Spadochronowo wiyza / 8 wrzysnia 2007r
Ojgyn z Pniokow 08.09.2007

No, toz momy juz tydziyn, juz ci nom sleciol tyn tydziyn, kiej my fajrowali (co to bolo za fajrowanie? to bolo spominanie i srogo lutos we ludziach!) tyn dziyn we kierym wloz sam do nos, do naszyj dziydziny tyn fusiasty Adolf. I tu terozki spomniol mi sie jedyn fal, kiery przitrefiol sie dwiom kamratom mojigo tatulka (Panie swiyc nad jejigo duszyckom) ze Bytonia, a kierych to karlusow jo som jesce ze lot piyncdziesiontych wiedziol. No, toz dejcie pozor, bo tuplowanie niy byda godol!
To bolo jesce za staryj Polski ale juz blank przed tym, kiej tyn diosecki Adolf wkarycol sie sam do nos do Polski. Francka Kopycioka i Bercika lod Majzlinyj napytali nojprzodzij do stowki a niyskorzi wziyni go ci juz do wojokow, do tyj infanteryji we miymieckim wojsku. A, ize Francek blank niy poradziol po miymiecku godac, ani tyz nic nie poradziol we tym ichnim lynzyku spokopic, miol borajstwo mocka utropy i zgryzki. No ale, tyn jejigo kamrat Bercik lod Majzlinyj poradziol deczko po miymiecku i na te festne Franckowe wajanie pedziol bol:
– Nic sie Francek niy trop, jo cie naucza chocia tela, cobys aby mog som tymu feldfyjblowi lebo jakimus oficyjerowi lodpedziec, kiej sie cia bydzie lo cosik tam pytol.
No, i loba kamraty napoczli lod zarozki ta nauka.
– Jak sie mianujesz? – pyto sie Bercik.
– Francek Kopyciok !
– Suchej chopie! Niy mogesz godac Francek ino Franc!
– A lodkany ty sie wandlujesz?
– A jo to lod Bytonia!
– Niy mogesz godac, ize ze Bytonia ino aus Beuthen !
No, i tak tymu Franckowi tyn Bercik wszyjsko co potrza po miymiecku tuplikowol aze sie Francek cegos tam naumiol. Ale, coby sie Francek niy majtnol we godce zrobiyli sie proba tela, co juz colkiym po miymiecku. No, i niyskorzij jechali dalszij ze tym koksym.
– Jaki jezes stary ? – pyto Bercik. – Musisz lodpedziec, ize dwacet dwa lata.
– Niyskorzij cie tyn oficyjer spyto jak dugo juzes jes przi wojokach ? Na to mu rzykniesz, ize colkie dwa lata. A na lostatek moge sie cia jesce spytac ezli twoje lojce jesce zyjom – to na to lodrzykniesz, ize ja.
No, i Francek do kupy ze Bercikiym przetrajniyrowali to jesce ze pora razy i Franckowi sie zdalo, ize juz wszyjsko pochytol, wszyjsko spokopiol. Tela, co to wszyjsko bola godka jak papagaje godajom, bo ci nic ze tego niy miarkowol.
No, i kiejsik lo szaroku przijechol do kasarni jedyn major. Robi ci nojprzod tako festelno eksycyrka we kasarni, gawcy tak po wszyjskich, i na lostatek widzi mu sie Francek Kopyciok.
– Podyjndz sam ku mie – rzondzi po miymiecku.
Bercik go dugnol do we ziobra i Francek poloz ku tymu majorowi.
– Jak sie mianujesz? – spytol tyn oficyjer.
– Franc Kopyciok.
– A skonsi zes ty jes?
– Aus Beuthen – lodpedziol prawie Frnacek.
I terozki tyn major miol sie spytac : A jakis to jes chopie stary, i to se Frnacek gynal boczol. A ty ci tyn major sie pyto:
– Jak dugo zes sam jes przi tych wojokach ?
– Dwacet dwa lata ! – lodpedziol jak sie naumiol Francek.
– A jaki zes to jes stary chopie? – pyto sie dalszij tyn major.
– A dwa lata!
Tyn major tak sie dziwo na Francka, lobziyro jesce rest wojokow i tak blank po cichusku godo:
– Abo jo jes gupielok, abos ty jes switniony ?
