Juz pola siyrpnia / 18 sierpnia 2007r
Ojgyn z Pniokow 18.08.2007

No, toz momy juz lod tego Swiynta Wojska Polskigo drugo pola siyrpnia. Tego gryfnego latowygo miesionca. A richtich bolo te Swiynto Wojska Polskigo we strzoda. Lo tym drugim, koscielnym fajerze berolech juz skorzij, bo we zeszlo sobota. A skuli tego szumnego Swiynta Wojska Polskigo Warszwioki mieli ino mocka lostudy i romraju. Juz we pyndzialek bez colkie miasto przetwiyrali sie tam a nazod i bele kaj, te nojciynzyjsze pancry do kupy ze tymi miymieckimi „Laopardami” i naszymi PT-91 „Twardymi” i inkszymi „Rosomakoma” tela, co tyn nasz pancer wozy ino 45 ton a tyn starzik, kiery nom jakiesik pora lot tymu gyszynkli Miymce, wozy aze 60 ton.
A nasze wojoki-boroki we dyszczu i we hicy bez chnet trzi tydnie trajniyrowali przed tom milijonskom paradom. Pancry (te blank stare, co to je nom Miymce gyszynkli), roztomajte kanolny, fligry i ruskie, i te hamerikonskie „niyloty” F16 i co tyz tam jesce te wszyjskie jeneroly wypokopiyli i wysznupali. Przeca my to muszymy, jak zawdy, pokozac, co my som wielgachno potynga (choby ino Ruskim, bo rest swiata i Ojropy tak by tak sie snos psinco robi, zolwizol juz downo wciep sie nos do fuzekli). No, i bola ci we strzoda tako parada, jakij jesce we tyj nowyj Polsce niy bolo. Nojwazniyjsze to cheba wypokopiol tyn maluski sztiglic-Szczyglo. Wiycie, lon ci miol taki jedyn winszbild, coby we Warszawie wystawiyli taki srogi „luk tryjomfalny” nikiej to te „zabojady” we tym jejich Paryzu majom, skuli tego colkigo „cudu nad Wislom”, i dlo tego ci fajrowanio, uczczynio wojokow, kierzy bezmac we tym 1920 roku uchowali colko Ojropa przed tym „komunizmym”. Podwiyl co, to ino lo tym we telewizyji tyn sztiglic-Szczyglo berol ale, kiejby sie za to wzion tyn Gos Peronowy, to mozno by my to na bezrok juz mieli, choby ino we Wloszczowyj.
Jakech sam juz godol skorzij, we Warszawie chnet colkie dwa tydnie fajrowali. Nojprzodzij to na przilezitosc Postanio Warszawskigo a niyskorzij to te dwa tuplowane swiynta lo kierych zeszly tydziyn wyklodolech. No, i dobrze, bo kozdo tako abo inkszo przilezytosc trza spominac. Ale to richtik kozdo! Chocia Wiycie, jo ci tak to wszyjsko niy poradza gynal spokopic. Trza nom (komu trza, to trza?) spominac te Powstanie Warszawskie, coby sie tym tam we Miymcach, tym wszyjskim ichnim angyjberom niy metlalo sie lone ze Powstaniym we Getcie Warszawskim. No ale, cy my niy robiymy ze tego tak na isto srogigo cyrkusu? Bo dejcie sie pozor! Niyftore to nom lod poruch juz lot eklerujom, ize Powstanie Warszawskie, ize spominanie lo niym, bolo we PRL-u blank zakozane. Tela, co to jes niy jes prowda, to jes gowno prowda! Godajom co tyz bezmac dziepiyro te, ze tyj trzecij RP wysznupali kajs te wszyjskie biole fleki („biale plamy”) we naszyj polskij gyszichcie. I terozki tyz przi tym colkim chnet tydniowym fajrowaniu, blank przepomnieli, ize te nasze, juz lostatnie powstanie sporzondziolo sie srogom katastrofom. Padnyli mode ludzie, karlusy i dziolchy, bez kierych nasz kraj juz nigdy niy bol tyn som, Miymcy zbulyli chnet colkie miasto, kiere jesce do dzisioj sie niy dzwignylo do lostatka. I bola to na