Fajrant lipnia / 28 lipca 2007r
Ojgyn z Pniokow 28.07.2007

No, toz momy zbyte tyn nojgryfniyjszy (no mozno niy tak zawdy i niy do cna) latowy miesionc, momy lipiyn forbaj.
Chocia, tak po prowdzie, to kiej my jesce ze mojom babeczkom Elzom tyrali po roztomajtych wywczasach, zawdy my dowali pozor coby sie niy wykludzic we lipniu, bo to bola poniykedy srogo loteryjo. dziebko lata niyftorzy mieli, ale to nojwiyncyj ino te, kiere pofurgli kajsik do cieplych krajow. Chocia ... u nos bolo tyz kielanoscie dni latowych tak jakosik ze dwa tydnie skorzij tego srogigo swiyntygo E. Wedla (abo 22 lipca) – juz ci mi sie te swiynte we palicy blank metlajom, i aze do dzisiej. A kiej my juz som przi swiyntach to werci sie sam spomniec lo takim jednym srogim, festelnym lipniowym swiyntym, lo swiyntym Krzysztofie (fajrujom Jejigo miano dwadziestego piontygo lipnia i ... niy ino).
Jo tam za tela niy sztudiyrowol „Zywotow swiyntych” (som lepszyjsze lodymie) no ale, tyn jedyn jakosik mi tak wloz do palicy i ciyngiym mi sie kajsik, sztyjc cosik lo Niym metlo, belonto. Tak na isto, piyrszy roz tak wiyncyj uslyszolech lo Niym lod jednygo, festelnie starego Arabera we Egipcie, kaj my ci byli ze mojom Elzom we siedymdziesiontym drugim roku. Zawiyzli ci nos altokiym kajsik na peryferyje Kairu do takigo gryfnego, pieronym starego, zocnego (jak wszyjsko we Egipcie) koptyjskigo kosciolecka. Bezmac Przenojswiyntszo Paniynka tam sie ze Jeji nowonarodzonym Dziecionteczkiym skukala, kiej musieli ze Jozefym smiatac do Egiptu. Tego kosciolecka wachowol tyn stary Araber, kiery kozdymu poradziol cosik gryfnego polozprawiac. A wyglondol ci gynal tak jak te „mumie”, kiere idzie ujzdrzic we kairskim muzyjom lebo tyz we Budapeszcie, tyz we tym madziarskim, ichnim ci nojsrogszym muzyjom narodowym. Kalyndorz koptyjski spomino lo tym swiyntym Krzysztofie –ciyrpiyntniku we 28 marca. Po prowdzie bol ci to egipski swiynty, lo kierym godo sie co przinolezol do ziymi tych, kiere „jedzom ludzi i psy”. Jak pedziol bol jedyn srogi mondrok Johann Joachim Winckelman tyn swiynty Krzysztof wandlowol ze takigo plymiynia „Kynokefalow”, co na polskie idzie ci mozno przetuplikowac : ”Psioglowych”. Tela, co „kyno” to jes lod greckigo psa a gowa juzas idzie lod „kephale”. Terozki godzi sie sam cosik jesce dociepnonc. Egipski kosciol koptyjski (nojstarszyjszy ze wszyjskich kosciolow krzescijanskich, kiere jesce fongujom) bezmac posklodol do kupy ewangelista Marek, ftory wtynczos wandrowol miyndzy Grekoma we Aleksandrii. Beztoz tyz tyn swiynty jakosik tak jes sknoltlowany ze greckim mianym tych Kynokefalow.