– Loba my som – pado Francek i styrcy kontyntny, ize na wszyjsko umiol tymu majorowi richticznie po miymiecku lodpedziec.
Ale, ale. Zeszly tydziyn berolech sam zdziebko lo Powstaniu Warszawskim, lo Powstaniach Slonskich, lo tyj drugij wojnie swiatowyj i jesce bele co. A terozki mi sie spomnialo, ize podanie jak we tyj Warszawie we powstaniu, tak i sam u nos we Katowicach, kiej sie ino napoczla wojna tyz byli nasze smarkate wojoki, te hajociki. Do dzisioj spominajom jak ci to lone szczylali ze tyj naszyj katowickij wiyzy spadochronowyj. I beztoz kciolech sam dzisioj poberac nikiej to kiejsik robiol Karlik z Kocyndra. Jo ta Jejigo gyszichta napisol deczko po mojimu coby mi to klapowalo do mojij godki, i tak sie miarkuja, co sie zodyn na mie niy pogorszy, izech zdziebko przelonacol ta Karlikowo gyszichta?
No, toz gryfnie terozki posuchejcie:
Wiycie, jo sie niy moga (byda rzondziol chobych to jo bol tyn Karlik), chobych bali i festnie kciol, poasic sie, ize we mojim zywobyciu skamraciol’ech sie ze furganiym i fligrami. No, bo tak, moji wy roztomiyli, jakech jesce bol takim maluskim srolom, Karlickiym, kierymu spikol wisiol przi kicholu, a hymda durch wylazowala ze galot – a niy jak terozki starym Karlikiym ze siwym fusiskiym – niy bolo jesce wtynczos dlo nos, dlo modziokow ani modylarni, ani flugplacow, ani tych „Orlikow”i „Salamandrow” – i juz powojynnych – tych szykownych „Much”, „Jaskolkow”, „Bocianow”, „Czapli” abo „Zefirow” i inkszych jesce fligrow bez motora. Niy bawiylichmy sie tyz tymi modylami roztomajtych fligrow jake terozki mogom se zbajstlowac dziecka i modzioki ze ferticznych tajlow. Ino wyczynialichmy i puszczali holdach do luftu roztomajte szejsckanciate, styrokanciate abo i trzikanciate drachy.
Uznom sam, zechmy sporze mieli ze tego uciychy, kiej sie taki farbisty drach wyfurgnol do luftu, ale tyz mieli my i lostudy jak sto dioskow skuli lamyncynio i szkamranio naszych mamulkow:
– Karlik, a pojndz sam ino, ty gizdzie ... Zasies mi chabnol ta nulka nici, ty diosecki jancykryscie ! Tych nici mi potrza na twojezawdy potargane galoty, chacharze zatracony, a niy na te dioseckie drachy ... Doczkej sie ino, jesce ty bydziesz miol za swe, za tyn szlips lod tatulka, kierys wywlok i zbajstlowol sniygo logon dlo dracha ... Skoranie boskie ze tym syncyskiym, nic ino drachy i drachy ! Bier sie lepszij do nauki, bo inakszij lostaniesz siedziec, ty berdyjo diosecko ... Byda jo ino musiala pojnsc do rechtora i pytac go, coby ci te drachy wykurzol ze leba ... ty sakramyncki drachu !
Na toc, ize te mamulcyne lobiycki zisciol zawdy lojciec swojim poskym ze koplom na mojich galotach, na mojij rzici, cobych se spamiyntol na dugo te swoji drachowe szpanongi.
Niyskorzij, jakech ze Karliczka wyrosnol na karlusa, na Karlika, te moje kuplowanie ze fligrowymi mianami miarkowaly sie ino do roztomajtych „beczek” i „korkociagow”. Ale, ize niywiela mieli lone cosik do kupy ze fligrowom akrobacyjom toz wola lo nich sam niy spominac ...
Niy miarkujcie jednakowoz, moji roztomiyli, zebych niy miol rod fligrow i furganio, na lodwyrtka, prociwnie, jezech nojbarzij gorkim miylosnikiym furganio, mom rod kozdego flugmana, kiery cosik tam we swiycie erbnol, jakosik nadgroda. Beztoz tyz niy ma sie co dziwac, izech pornol skokanio na falszirmie ze tyj wiyzy „spadochronowyj” we katowickim Parku Kosciuszki.