isto katastrofa, kiero szlo spomiarkowac juz piyrszygo siyrpnia 1944 roka tak ci jakosik lo piontyj po poledniu. I niy kca sam byc za fest, za tela bodlawy, ale fto tak na isto spomni, jesce ku tymu we Warszawie, we tym Palacu Prezidynckim, co dwa dni tymu nazod slecialo ci nom gynal loziymdziesiont loziym lot, kiej wyprasklo nasze sam te nasze piyrsze Powstanie Slonskie, a jutro juzas bydzie loziymdziesiont siedym lot, kiej napoczli we nocy druge Powstanie Slonske. Te piyrsze to napoczlo sie wtynczos ze soboty na niydziela, we nocy ze 16 na 17 siyrpnia 1919 roka. Po sztrejku 11-15 siyrpnia i po srogij haji, i jesce po – jak to terozki sie godo – „masakrze” we Myslowicach (piytnostego siyrpnia) na grubie, kaj wszyjsko bolo lobsadzone przez „Grenzschutz”, a kaj ludzie ino kcieli swoji geltaki, i przi kieryj to wiji bali i mamulka ze syneckiym zatrzasli. Ludzie sie beztoz yntlich zbantowali i mieli my te nasze piyrsze powstanie. Reskiyrowol tym powstaniym Alfons Zgrzebniok zarozki po tym, kiej zawarli we hereszcie przywodcow POW. Powstanie lobjimalo rybnicki i pszczynski krys, i deczko tego naszygo lokryngu industrijowygo. Mocka by sam szlo pisac, ale ino sam spomna, co juz lod 19 stycznia 1919 roka jedyn istny, „komisorz” Otto Hörsing zbajstlowol we Krolewskij Hucie, Lipinach, Swiyntochlowicach, Bismarckhütte i Chorzowie (wtynczos to bola jesce wiys) „stan wyjatkowy”. Niy godom lo inkszych dziydzinach, bo niy czos to terozki i plac na to. Styknie co rzykna, ize we tym piyrszym powstaniu Krolewsko Huta sie niy prala, chocia Chorzowioki tak by tak do powstanio podeptali.
Napoczlo sie te powstanie we powiycie pszczynskim, nale skuli tego, ize we haji kole Mikolowa i Pszczyny nie za tela naszym poszlo i cosik tam nom niy klaplo, i wszyjsko to przecieplo sie kajsik kole Rybnika. Niyskorzij powstance zajyni Radzionkow i Piekary, we krysie katowickim Szopiynice, Dombrowka Malo, i Janow, a juzas we bytonskim – Szombiyrki, Bobrek, Orzegow, Chropoczow, Godula i Lipiny. No, i jesce ku tymu Biskupice i Bielszowice. Jo wiym, i moge mi to ftosik sam juzas przeciepnonc, ize te powstanie poszlo na „hurrrraaa” – nikiej wszyjskie nasze powstania coby sam juz za tela niy wynokwiac lo tym warszawskim – bo juz tak mozno po dziesiynciuch dniach komandant glowny Polskiej Organizacji Wojskowej Gornego Slaska Alfons Zgrzebniok przikozol zrobic ze tym powstaniym szlus, bo przeca – tak jak Ruskie we tym Powstaniu Warszawskim – rzond polski tyz naszych powstancow niy hilfnol. A Miymce loznojmiyli na colko Ojropa co powstanie lostalo zdlowione. Jedne co ze tego powstanio bolo dobrygo to ino to, co wladze miymieckie zarozki loznojmiyli „amnestio”. A nasz polski rzond, kiery zajimol sie ino tom „politykom wschodniom” (jak zawdy i jak to my momy do dzisioj we zwyku, we gupim zwyku) i ani zdziebko tych naszych powstancow niy spomog.
A Wiycie, i po jednych, i po drugich, po tych warszawski i tych naszych slonskich do dzisioj lostali ino gryfne spiywki:
„Palacyk Michla, Zytnia, Wola, bronia sie chlopcy od „Parasola”.
„Juz zachodzi czerwone sloneczko, za zielonym gajem,
Ubodzy powstancy, slascy wojownicy ida na boj krwawy.”