Godo sie, co swiynty Krzysztof bol pieronym srogim chopym (bali i ze styry metry miol – nale to som pewnikiym bery). Jejigo faterek nawrociol sie na krzescijanstwo a blank modego Krzysztofa lapli do niywoli u Rzymianow. A, ize niy poradziol po ichniymu godac, udowol co jes niymowa. Rzykol, rzykol ci tak dugo aze yntlich Ponboczek go we wszyjskim wysuchol i jesce ku tymu sprawiol, ize Lon cudym napochol tamesznym glodnym wojokom mocka jodla. Uslyszol lo Niym cysorz Decjusz, (inksze mianujom tego cysorza Dioklecjan), kiery kozol ci go przikludzic do Antiochi, kaj ci tego Krzysztofa prali, tonkali we wodzie, warzyli we telich kanach, a na lostatku zasiykli i uchlastnyli gowa, a niyskorzij zgorali do imyntu. Inksze bojcynie godo, co tyz Lonymu pokozol sie Ponboczek jesce nikiej dzieciontecko i kozol sie przesmycyc bez tako srogo glymboczyna. Swiynty Go wzion na pukel, nale co dol krok, to te dzieciontecko robiylo sie ciynzyjsze, aze na lostatek przekopyrtnol sie tyn swiynty na kepka do tyj glymboczyny. Wtynczos som Krystus mianowol go ze grecka: Christo-phoros, co tak gynal znacy „noszacy Chrystusa” lebo inakszij – „wzywajacy Go”. Ale tu napoczynajom sie roztomajte dziwa. We Egipcie bol downo, downo tymu nazod, jesce we starozytnosci taki bozek, kierego mianowali Anubis. Bol to bog smiyrci, kierego pokazowali ze lebym lod psa lebo lod szakala. A trza jesce dopedziec, ize krzescijanstwo przijyno sie we Egipcie (lod tego sw. Marka ze Aleksandrii) ino jako koptyjskie, tak jak i godka koptyjsko, kierom godajom we Egipcie do terozka jesce lod tyj starozytnosci. I dejcie dismal pozor! Bolbych ta colko godka tego starego Arabera przepomniol, kiejby niy pora inkszych cufali. We muzyjom, we Petersburgu (we downiyjszym Leningradzie) jes lobrozek, tako starorusko „ikona” (we Sofii tyz jes blank podano) swiyntego Krzysztofa ze palicom lod psa. No ale, przi tym nojwazniejszy jes lobrozek we muzyjom bizantyjskim we Atenach. Wszyjsko coch sam godol, spomnialo mi sie kiej my ze mojom starom wlyjzli we siyrpniu 79 roku do tego muzyjom. Na tym ci lobrozku jes ci tyn swiynty we na isto fajnistych szczewikach, we takich szykownych dugich szatach, ze szarlatnym mantlu na puklu a we prawyj gracy dziyrzy grecki krziz, taki szpotawy krziz, i – jak to kozdy swiynty – mo tako „aureola” naobkolo gowy. A pod takim gryfnym loblonkiym, kole jejigo lewyj gracy, stoji na wiyrchu po grecku naszkryflane Christo-phoros. Nojwazniyjsze juzas to bolo to, ize miol gowa lod psa (nikiej tyn egipski Anubis) ale ze daklym i jednym slypiym jak cowiek. I szlo by sam jesce mocka berac i lozprawiac. Styknie co rzykna, ize swiynty Krzysztof je patronym szoferow, zyjmanow, wandrusow, tych co pontujom, flisokow, kuczerow, tregrow i poruch jesce inkszych fachow. Jes tyz jesce patronym Hameryki i Wilna, i tyz jesce ku tymu wszyjskich dziydzin ftore som nad wodom, nad jakomsik rzykom abo morzym. Rzykajom tyz fest do Niygo hutmachery, zegrodniki i te, kiere zuchtajom szacow – „poszukiwacze skarbow”. Malowali ci go tyz bele kaj i inksze malyrze (Van Eyck, Memling, Rubens), ale zawdy ze Dziecionteczkiym na plycach. I – na lostatek – niy poradza ci zmiarkowac ezli to je prowda alech bol wyczytol, co ci Go Watykan skryslol, wyciep we 69 roku ze listecka wszyjskich swiyntych, chocia tak jakosik lod piontego-szostego wiyka napoczli go ludzie juzas miec we srogij zocy a jesce we strzydniowiyczu lostol sie jednym ze styrnostuch „wspomozycieli wiernych”.
