I juz kosokowy miesionc. / 04 sierpnia 2007r
Ojgyn z Pniokow 04.08.2007

No, toz momy juz, napocznol nom sie tyn kosokowy miesionc – siyrpiyn. Tyn ci tyz gryfny miesionc roztomajcie niyftorzi mianowali. Juzech sam cheba kiejsik lo tym berol no ale, przipomna to jesce roz. We styrnostym wiyku mianowali tyn miesionc „stojaczka” (”stoyaczka”) abo i ”sirpiyn”. Te miano stojaczka jes bezmac skuplowane ze zniwami. A to tymu, ize przi zniwie tako „przodownica” stowala na „postaci” i mianowali jom poniykedy „postatnicom” abo ze polska – „postacianka”. Juzas na Podhalu godali ci na niygo „jakobski”. Lod cego sie to wziyno, niy znom. Ze siyrpniym sknoltlowane jes tyz mocka powiarek, choby ino take, kiere mi sie terozki spomnieli:
„Kiej w siyrpniu dojzdrzyjom klosa, fort ze wszyjskim, do gracow kosa”.
„Jaki piyrszy, drugi,trzeci, taki colki siyrpiyn sleci”.
„Rosy w siyrpniu tak potrzeba, jak kozdymu dziynnie chleba”.
A terozki cosik blank ze inkszyj faski. Jak kozdyrok tak tyz juz aze lod zeszlyj niydzieli Warszawioki (I bezmac niy ino Warszawioki ale colki polski norod, wszyjskie Poloki) spominajom, kiej to we styrdziestym szczwortym wyprasklo ci jejich powstanie warszawskie. Piyrsze dni powstanio i colkie Srodmiescie ze Powislym, Zoliborz, Wola i Stare Miasto bolo juz jejich, tela, ize niy na dugo. Jak zawdy grace macali w tym roztomajte angyjbery, politykiery i wszyjsko co gryfne wartko sie skonczolo, wartko bolo forbaj, chocia we Warszawie dugszij nizli we Slonskich Powstaniach. Niy spominol bych lo tym, kieby niy nasze samtyjsze, tyz siyrpniowe I-sze i II-ge Powstania Slonskie – lo kierych zodyn ze tych angyjberow ani sie niy zajonknie (ale to mozno rzykna inkszym razym) i kiejbych niy miol ciyngiym przed slypioma tyn srogi dynkmal zbjastlowany na Starym Miyscie we Warszawie ze tym maluskim powstancym we tym diosecko srogim helmisku na palicy. Bo tyz i nojwiyncyj bolo ci przi tym powstaniu we tyj Warszawie smarkatych powstancow we harcyrskim lodziywku. Take richtik niybozontka choby u nos we Katowicach na spadochronowyj wiyzy we tym niyszczysnym trzidziestym dziewiontym roku. I tyz wszyjskie kiejsik spiywali spiywki lo „Zosce”, lo „Parasolu” (jo som jesce we hajocikach, we siodymce mynskij we Chorzowie u druzynowygo Tadka Przybylowicza, za czasow druhny Krolikowskiej i inkszych, te i inksze spiywki sie naumiol). A juzas fto rolz tyn dynkmal na warszawskij starowce uwidziol niy, niy zaboczy tego do konca swojigo zycio. Som na isto roztomajte pomniki, nale tyn jes jedyn ... naprowdy chyto za serce i ... niy ma co godac. No, mozno ino krom naszygo, katowickigo dynkmala harcyrzy.