Wybrolech ci sie tam ze mojom babeczkom na tyn swietlok kaj styrcy ci tyn mast do skokanio.
Bolo ci tam – kiejchmy sie przikwanckali – gmyrno i mocka ludzi. A juzas nojwiyncyj slecialo sie ze colkigo naszygo roztomiylego Slonska bajtli, tych maluskich Gustlickow, Zeflickow, naszych Barborecek i Marijkow. No jakoz by inakszij, przeca i nasze slonskie dziolszki tyz majom rade lotac, furgac ... i tyz pociongo je tyn gryfny szport. Dziwom sie tak tym modziokom, tym karlusom i frelom az tu loroz podlajzi ku mie jakisik panoczek ze srogim basiskiym, no, takim jaki moge ino uchowac richticzny flugman i rzondzi:
– Karlicku, Karlicku a my proszymy cobyscie zrobiyli chocia jedyn fuk ze tyj wiyrzy na tym falszirmie !!!
Kukom tak na wiyrch, zdrza sie tam kaj te modzioki powlazowali ... tak na augymas bydzie ze styrdziysci myjtrow. Beztoz tyz padom tymu chopowi:
– A wy to panoczku to niy mogecie same sie tamstela fuknonc.
I napoczynom sie tak opaternie lobziyrac naobkolo kaj by sam terozki citnonc ...
No ale, niy szlo sie nikaj stracic, bo tyn istny chyciol mie za knefel lod westy i napocznol powiydzac, animowac, ize te skokanie to jes frojnda i moc uciychy, i ize lon miarkuje, coch sie cheba niy zestrochol, co na isto niy mom bobow, i ize wyglondom, izech jes ze tych – jak ze tyj spiywki – „chopcow, kiere sie niy bojajom”! I tak ci mi badzgol po tyj mojij hyrnosci i slosznosci.
No, i cozech miol robic ? Usciskolech moja babeczka, wzionech do gorsci paryzol i ze nojsrogszom szkrabkom i na szlapach, kiere mi sie swiyrgotali choby nojynte – poszolech na ta diosecko wiyza ... Coch miol inkszego zrobic? Niy mog’ech sie przeca do kna zblamiyrowac no, niy ?
Jakech napocznol wlazowac na ta wiyzo roztomajte loszkliwe winsze, idyje mi po gowie skokali – wola jednakowoz blank lo tym niy godac ... bo na isto tyn panoczek, kiery mi snochwiol tyn falszirm, moc by sie na mie pogorszol ... padom se wzdy po lozwodze – a, do sto pieronow, rolz cidze smiyrc.
Na wiyrchu juz, na tyj maluskij rolwadze, zaczyni mi przipinac tyn falszirm. Kiej mi go juz przipnyli, pytajom sie:
– Fertich?
Westnylech sie zdziebko i lodpedziolech wartko :
– Fertich, jezech fertich !
– No, toz ryp ! ...
– Smiolo Karliku ! – pado mi jakisik modziok.
Miarkuja sie tak, miarkuja :
– Kiejbych jo cie tak spikolu maznol bez tyn pychol, ty snoplu disecki, to razym bolbys fertich, pieronie !
Jakosi’ech bez cufal kuknol na dol i jakech dugo jes brodziaty tak mi jesce kudly niy stanyli dymba jak terozki.