Tela, co ci te nasze boroki Powstance to terozki musieli by miec iber sto lot, a te tam warszawskie jesce jakiesik medaliki, lordery erbnonc mogom – pokiel co – a i tyn jedyn ze cwilingrow lobsztalowol sie juz colko kipa tych myndali nikiej nasz iglok Edek dlo berkmonow. Jakech sam skorzij pedziol ze dziewiytnostego na dwadziestego siyrpnia wyprasklo druge Powstanie Slonskie. Tym drugim ci powstaniym reskiyrowali juz do kupy Alfons Zgrzebniok i Wojciech Korfanty. Zajm jesce lone wyprasklo, we kwiytniu bez wiela srogszych miast i gmin wiyjskich rygionu „przemyslowego” – niy ino bez Katowice, Byton abo Rybnik ale i bez Krolewsko Huta – przyjnszla srogo wela dymonsztracyjnych wiycow, na kierych nastowano coby wyciepnonc ze terynow plebiscytowych „Sipo” tyn colki „Sicherheitspolizei”. Mocka bolo grontow wypraskniyncio tego powstanio bolo tyz i to, ize skuplowalo sie lone ze wojnom polsko-ruskom. Wyprasklo ci lone ale tak na isto skuli roztolicznych aktow „tyrroru” wycylowanych we Polokow na Slonsku (zakatrupiyli tyz dochtora Andrzyja Mielynckigo). I zarozki tyz lobjyno colki lobszar Gornego Slonska. Ta loszkliwo Komisyjo Miyndzysojuszniczo przikozala zahaltowanie haji, ale Korfantymu udalo sie doliberowac dojnscie Polokow do tymczasowyj administracyji, zawarcie lobmierzlyj i loszkliwyj dlo Slonzokow policyji „Sipo” i wkarycynie sie do nowych lorganow bezpiyczynstwa. Skrony tego, cyl tego powstanio lostol szafniynty, a zas Poloki erbli lepszyjsze waronki do „kampanii” przed tym plebiscytym. Sporze bolo bohatyrow tamesznych gorkich dni, kierzy padli we tych wszyjskich atakach na samtyjsze miasta i roztomajte gminy. Mocka snich lostala juz na zawdy bez miana. Lo inkszych juzas przepomnialo sie. Ale tych, ftorzi we tyj lopresyji lobstoli, niy zaboczyli Miymce, ftorzi we piyrszyj raji zawiyrali jich we trzidziestym dziewiontym we heresztach i tych wywolanych „konzentrationslagrach” lod samygo napoczniyncio drugij wojny swiatowyj. Za tela niy byda sam dzisioj lo tych powstaniach rzondziol, bo to stare dziyje i juz cheba niy ma zodnego coby jesce to wszyjsko boczol ; musieli by byc terozki iber sto pora lot stare. Jo jesce znol jednygo powstanca we mojich familokach. Marzec sie tyn istny mianowol no ale, Jego tyz juz downo na tym swiycie niy ma. I ino niyftore spominajom ze srogom lutosciom, razinku terozki po tym colkim warszawski fajrowaniu, cy to Powstanio Warszawskigo, cy to tego „cudu nad Wislom”, ize Poloki wszyjskich nos sam na Slonsku juz downo sie do fuzekli wrajziyli i niy boczom, co samtyjsze ludzie bez te trzi Powstania Slonskie prali sie ino lo to coby nos prziflostrowali do Polski. bo my tyz wteda kcieli byc Polokoma A ino stary powstaniec Marzec godol zawdy, co „...Poloki abo Miymce som sam na naszyj ziymi, we tyj naszyj dziydzinie poniykedy, a Slonzoki som sam ZAWDY !!!
I przi nojsrogszym zgorszyniu, przi nojwiynkszyjszyj zgyzce poradzom sie rzoc, poradzom sie ze sia chichrac. Choby ino przi takim wicu:
Szpliter granaty lozcharatol na froncie kole Anabergu jednygo norymnego powstanca ze Chorzowa, Bercika lod Majzlinyj we basisko. Lazaryt. Na stole loperacyjnym lezy ci nasz Bercik, lokolo niygo zwyrtajom sie: dochtor, dwioch jejigo azistyntow, trzech sanityjtrow i klosztorno panna. Dochtory lotwiyrajom Bercikowi ta jejigo wampa, wyjmnyli snij tyn szpliter i zasznajdowali mu tyn bas. Pokozalo sie jednakowoz, ze ta loperacjo niy hilfla. Basisko Bercika juzas loztwarli i baj tyz to, znodli w niym jesce jedyn konsecek zelazla. Wyjmnyli tyn konszczek i wampa juzas zaheftowali. Ijuzas ta colko loperacjo po darymnicy go lotwiyrali, niymocnymu Bercikowi bolo ciyngiym gorzij, bolysci byli jesce srogsze.