No ale, siyrpiyn, tyn kosokowy miesionc to lato, to wywczasy, to zimno woda we jeziorach, stowach rybnikach cy nad morzym, ganc egal nad kierym. No, i zajdel zimnego piwa. Terozki Poloki ranzyrujom chnet po colkim swiycie i juz blank niy poradzom pochytac, kiere piwo jes lepszejsze, kiere barzij wlazuje do palicy a kiere we szlapy. Jesce poranoscie lot tymu nazod malo fto fyrtol po swiycie, a te co jejim sie wysmololo to blank gupieli lod tego co tam za tymi granicoma ujzdrzeli. Chocia,... niy zawdy. Tak jakosik we siedymdziesiontym szczwortym roku byli my ze mojom Elzom we Soczi u Ruskich, kole Kaukazu,nale nad morzym we telkim gryfnym, szykownym i pieronym srogim hotylu, kiery sie „ em a” mianowol. Gryfny hotel, srogi, moderny, tela co go dziepiyro zbajstlowali. Plaza zolciotko, piosek nikiej monka, nale to wszyjsko jesce downe, ruskie. A na dworze gorko choby we Africe, klara grzeje nikiej kachlok u starzika bez zima, slepac sie kce a na colkij plazy ani jednego sztandu, ani jednyj budki ze piwym, nic, Sahara, abo jesce gorzij. Jes nale elegancki bar na lostatnim sztoku (cheba dwadziestym) hotelu. No, toz tak jakech stol, we batkach deptom do hotelu.
– Grazdianin, nie nada – pado mi po ichniymu portiyr loblecony choby klown we cyrkusie.
– Co, niy nada, co niy nada – napocznolech sie nerwowac (a slepac sie kce) – jo musza do hotelu, na som wiyrch, do baru, bo jak zarozki sie niy szlukna, to na isto uswiyrkna sam choby kaper na wilijo bez wody i jesce bydziecie symnom mieli lostuda – padom do tego szucmana i ryja sie dalszij.
– A bumaga u was jes – niy dowo pokoj tyn lochyntol.
– Chopie, jako bumaga, niy widzisz, ize jo je ino we batkach i niy byda na rzici ze paszportym lamziol.
A lon nic, niy pusci i tela. Musiolech doczkac aze sie moja Elza pozbiyrala, aze my sie gynal loblykli i deptomy dalszij do hotelu. Niy zetrwalo jakiesik dwie godziny i blank ci juz loblecone wlejzli my do tego baru. A tam ci roztomajte piwa, biyry, polskie, miymieckie, angiylskie (ruskich niy widziolech). No, toz sie yntlich szlukna, co jo godom szlukna, naslepia coby mi aze do jutra styklo. Przilazuja ku barmanowi i blank gryfnie, przimilnie godom coby mi dol ze dwa piwa, nale festelnie zimne.
– Dla was, grazdzanin piwo nie nada, eto nuzna tolko dla innastrancow – fandzoli mi tyn Iwan i lobraco sie rziciom ku mie.
Mogecie sie forsztelowac, slepac sie kce, biyr styrcy za szybom we kilszranku a tyn pieron mi go niy kce skalic. No to jo do niygo inakszij:
– Bitte, geben Sie mir ein Bier, aber schnell, schnell! Und sehr kalt, ... bitte – godom ci do niygo i pokazuja mu dziesiync niymieckich marek.
Lon ci tak bliknol na mie choby Stalina lobejrzol, wyciongnol sie sztram i grajfuje po glaska, szykowno glaska, jezderkusie ....
Juz ci kukom na ta glaska, lon ci jom ce glancuje, grajfuje ci tak po malusku do kilszranku i ...
– Welches Bier, mein Herr? – pyto sie i mie i cosik mu sie za bardzo ta fresa chichro.
– No, ein Pils bitte – godom do niygo a lynzyk mi sie juz do gybisu prziflostrowol.
– Ja, bitte ein Pils aber mit Schaum oder nicht, ohne Schaum? – znacy bez szuminow, lon juzas do mie.
Jeronie, chopie niy nerwuj Poloka bo cie praskna bez pysk ...
– Mir ist ganc egal, Herr Ober – jesce szykownie, bez lostudy godom ci do niygo, a zeza winkla widza, co depto Elza ku mie. Tu tyn biyr, tu Elza a tu ...
– Ojgyn, a dlo mie to mogesz lobsztalowac „Fanta” lebo „Coca-Cola” ....