Wszyjsciusko ci tam na dole bolo take maluske, tycinkie ... Bali i moja staro tako bola malusko jak moj harcer-kanarek we klotce. ... Ale co to wszyjsko znacy, jak sam braciku mosz styrdziysci myjtrow pod sia ... Juzech sie kciol lodbic i cofinac sie nazod, ale kiejech sie pomedikowol, ize srogo ganba wezna na swoja familijo i moga lostac na posmiywisko dlo tych snopli, dlo tych kajpli i leboni, kierzy kukali na mie na wiyrch ze sztrekniyntymi kicholami i ize zowistnie gawcyli sie na te moje dyrgoconce galoty, uzdolech sie ... zawarech slypia i ... ryp! fuknolech ! Zaszusciylo mi we palicy, srogo tifa pod klepytoma mi sie lozewrzila, aze nogle jakisik prask zech uslyszol nad gowom i lostolech wisiec we lufcie. Bioly, srogi grzib tego falszirma lozewrzil sie nad mojom gowom i zaczonech rulowato, polekusku jak ptosie piyrzi slatywac ku ziymi. Co to za uciycha, co to frojnda, moje wy zlote, roztomiyle, tego wom na isto niy poradza lopedziec, to sie yno cuje ... Roncz ino wywoniol, izech szlapami jes juz na ziymi, porwolech sie coby juzas, jesce rolz pokwanckac sie na ta wiyzo i fuknonc juzas, jesce roz. Ale psinco z tego, te gizdy, snoploki mie juz terozki niy dopusciyli. Musiolech to sciyrpiec, bo przeca jim tyz sie cosik lod zycio przinolezi, prowda ? I chocia juz terozki zodyn ze takij wiyzy niy skoko to jo wom chopy godom, ize kiejbyscie mogli, to sie lajstnijcie take skoki na falszirmie i na wywczasach, kaj idzie sie pofurgac za tymi srogimi, modernymi roztomajtymi motorowkoma !!!
No, to mozno przidalo by sie terozki jesce sam wciepnonc pora wrzysniowych powiadaczek, kiere jesce nasze starki berali:
„Kiej we wrzysniu spasne ptoki, w zimie mroz niy lecy jaki.”
„Jak juz wrzysiyn niy przisporzi, niy mosz lepszij ino gorzij.”
Mom cosik terozki maszkytnego ale, coby mi sam zodyn niy przeciepowol, co to juzas jes polityka. Blank niy !!!
Jedyn istny wykludziol sie kajsik na Mazury na wywczasy. A, ize miol richtich szykownego kota, lostawiol go pod lopiykom swojigo bracika-cwilingra. I tak mozno po jakimsik tydniu glingo tyn istny ze Mazurow i pyto sie bracika-cwilingra jak tam tyz mo sie tyn jejigo kot.
– Wiysz stary ... no ja, jes mi festelnie mersko, ale tyn twoj kot padnol, znacy zdech.
– Ehhhh, musioles mi to tak prasknonc blank promp ? Przeca jo terozki byda miol rest urlopu colkiym popsowany, przesmolony. Moges mi przeca pedziec, ize tyn moj kot zicnol sie kajsik na kalynicy i niy kce za pierona slyjz. Niyskorzij, za jakiesik dwa dni zaglingolbych do cia i ty bys mi pedziol, co lon sleciol ze dachu i lezy polomany u weteryniorza, a kiejbych juzas za dwa dni zazwoniol do cia, to rzyknol bys mi, ize chocia tyn weteryniorz stol lo to, moja koczka do imyntu padla ...
– No ale, co sie przitrefiylo, to sie przitrefiylo, rzyknij mi lepszij co tam u naszyj mamulki?
– A dyc toz, dzisz ! ... Mamulka zicla sie na dachu i niy kce sniego slyjz !!!
I to na isto niy jes ani zdziybko skuplowane ze tym snochwianiym bez tych piyrzastych tego gibciyjszego welonku, kiery mozno i bydzie, a mozno go tyz i niy bydzie, bo wszyjskie kcom coby juz za chnet dwa miesionce lol, ale tyz wszyjskie niy poradzom sie tak po prowdzie lod tych zesli lodchlastnonc.
A kiej jo tak siedza przi tyj maszinie, przi tym komputrze, na kierym ci te wszyjskie klachy dlo Wos szkryflom, klara szykownie po plecach mie grzeje bez liscie, bez corozki barzij zolte i bronotne liscie ze stromow, kierych jesce do kna niy wyrznyli sam u nos we Chorzowie, jak ci to terozki u nos majom we zwyku, we modzie.
Liscie, listecki, wiela by sam szlo terozki gryfnego naszkryflac? Spomniol mi sie taki anglicki angyjber, Paul Johnson, kiery bol ci rolz pedziol take slowka:
„Starzejac sie, stajemy sie podobni do jesiennych lisci. Nasza starosc nie przynosi jednak estetycznej rekompensaty, jaka u schylku zycia otrzymuje lisc – oznacza wylacznie szarzenie, wymywanie wszelkich kolorow, a pojawiajacym sie na skorze plamom daleko do szalenstwa slonecznych barw – sa ciemne, brzydkie i zwiastuja zagrozenie.”