Bierom ci tego Bercika na przeswiytlynie i ukazowo sie, co ci jedyn ze tych azistyntow lostawiol we basisku Bercika jakosik lapa. Prozno darmo, wampa Bercikowi jesce rolz lotwarli i ta lapa wyjmnyli.
Ale i to za tela niy hilflo, bolysci mo dalszij. I kiej tyn wywolany dochtor pedziol Bercikowi, ize go juzas bydom loztwiyrac, to tyn nasz gruchlik godo do tego dochtora :
– Panie dochtor, a niy szlo by mi tak, pierona, knefle przisznajdowac do tego mojigo basiska abo chocia dac jake druknopfy, mozno i rajfeszlus ?
Powstania, powstanioma ale siyrpiyn to tyz jes gryfny, szykowny miesionc na roztomajte wywczasy ... chrrrr... chrrrrr... chrrrrr...
... Kukom ci tak zgniolo jak jakisik luftinszpektor, a sam, ku mie idzie ci frela, zgorano, lopolono choby lojca Nyjgra miala, duge wosy, blondina ... a jak gryfnie tymi logibami fyrtala, jak sie gryfnie zwyrtala ... te szlapy, dugasne „wydepilowane” (jak to terozki je we modzie). Lejzie ci ku mie, kroczo, a na tablecie gryfny „drink” ze lodym i apluzinom. A lona ci tyz wonio jakimis francuskimi parfinami i cymsik tam jesce. Szluknolech rolz, drugi, i jesce tuplowanie a lona ci mie biere pod parza i smycy do morza. Wele na tym morzu choby u nos we Parku Kultury na downiyjszyj „Fali” (i kaj terozki zrychtowali tako gryfno plaza), lekuski wiaterek, modro wodzicka. ... Wlazujymy ci loba polekusku do wody, opaternie, jo troszka przodzij, lona pieslawo deczko za mnom. Lona ale niy kce na ibera i beztoz jo jom lewom rynkom grajfuja pod brzuch, jezderkusie aze sztrom bezymie przeleciol. Lona tak mi sie jakosik omskla, izech – coby sie niy tonkla – chyciol ci jom za te dychanie. Jezderkusie, pewnikiym te Arabery, kiere deptajom do tego ichnigo niyba – kiej prasknom kigos Zyda lebo Amerikona – muszom tak sie cuc, abo cosik wele tego ... No, toz przekuldypla sie na plecy, jo tyz, cycki sztram nad woda wystowajom, na sloncu robi sie deczko soli na jeji sztramskim brzuchu, richtik moc szykownym brzuchu ....
– Jeronie! Ojgyn, uston diosecki lochyntolu tymi klapytami przebiyrac, gracami w lufcie wywijac chobys kajsik na basingu szwimowol, abo miol sie tonknonc. Jesce pieronsko krapyko Mamulce chebniesz tyn kafyj i terinka ze zistom na tepich. Snik jakisik mioles, abo co?
No, ja. Mozno to i jakisik snik bol, a to na isto skuli tego, ize latos na zodne wywczasy niy jadymu i tela. Snik, niy snik, ale gryfny. I Wy tyz dejcie pozor, bo przi takij hicy jako bola we lipcu i tydziyn tymu nazod, to przeca kozdymu mog prasknonc na palica, kiej zawczasu jakigosik piwa, lebo inkszego „drinka” cowiek niy szluknie dlo lochlody. No, co joWom byda sam tela tuplikowol, eklerowol. Same wiycie, co dlo obyczajnygo chopa, i niy ino, jes dobre. No a podwiyl co, winszuja Wom jesce gryfniyjszych dni latowych, i niy ino gryfnych snikow. Ale tyz musicie dowac festelnie pozor na te wszyjskie wywczasowe dziolchy, ftore poradzom sie do samotnygo chopa prziklyjbowac. Juz za starego piyrwyj pisol jedyn pisorz, poyta (kierego jo mom na isto festelnie rod) Tadeusz B0y-Zelenski take mondra i szpasowne sztrofki:

„Kiedy po prostu okreci o glowe
Swoje warkocze dlugie, ciemnoplowe,
I spojrzy spod nich lagodnie jak trusia,
Rzeklbys: ot, swojska, poczciwa Jagusia.