No, i po ptokach, tyn ober sie kapnol, ize my som Poloki i psinco nom dol, ani marki niy pomogli. Niy i szlus, przeca lon niy bydzie bele ciaracha bedinowol, lon jes FTOS i niy bydzie go taki soron jak jo szterowol.
No, coz bolo robic? Podeptali my na miasto i tam my sie szlukli ichniego kwasu chlebowego (tyz dobry na tako hica!) i mineralnyj wody „Ma ec a”, kiero pieronym bezmac dobrze chopom, karlusom robi. No i dobrze.
Chocia musza pedziec, ize gryfne kwilki tyz byli. Zasmycyli ci nos altokiym w gory nad take jezioro, kiere sie mianuje. Tam we takim gryfnym szynku ze muzykom, ze rozfaklowanom fojerom na kieryj sie parszczyli prosioki, kormiki, slepali my te ichnie gruzinskie koniaki, gruzinskie wina i to tela, coby obyczajny cowiek sie mog do imyntu utonkac. I spiywki. Nasze „Goralu czy ci nie zal”, „Czerwony pas”, nale tyz miymieckie take nikiej te dwa fest spasne Miymce spiywajom:
„Trinkt den Wein, nicht allein, wen mal trinkt, mu man zusammen sein...”
A niyskorzij, kiej my juz nazod fyrtali to tak ci nami kolybalo, tak ci sie nom szlapy metlali, ze sz lo na isto prasknonc na pychol. I nic, ino ftosik napocznol takim sznapsbarytonym wiskac: „Seemann...” a jo, ajo to napocznol tako inkszo staro angiylsko spiywka „rollen home..” i .... tak jakosik dokulali my sie do tego naszego hotylu. A na drugi dziyn, ... a na drugi dziyn to Wy juz wiycie co, pra? I juzas festelnie daleko do piwa, festelny brand, capiynie ze gymby choby ze hazlika a woda we morzu na isto niy do slepania. E, tak sie ino spominom. >>>>
Jakech skorzij pedziol, momy ciyngiym tyn nojgryfniyjszy (niy ino dlo mie) miesioncek, tyn kosokowy miesionc. I niy godom sam lo tym nocnym Marku, lo naszym miesionczku na niybie. Po jakiymu jo to terozki godom? Ano, bydzie wiyncyj jak styrdziysci lot, kiej tyz we siyrpniu bolech do kupy ze kamratami, harcyrzami na telkij gorze kole Zywca, kiero sie Zar mianuje kole Porabki. Jo ci miol wteda piytnoscie, abo szesnoscie lot i kamrat mojigo niyboszczyka Lojca lobiecol mi, co mie naumi lotac na „szybowcach” takich fligrach bez motora. Dugo twalo (nojprzodzij na flugplacu we Katowicach, na Muchowcu) podwiyl zech niy pochytol tych wszyjskich knifow, ale ino „teoretycznie” ze ksionzek. No, a niyskorzij tyn alsflug we gory na tyn Zar. Musza tu jesce spomniec, ize niy zbajstlowali tam jesce tyj dupnyj eletrowni – jak to godajom – „szczytowo-plompowyj” Porabka-Zar. Styknie co rzykna, ize tam, na samiuskim wiyrchu bol ci gryfny flugplac na kierym modych ludzi uczyli furgac na tych fligrach bez motora. Te modzioki, kiere terozki te „szybowce” ino ze telewizyji wiedzom, to sie blank niy poradzom wystawic, forsztelowac jak kiejsik lone wyglondali. Taki tam szybowiec – „ABC” sie mianowol – to ci bola tako krzinia, loztwarto putnia ze krzidlami i sztachetami pomotlanymi dratym. Coby