Alech nafandzolol sam dzisioj lo tym swiyntym Krzysztofie. Wszyjsko to skuli tego, ize dzisioj i jutro we naszyj Jozefce, we tym naszym kosciele na Pniokach (i niy ino we naszym) bydzie pokropek altokow skuli tego colkigo swiyntygo Krzysztofa. Ino tak sie medikuja, co tak po prowdzie to zodyn pokropek niy hilfnie lochyntoli, kiere naprane wlazujom do altoka i gzujom choby to bola fojewera abo inkszy retong. Tyro tyz ci po tym dioseckim internycie tako powiarka : „Kierowco! Sw. Krzysztof jezdzi z toba tylko do 120 km/h. Przy wyzszych predkosciach oddaje swoje miejsce sw. Piotrowi!”. A kiej juz kajsik te lochyntole prasknom na lostatek, to nojgorzij, nikiej tyn „Zablocki na mydle” wylazujom zawdy te blank trzyzbe, pra?
He, he, tak mi sie jakosik to sam pedzialo. Wyloz nikiej tyn Zablocki na mydle.
Ale, ale. A cy boczy ftos jesce skany sie ta gryfno powiarka wziyna?
Ano, godali, ize kiejsik bol taki golodupiec (tela, co slachcic), kiery festnie kciol sie przidubnonc i chyciol sie roboty za haderloka, takigo handlyrza, kiery som wandrowol lod wsie do wsie, lod dziydziny do dziydziny i ciyngiym kajplowol, ciachrowol mydlym. Kiejsik, kiej cesty jesce niy byli take blank dobre (niy mieli lone jesce naszygo Jorga Polaczka lod autobanow, ha, ha), niy bolo tyz ci jesce wszandy walcowek, tyn istny nafolowol pora putni mydla, takij ichnij fajnzajfy abo smiyrzajfy na szkuta, a mozno na teli flos, tako tratwa ze drzewiannych bolkow i kciol to wszyjsko splowic ze Krakowa do Warszawy. A ize – jak to kozdy Krakowiok – bol diosecko szporobliwy, wzion se ta szkuta deczko za knap na taki gywicht. Niy slecieli jesce na tyj rzyce ani ze dwie godziny, kiej ta calo parada wykopyrtla, kipla sie, zajfa tonkla sie we Wisle i ino na wiyrch, a niyskorzij aze do samiuskij Warszawy poszli ci same mydliny. Juzas inksi ci godali, co tymu Zablockimu pieronym nafolowano fora kipla sie tela, co do Dunajca. Jak tam bolo tak tam bolo tela, co tyn istny pieronym sie na tym mydle drzistnol i ta powiadaczka do dzisioj lostala. I to barzij ci u Goroli nizli u nos.
I kuknijcie ino jak to sie sam wszyjsko kupluje, metlo i knoltluje. I swiynty Krzysztof, szofery, zajfa i... Zablocki na mydle. Niy kciolech sam na isto blank nic rzondzic lo polityce ale, kiej mi sie wypslo lo tym naszym ministrze, to tyz musza sam wol niy wol cosik dociepnon na tyn gront.
Mocka ci sie dziolo we tyj naszyj polskij polityce bez lostatnie dwa tydnie. Niy kciolech sie sam do tego pojnsc curik ale po tym zeszlym tydniu, kiej to ci rolz wlazowali, rolz wylazowali niyftore do, i ze tyj loszkliwyj „koalicji” musiolech cosik sam pedziec. Jes ci tako powiarka, ize „pies ze kostyrom we pysku niy poradzi harnonc, niy uzre zodnego. A to niy jes tak na isto prowda. Bo to co berezdziyli i pochali te dwa wicyprymiery, tyn ze tom konskom fresom i tyn „pegeerowski inteligynt’, to przeca swiat jesce niy widziol i niy poradzi zmiarkowac. Ale bajsnonc niy bajsnom bo majom kostyra we pycholu: pijynzne zesle i jesce ... dwa lata chabiynio ino dlo sia.