Lecz nie dowierzaj zbytnio tej prostocie!
Bo oto chwila nie minela jeszcze,
Jak w tych zrenicach jakies blyski kocie
Czaja sie, dziwne niecac wkolo dreszcze.

W tej samej chwili ta prosta i szczera
Dziewczyna polska, z polskim niebem w oku,
Prezy sie niby krolewska pantera,
Weszac krew swieza, gotowa do skoku.

Wiec, odurzony przez tej pani slicznosc,
Wnet przed zjawiskiem stajesz niepojetem,
I chcialbys wiedziec, „z kimze okolicznosc”
I co w niej prawda jest, a co talentem?”

A kiej sie juz chopowi blank zacmi w lebie, to moge i wyglondac choby za tela wyslepol, choby bol jak bela naprany. A niyskorzi, juz w doma:
– Kaj zes bol lozyroku diosecki ? – pyto sie baba tego swojigo chopecka.
– A dyc jo ... a dyc zysz jo ... som bych to kciol zmiarkowac !!!
Chocia terozki, kiej Poloki, niyftore, te zabrane, rajzujom po colkim swiycie, to moge sie przitrefic i taki fal, kiery uwidziol (i uslyszol) jedyn moj kamrat:
Jedyn istny, Szkot i wywolany szalszpiler Jasper Mac Gregor ubzdol sie co „wyymigruje ze gorzistyj Szkocji do Hameryki. Po kielich cufalach znod ci sie we porcie nowojorskim blank kole tyj „Statuy Wolnosci”. Wtynczos ujzdrzol, jak ze wody wylazuje jedyn istny, „pletwonurek”, i blank niystarownie gramuli sie na rand tego portu.
– Lo moj ty Ponboczku ! – pokiwol jankornie palicom Jasper McGregor.
– Po jakiymi mi zodyn tego niy wyeklerowol, niy wytuplikowol, ize jo mom tyz tako mozebnosc ? Mogech tyz ta colko droga przyjnsc ... piechty.
No, toz jesce ze zdziebko inkszyj faski, chocia to tyz moge sie na wywczasach przitrefic.
Dwioch kamratow festnie jynkatych pokwanckalo sie do kupy na szpacyr. Po kielunostuch minutkach piyrszy snich pokazuje palcyskiym na wiyrch i pado do swojigo kamrata:
– Ty...t...ty... Ha...ha...nys, dziwej sie ... sie... na wiyr...wiyr...chu fur...fur...urgo ... lo sto... sto... pier...pie...ronow juz przefurglo!
Zaczym sie tyn Hanys zmiarkowol lo co idzie, blank ci juz nic niy bolo widac. Depcom sie tak dalszij i nic niy godajom do sia. Jedyn gawcy na niybo, drugi juzas kuko na ziymia. Po poruch minutkach tyn drugi snich sie lozwol:
– T...ty... ty Zee...eee...flik, deee. ej sie po...pooo...zor, bo... bo... bo sam na... na ziy...ymi le...leee...zy srooo...ooge g...g...g..., juzes wloz!
A kiej juz tak bydziecie po wywczasach, abo i niy, zicnijcie sie na zofie i niech babeczka narychtuje cosik do zmaszkyciynio a Wy chopy do kilszranku bo jakosik gryfno halbecka i ... po sznapsie, po kielonku i do weloku. Ja, do welonku, chocia jo niy jes taki istny, ize tyn welonek, te „nieuchronne wybory” – jak godol nasz Prezidynt – richtik, na zicher bydom na podzim. Bo ino wszyjskie lo tym godajom ale lodchlastnonc jich lod zesli, lod pijyndzy niy idzie. No ale, cy wiycie Wy, co sam u nos we Polsce pokozala sie blank nowo gorzola (i niy godom to ku ryklamie jakigosik monopolu). Mianuje ci sie tyn machmol:
„Ziobrowka na kacycowych jajcach”

I to by mozno bolo dzisioj na tela a lozprawiol, berol jak we kozdo sobota

Ojgyn z Pniokow