taki ptok sztartnol musialo go dobrych pora chopa ciongnonc na takich gominiannych sznorach. Te istne fyrtali w dol a kiej sie ta guma naciongla sztartowol dziepiyro tyn ptok, tyn „szybowiec”. I jo tyz tak miol furgac za pora dni. A ize jo bol festelnie szlang, chudy jak grochowo falyta, musiol mi tyn colki „instruktor” pod rzic wstyrczyc miech ze pioskiym, boch bol deczko za letki na ta lufcianno maszina. Dziyn przodzij mojigo piyrszygo flugu zicnyli my sie na lodwieczerz kole fojery a jedyn ze tych starszyjszych napocznol nom lozprawiac roztomajte gyszichty lo fligrach. A to lo Zwirce i Wigurze, a to lo Skalskim, a to lo inkszych, i niy ino Polokach. Bo chocia my downij, za starego piyrwyj niy kupowali fligrow lod Amerikonow – tak jak terozki tyn kurduplowaty downiyjszy Wicyminister Zemke, kierymu sie zdalo, ize Ponboczka za szlapy loblopiol – ino same my poradziyli, i to gryfne bajstlowac, i festelnie ci nos we swiycie mieli we zocy. Mieli my sie tyz cym na swiycie poasic. Chnet nojlepszejsze fligry my mieli, kiej Hitler wyprasknol ta drugo wojna, tela ino, ize municyjo bola blank kaj indzij, petrolyj kaj indzij i ... fligry kaj indzij. No ale, jo niy lo tym kciol dzisioj sam tela fandzolic.
To wszyjsko mi sie spomnialo skuli takigo jednygo Poloka – i niech Wos niy zbamonci italijanskie miano – Michol Scipio del Campo, kiery bol zmachlowol piyrszy tyjater, pokazy fligrow juz trzinostego (pecha niy bolo) siyrpnia we 1911 roku. Miarkujecie? Juz we 1911 roku, kiej jesce tak na isto Polski niy bolo na mapie. Bol ci to na isto jedyn ze piyrszych „fligermanow” we Polsce, kiery niy jednygo naumiol furgac na fligrach a i som jesce po dziewiyncdziesiontce furgol na takim maluskim fligrze. Zmarlo mu sie jak miol dziewiyncdziesiont siedym lot we loziymdziesiontym szczwortym roku (w tym samym roku, kiej zatrzasli tego kapelonka Popieluszki).
No ale – jakech juz godol – niy poradziolech sie doczkac, kiej tyn piyrszy rolz pofurgom w lufcie. No, i stalo sie. Tak kole dziesiontyj z ranca byli my juz wszyjskie na tyj sztartbanie, dwa szybowce, dwa te „ABC-oki” byli juz fertik, narychtowane. Klara juz bola wysoko, letki wiaterek, te chopcy, kiere dzisioj niy mieli lotac dziyrzyli juz ta rubo gominianno sznura (po szesciuch ze kozdyj zajty). Instruktor, Wisniewski mu bolo, sprawiol szykowny miech nafolowany pioskiym, coby mi go pod rzic wrajzic. No, i wlazuja pomalusku do tyj putni, do tyj „kabiny”, zicnolech na tym miechu z pioskiym, tako falytka („wolant” sie to mianuje”) dzierzolech miyndzy giyrami, szwajami loprzilech sie na biercu, chopy nasztramowali te gominy i wszyjskie muszymy doczkac, kiej tyn colki glowny macher do zignal alkom krasiatom fankom.
Sztreknol sie lon bol na szpice, dzwignol ta graca ze tom fanom, chopcy przi tych sznurach nasztramowali muskle i ... poszliiiii.