Ale momy juz tyz (chocia niy tak do lostatka) feryje we tym naszym Syjmie, chocia niy tak do lostatka, bo ciyngiym ci sie tam na tyj Wiejskij przetwiyrajom. Ale ze tymi feryjami dlo tych naszych „wybrancow norodu”, to bezmac mozno i jes na isto dobre – jak rzondzi zawdy jedyn moj somsiod – bo ci jejigo pies blank niy moge kukac na te lobrady naszygo Syjmu skuli tego, co mu slypia bez to lodbiyrajom. A teraz juz jes to dlo niygo, dlo tego psioka mozebne. A mozno juz po feryjach bydzie szlus ze tym Syjmym ? I lodyndzie chocia jedyn ze tych cwilingrow i jo niy byda sie juz tropiol. Bo – jak to niyftore godajom – bezmac loni, kiej jesce byli dzieckami, kcieli cosik tam pichnonc, dymnonc (nesci nasz miesionczek) a jo za pierona niy poradza ci sam tego rozknoltlowac, kiery snich mo baba a kiery ... kota.
No ale, jak wszyjskie przeca miarkujom, momy pokiel co gryfne jesce lato, chocia ino te lostatnie dwa-trzi tydnie byli take. A kiej lato, to tyz roztomajte fale na wywczasach (kierego stoc jesce latos na to) i roztoliczne gyszichty, kiere sie niyskorzij wszyjskim lozprawio, i to ezli kcom suchac, eli niy. Tela, co tu terozki musza jesce cosik wyeklerowac. Jakech bol jesce karlusym to do kupy ze kamratami zbajstlowali my taki kabaryt (fto tam wtynczos tak to mianowol?) we kierym jo grol na basie i godolech roztomajte konski lod tego soltysa Kierdziolka, lod Leona Wyrwicza i ... lod Karlika z „Kocyndra”. Bildowolech sie na spamiync ino ze radijoka i ze szwartow, i jakech to spamiyntol, takech to i niyskorzij godol. Bolo to pieronym downo, ale niyftore lozprowki mi do dzisioj we filipie lostali. Bol tyz taki jedyn gryfny konsek lod Ligonia lo wywczasach, kiery jak byda poradziol, tak byda rzondziol. Tela ino, co kca dopedziec, ize to niy bydzie gynal tak jak to godol srogi Karlik, i to niy beztoz, coby jo sie na isto ajnbildowol, coby jo sie dufol, asiol, ize poradza godac to lepszij nizli Lon, niy, Ponboczku bron. To mi sie juz belonto jakiesik styrdziysci lot we palicy, i skuli tego nie kca naszkryflac cegos inkszego, ino wszyjsko na szimlu tego Staska Ligonia powia po mojimu. No, toz dejcie pozor! Tuplowanie godol niy byda, bo kozdy roz jes to zdziebko inakszij. Aha, jesce ino tela, co jo byda markiyrowol, byda godol chobych za hajera robiol, chociach zawdy ino w werku bakol.
To bolo jakosik tak:
Wiela sie godalo lo gryfnych wywczasach dlo berkmonow, hajerow, smelcyrzy i inkszych roboli, kiere bajstlowali naszo roztomilo Lojcowizna. Tak ci mie to wziyno, izech sie ubzdol, co jo tyz kajsik sie wykludza, kajsik na wywczasy, dlo loddychniyncio, dlo lodsapki lod roboty, no i lod ... mojij staryj. No ale, to niy bolo tak blank ajnfach. Moja babecka jes festelnie zowistno, toz pokiel jo ji niy weklarowol, co baby i dziecka niy mogom ze chopami pojechac, malo wiela zetwalo, i bolech taki zmochany, usiotany, ize tych wcasow bolo mi na isto drap potrza. Kofry fertik, briftasia do kabzy, bankom na banhof i cugiym we te nasze szykowne, gryfne gory.
Przijecholech do Wisly i aze mie zasztopowalo. Bo zmiarkujcie ino, colkie zycie bakom pod ziymiom, po cmoku, bez klary, bez slonecka i loroz mie przignalo han wysoko w gory, kaj jes szykownie zielono, klara blynduje i grzeje choby tyn starzikowy bimber; no chobych sie do niyba dostol.
Z ranca miast mie staro ze prykola sciepowac z larmym:
– Wstowej ty zgniyluchu, zarozki piznie piync na zygorze, juzas sie na szychta zniyskorzisz ...
Za dzwiyrzami tyj mojij izby we pynzjonacie slysza cichusko ci, slodziusko sztima modyj dziolchy:
– Panie Ojgyn, a pojndom loni snami we te gory?
Zarozki zech sie spamiyntol i godom bez dzwiyrze:
– A toc, toc! Razym, chnedki byda fertik.
