale, styknie tego jamrowanio, a i spominanio tych niy nojlepszejszych czasow, tych wszyjskich roztomajtych fali, kiere nos sam na Slonsku dopadli, kiere nom niy jedyn hercszlak zmajtali; styknie. Ksionzka werci sie do gracy wzionc i deczko, mozno kiej bydzie jesce siompic, pocytac. A, ize lipiec to wywczasy to i tyz roztoliczne som – jak to godajom – fale, cufale i ... durchfale. Wiycie, my ze mojom Elzom zdziebko po tym swiycie potyrali i beztoz moga pedziec, co mi to lostalo, ize nojgorzij to sie prziznac za granicom, ize sie jes Polokiym. Ja, niyftore to poradzom tak nawyrobiac, ize ganba cowiekowi, co to je nasz. Som tyz ale wicne fale. Jedna tako gyszichta zech sie razinku spomniol. Siedzymy sie ze mojom babom na takich wielgachnych stolkach we barze, we hotelu. To bolo jakiesik dziesiync lot tymu nazod, we Tunezji, a dziedzina, miyjscowosc, gryfno, fajnisto mianowala sie Al-Monastir kole srogigo portu Sousse. My sie tam ze mojom starom malo lodzywali, ale kole nos ziclo ci sie takie kamractwo, kiere dosik juz sie naslepalo i terozki na przebiyzki napoczli ci lozprawiac co i fto takigo srogigo widziol abo zmachlowol. Lozprawiali a kidali, cyganiyli ci ku tymu aze sie kurzolo. My sie tam niy wtykali ino suchali, co tyz ci jesce wynokwiom, co tyz jesce bydom kminic. Loroz suchom, a napocznol lozprawiac jedyn inzinier (kiery kiejsik robiol we werku tela, co mie blank niy poznol).
– Wiycie – godo – dwa tydnie tymu byli my we Egipcie, we Aleksandriji i tak po lekusku wlazowali my na szif, kiery nos miol sam do tego tunezyjskigo Sousse przikludzic. Loroz przimknol ci do nos jedyn karlus, chyciol ci mie za graca, potyrpol sniom, a na lostatku pedziol, co trefiymy sie do kupy jesce roz we Sousse, i ... fuknol do morza.
– I co, i co ? – niy szczimala jedna tako frela, blondina.
– Nic, blank nic – pado tyn istny. – Po prowdzie kcieli my ci go jesce retnonc, ale kiej ino czympnol do tyj wody, do tego Srodziymnego Morza, tela my go widzieli.
– Lobejrzicie sie, to sie cheba blank na smiyrc utonkol, utopiol – napoczla juzas jamrowac ta blondina.
I pewnikiym by sie colkie towarzystwo rozlazlo, i psinco miolby tyn inzinier ze tyj lozprowki, kieby niy to, ize bol ci jesce fest monter i pedziol:
– No, toz kiej my prziszwimowali do tego portu Sousse, momy slazowac na kraj we tym porcie, sam ci ze tyj wody wylazuje tyn istny, co we tyj Aleksandriji bol prasknol do morza.
– Jezderkusie, jezderkusie, jak to bolo mozebne – stropiola sie ta blondina.
– Ano, blank ajnfach – pado tyn wigyjc, tyn cygon diosecki. – Wiycie, lon sie bez colko droga trzimol tego szifa i tak aze sam dotoplol sie do tego portu.
Skoncol, i gawcy sie po wszyjskich, ezli sie to jejim zdalo, eli te cyganstwo na isto kupiyli.
I tu ci wy mie diosek wloz i to zech tyz jes szpasownik. Prziszolech ku niymu, lobyjmnol serdycznie, wykuskolech go we loba lica i padom ganc slosznie;
– Jezderkusie panoczku! Dobrze, ize my sie sam trefiyli. Na isto dobrze. Terozki yntlich mom swiadka, izech te colkie morze pod szifym przeszwimowol. Bo ci te inksze lochyntole, blank mi w to niy wiyrzom.
Suchejcie! Takigo romraju, larma, uciechy to bez pora lot niy przepomna. Ku tymu jesce kozdy mi kciol ichnij „whisky” lobsztalowac; jedne skuli tego coch utar fresa tymu cyganowi, inksze juzas, izech taki cug miol, bolech taki wartki, coby te colkie cyganstwo ukozac.
No i to by bolo mozno na tela, nadzisioj a berol, klyciol jak we kozdo sobota

Ojgyn z Pniokow