Nojprzodzij polekusku, coroz to gibcij, gominianne sznury sie naciongli ... a jo sztram jesce trzimom ta brymza coby za chnet niy sztartnonc.... chopcy juz pieronym gzujom, guma sie naciongo i ... prask, pusciolech ta brymza ... nojprzodzij po leku, azech sie rozfechtowol, zdziebko z gorki i ... juzech jes we lufcie ... Ludzie! Mocie anong co sie symnom dziolo? Furgom. Pod spodkiym woda, sroge ploso, na wiyrchu ani jednyj mrokiywki, ino gryfne ptoki kole mie swiyrgolom, furgajom sie tak naobkolo mie i dziwujom sie co za iglaty cudok sam jich szteruje. Jo tyz choby ptok (ja!... i niy chichrac mie sie sam, bo niy tyn ptok, lo kierym wice sie lozprawio, lo kierym sam medikujecie), ... mocie anong ... jo w lufcie, furgom... terozki letko biercym do lewa, i tym – jak to godajom fachury – „wolantym” zdziebko do sia, coby sie deczko do wiyrchu sztreknonc. Cicho, ino lekuski wiaterek szumi, fucy i po daklach wieje ... tego sie na ziymi niy wyfiluje ... kole mie tako malusko mrokiywka, wydowo sie, ize idzie jom gracom grajfnonc. Pieronie dej pozor! bo jesce ze tyj krzini wypraskniesz choby do stawu na „Lidze” we Chorzowie! Suchejcie! Zarozki tyz mi sie spomnieli te dwa starozytne lochyntole: Ikar i jejigo fater Dedal. Tela, ize loni kcieli tymu gizdowi Minosowi ze tyj wyspy Krety pitnonc kiej to jich bol lon zaheresztowol po tym, jak mu zbajstlowali tyn colki „labirynt” dlo tego jejigo Minotaura. A jo niy. Jo som kciol furgac choby nasze chopcy Zwirko i Wigura, kiere sie byli roztrzasli we trzidziestym drugim roku we fligrze lo gora.Przodzij ale jesce piyrsze lobfurgli colko Ojropa naobkolo. Abo jak Stasiek Makula, tyn nasz downiyjszy nojlepszejszy „szybownik”, mistrz swiata, a niyskorzij piyrszy, kiery we Polsce lotol na tym IL-ym 62, kiery my sie lod Ruskich lajstli.
Ale, co tam Zwirko i Wigura, co tam Makula (cobyscie niy metlali ze tym Makulom lod kabarytu, lod tego tyjatru „Zolyty” abo „Pomsta”) ... jo furgom ... corozki wyzij ... jesce we prawo ... ja, ja, ino tak trzimac ... jezderkusie jaki gryfny ptok kole mie furgo ... no, cozesz ty sie tak gawcys ptoku gupi? I co tak krakosz choby jakosik wrona, abo moja Staro, moja Elza, kiej sie lod Pyjtra ze piwa do dom przikludza. Niy widzioles Slonzoka na fligrze... Niy widzioles chopa ze papyndeklowymi krzidlami? Fligra niy widzioles? Bo dlo mie to bol nojlepszy fliger, taki „Mustang” na kierym nasze chopcy, nasz Skalski u Angoli bez wojna furgali i robiyli Adolfowi lostuda kole rzici. To nic, ize to je fliger bez motora, kiery niy mo szofyrki, ino putnia we kieryj jo na miechu z pioskiym siednol. Ale furgom i to piyrszy rolz som. Moga pofurgnonc kaj ino kca ... no mozno tak mi sie ino zdo, co jes to mozebne, ize tam kaj kca ? >>>>
Jezderkusie! A to co? Cosik mi sie sam belonce, cosik mie tyrpie na lewo i na prawo ... terozki pycholym na dol ... Ojgyn trzimej sie luftu bo drabina biera ... to niy dlo smiychu ... sam na isto ino luftu sie idzie chycic. Pieronow sto, a to co juzas? Jo „wolant” do sia, a fliger, co jo godom fliger? tyn pieronski karasol ... bo na isto logibo mi sie tyn „szybowiec” gynal choby jakisik keciok, jakisik karasol – naobkolo. Jeronie, bydzie pokoj, abo niy? A sam ziymia corozki blizyj. Jak to juzas szlo: wiecne lodpoczywanie ... pieronie, a Mamulka i Starka godali