A medikuja sie festnie ku tymu:
– Ej, dziolszko, dziubecku roztomiyly, kiejby nos tak terozki moja Elza slyszala, to pewnikiym bychmy we te gory niy podeptali, juz by my niy poradziyli zojnsc.
No, dobrze sie tam na tych wywczasach cowiek pojod, legnol bez polednie we altanie, na „werandzie”, na sztrolzaku (musiolech mojij staryj forgot pedziec, co ta „weranda”, to niy je miano jakisik freli) i gawcol sie, dziwowol na ptoki, na modre niybo, grzol stare kostyry na slonecku, garusiol i medikowol:
– Wongiel je twardy jak sto dioskow, nale tyz grzeje nikiej ta klara na niybie, a bol ci lon kiejsik stromym i szumiol lasym.
I tak ci mi sie cieplusko na syrcu zrobiylo, boch czul, ize dlo berkmona to niy ino szpong i przodek pod ziymiom na grubie, ale tyz i te herskie gory, i szumne, gryfne lasy.
Bola ci nos na tych wywczasach dosik srogo czelodka i na isto, bolo nom choby Jadamowi we raju. Bajstlowali my roztomajte rajzy, wandry i grzoli te usiotane, zbakane grace i prosciyli krzize. Juzas na lodwieczerz, podwiyl my jesce niy poszli nynac, tochmy sie butlowali, berali, lebo spiywali te nasze gryfne slonskie spiywki, jak to robiyli nasze lojce i starziki.
Na toc, tak po cichusku Wom powia, co byli tyz i take gizdy i lochyntole na tych wywczasach, dlo kierych ino gorzola, tancowanie, i niyskorzij wyrobianie. Kiej wszyjskie porzomne juz downo nynali, to te loszkliwce, strupy wylazowali ze szynku, ze knajpy i robiyli take larmo i krach, ize wszyjskich poradziyli wroz locucic. Ale, kiej my sie we sztwiorka spichli do kupy, to sprawiyli my jim take bugi-lugi, take manto, take hiby, ize niyskorzij musieli na rewiyr, na kindygonek drap deptac.
Gryfnie ci tam bolo, szykownie, ino terozki moja Elza niy dowo mi blank pokoj. Sztyjc, porzond mi tam cosik wynokwio:
– Ojgyn, Ojgyn a cosik zes ty dzisioj we sniku mamrol lo jakisik Zofiji? Godej ino, ale prowda i ino prowda ty stary purcie!
I tak fort i jednym ciyngiym jedne a te same; godolech przeca sam juz przodzij, co lona jes na isto festelnie zowistno.
I Wiycie, mozno to bolo by yntlich gryfnie, kiejby bajstlowali take wywczasy dlo mamulkow, dlo naszych babecek, dlo naszych dziecek, nale przecamc ... ino bez NOS, pra? Ino, co wtynczos mozno my (bo my juz sie wywczasowali) tyz by my naszym babom pokoj niy dali, bo przeca gynal miarkujymy co my tam ... wyrobiali. No, mozno nie jes jak jes. Cowiek mocka loddychnie a staro zawdy niyskorzij barzij przaje, kiej sie lo swojigo chopa zdziebko tropi, staro. A jimu sie spomino jakisik latowy fal:
– Ojgyn, Ojgyn, a slyszysz jak sam gryfnie te wszyjskie hopafedle tak fajnie grajom, szkyrtajom?
– Jake hopafedle ? Niy miarkujesz tego, ize przeca jo ci to terozki roztwiyrom twoj rajfeszlus ze szatow !
No, toz mieli my dzisioj i swiyntygo Kristofa, i Zablockigo na zajfie i zdziebo tyz lo wywczasach. Te co juz byli na wywczasach to jim zol, ize to juz majom zbyte a te, ftore sie dziepiyro kajsik we gory lebo nad morze bydom wykludzac, to pewnikiym niy poradzom sie tego doczkac. I tak sie terozki miarkuja, co to mozno by styklo na dzisioj tego mojigo bojczynio a berol, lozprawiol jak we kozdo sobota lod poruch juz lot

Ojgyn z Pniokow