Na isto, i ludzie, i drzewa som mode i drab sie starzejom, a malo fto gawcy co tak jak te listecki na stromach zezolknon i slecom, tak i my wartko sie ze tego nojgryfniyjszego ze swiatow stracymy, i jednako, i nos na smyntorzu, i listecki ze tych szykownych na pozimek drzywek, sniyg zasuje i tela bydom inksi i lo nos i lo tych lisciach boczyc, spominac.
I juzas mozno zdziebko inakszij. To sie przitrefiylo jesce przed wojnom, za tyj staryj Polski. Lojzik i Bercik pojechali sie roz bankom za granica do Bytonia (do tego jak to piyrwyj godali – Beuthen). Poszpacyrowali sie po tym miescie zdziebko, poswandali sie bele kaj i na lostatek wlejzli sie dogryfnego szynku coby cosik pojesc abo ino zmaszkycic. Zicli sie przi stole a kole nich siedziol jedyn istny kiery ckol ze srogim smacyskiym wuszt na gorko. A blank kole tego wusztu miol na talyrzu cosik takigo gelbowego we kierym ciyngiym tyn wuszt tonkol i tonkol.
Lojzik tak kuko, tak zaziyro na tego chopa kole jejich stola i godo do Bercika:
– Ty, Bercik, kuknij se ino, co tyn chop tam cko? To musi byc pieronym dobre, kiej tego tak malusko na tyn talyrz dowajom. Jo bych tak kciol tego zdziebko liznonc, wzionc na skosztonek !
– Cos ty! Jo mom jesce ino jedna marka, to jom sie niy werci wydowac, pra?
– Ja, werci sie, werci – lodmowiol Lojzik. Weznymy sie ino tego i sie zdziebko pomaszkycymy.
Jak uzdali, tak tyz i zrobiyli. Podeptali do szynkwasu i lobsztalowali sie u tyj kaczmorki za colko marka tego gelbowego, co to miol tyn istny tam na talyrzu. Kaczmorka wziyna srogi talyrz i chlastla jim tam tako colko kelnia, colko miarka tego, co sie chopy lobsztalowali. Lojzik piyrszy wzion srogo lezka i lyknol sie tego maszkytu, tak do porzondku. A, ize to bolo pieronym lostre, to mu aze placki ze slypiow polecieli. Bercik, jak to ujzdrzol, to pedziol Lojzikowi:
– Niy trop sie, niy musisz slimtac skuli tyj gupij marki. Zolwizol przeca niy bola to twoja marka ino – m o j a !
Niy miarkuja po jakiymu, ale jezech corozki barzij merski i jankorny. Mozno to skuli tych listeckow, a mozno ino beztoz, co na isto blank niy poradza spokopic tego, co sie sam u nos dziyje. I tak cosik mi sie zdo, ize sam gynal terozki bydom klapowac sztrofki tego mojigo poyty, kierego ciyngiym spominom Tadeusza Boya-Zelenskigo :
„Wszystko dzis biada: „Lepiej wcale nie zyc”,
I pesymizmu zewszad slychac jek,
A jednak, panstwo, zechciejcie mi wierzyc,
Zycie jest piekne, zycie ma swoj wdziek;
Umiec je cenic to pierwsza zaleta,
Nie zadac wiecej, niz nam moze dac:
Wowczas, braciszku, jak mowi poeta,
Garsciami rozkosz zewszad bedziesz brac.”
A terozki juz niy byda sam wiyncyj juz wynokwiol i rzykna ino jedna tako powiarka, kiero zawdy mi godali moja Starka, a kiero mi gynal sztimuje do tych wszyjskich naszych, kierzy sie tam na wiyrchu ciyngiym chatruszom:
„I tera takci sie niy prziklyjbuje do szatow, jak ganba do miana.”
I to by mozno bolo na tela, na dzisioj a berol i wynokwiol jak we kozdo sobota

Ojgyn z Pniokow