cobych przodzij poszol do kapelonka Wali do spowiydzi! Lo sto pieronow, ale ta lodka mo dupny maszt, jesce deczko a bolbych na isto zahacol. Jako lodka, jaki szif ? Przeca jo je we lufcie ... jeronie, a mozno richtik niy na dugo byda we tym lufcie? Ludzie, przeca to niy ziymia, i kwiotki na nij, ino woda ze tego plosa ...Trza bolo pieronie do Miedzybrodzia na wywczasy ze Mamulkom pojechac abo do Jelesni nikiej kozdego roku jak jesce Tatulek zyli, a niy brac sie do furganio. Co jo godom? Przeca jo juz niy furgom ino slatuja do wody na pychol. Tyz to diobli nadali !!! Zarozki, zarozki! A co to godol tyn kamrat mojigo Fatra, tyn loszkliwiec, kiery mie namowiol do tego furganio? Ja, wiym, ino rula, ino spokoj. Ino sie niy nerwowac bo, co nogle to po dzioble. Fajnie sie pieronowi tam na ziymi we tym hangarze godalo. A sam we lufcie jak cowiek mo miec rula i spokoj, kiej slatuje choby barchany ze pynkniyntom gomom lod staryj Gerliszki. Co jo tyz sam fandzola, lo batkach, lo Gerliszce ? ... Chopie, ty sie spamiyntej bo chnet moge byc po cia ... a godali, co moj Lojciec to mozno za wczas zemrzil (Ponboczku swiyc nad jejigo duszyckom); miol ci przeca juz trzidziysci dziewiync lot, a jo dziepiyro szesnoscie, no chnet szesnoscie, niy godej mi synek ino chop! Mogecie sie to wystawic? W tym lufcie spomniol mi sie gupi wic: Hitler nawiydziol Auschwitz i pyto sie tam tych heresztantow jake som stare.
– Styrdziysci – pado jedyn.
– Trzidiysci siedym – pado drugi.
– A jo jutro byda miol skonczone dziewiytnoscie – pado trzeci ...
– Niy wiadomo, niy wiadomo – pado Adolf ...
Co tam Hitler, co tam Tatulek lebo Mamulka ... „Lojcze nasz, kiery zes jes w niybie ...” – jak to idzie dalszij? Trza bolo suchac tyj staryj panny, katychetki Kulicki a niy szczypac frele pod lawkom, abo afki inkszym dziolchom smigac.
„Pierdut” jak godajom starozytne Rzymiany. Niy zyja, niy ma mie, zatrzas zech sie, lebo utopiol, utonkol choby harynek we fasce. Sleciolech cheba na ibera....
Locuciolech sie we Bielsku we lazarycie. Jescech dobrze niy prziszol do sia po tym jakech do tego jeziora sleciol a juz ci by mie chnet jedna flyjgera cyckami udusiola, kiejech slypia na tym lazarytowym prykolu lotwar, bo sie uradowala, ize jesce dychom, izech jesce do Pyjtra sie niy wykludziol. A miala ci lona cym dychac, aze miala ... i mozno jo lod tego czasu niy ciyrpia dziolchow ze telimi cyckami jak ta szalszpilerka ze chorzowskigo „Tyjatru Lozrywki”, kiero gro za Staro lod tego Bercika ze kabaretu „Rak”. We lebie mi tompalo choby za pora lot po dobryj balandze ze kamratami, ciyngiym mi sie zbiyralo na rziganie, we gymbie tak chobych zywego karasia lyknol do kupy ze szlomym. Colko palica miolech zabindowano, boch sie bezmac festelnie we ta moja gowa prasknol. Telkoch kopyrtka zrobiol, izech sie znojd blank na spodku, pod tym fligrym, miech z pioskiym wysul mi sie na gowa, a jo blank ci sie niy poradziol ze putni wymetlac, i pewnikiym bolbych sie na zicher tonknol, kieby niy jedna dziolcha, kiero mie ze tyj wody retla, wysmyczyla na rant. Lod tego cufalu to do dzisioj mom jesce telko malusko szrama na czole, kieroch downij myjnom (take we modzie byli) przikrywol. Tela, co to juz jes inkszo bojka i na dzisioj styknie. A berol, lozprawiol jak we kozdo sobota lod poruch juz lot

Ojgyn z Pniokow